HIỂU ĐÚNG LUẬT HỘ TỊCH, LÀM ĐÚNG NGAY TỪ ĐẦU

Thứ ba - 23/06/2026 06:31 4 0

Chiều cuối tuần, tại nhà văn hóa xóm Đồng Tâm, bà con trong xóm có mặt khá đông để dự buổi tuyên truyền pháp luật do Ủy ban nhân dân xã tổ chức. Nội dung buổi tuyên truyền hôm ấy là giới thiệu một số điểm mới của Luật Hộ tịch năm 2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

Đối với nhiều người dân, hộ tịch thường được hiểu đơn giản là những việc như đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, khai tử hay thay đổi, cải chính thông tin cá nhân. Nhưng trên thực tế, hộ tịch còn là những thông tin pháp lý gắn liền với nhân thân của mỗi người từ khi sinh ra và trong suốt cuộc đời. Vì vậy, việc nắm rõ quy định mới của pháp luật về hộ tịch có ý nghĩa rất thiết thực, giúp người dân chủ động thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình, đồng thời hạn chế sai sót, vướng mắc khi làm các thủ tục hành chính.
Mở đầu buổi tuyên truyền, anh Hoàng, cán bộ làm công tác tư pháp của xã, thân mật nói:
- Thưa bà con, từ ngày 01/3/2027, Luật Hộ tịch năm 2026 sẽ có hiệu lực thi hành. Luật có nhiều điểm mới theo hướng tạo thuận lợi hơn cho người dân, giảm việc đi lại, giảm việc phải khai báo nhiều lần cùng một thông tin. Hôm nay, tôi xin trao đổi với bà con một số nội dung gần gũi, dễ gặp trong cuộc sống hằng ngày.
Ngồi ở hàng ghế đầu, bà Lý giơ tay hỏi:
- Chú Hoàng cho tôi hỏi, tôi nghe nói sắp tới làm thủ tục hộ tịch sẽ “chỉ phải cung cấp thông tin một lần”. Câu này nghĩa là thế nào? Có phải người dân không cần mang giấy tờ nữa không?
Anh Hoàng mỉm cười, giải thích:
- Câu hỏi của bác rất thực tế. Theo khoản 6 Điều 3 Luật Hộ tịch năm 2026, một trong những nguyên tắc đăng ký hộ tịch là: “Tăng cường đăng ký hộ tịch chủ động, liên thông thủ tục đăng ký hộ tịch với các thủ tục liên quan, bảo đảm người dân chỉ cung cấp thông tin một lần.” Quy định này không có nghĩa là người dân không cần cung cấp thông tin, mà có nghĩa là thông tin đã cung cấp sẽ được cơ quan nhà nước khai thác, kết nối, chia sẻ để phục vụ giải quyết các thủ tục liên quan theo quy định, hạn chế việc người dân phải khai đi khai lại cùng một nội dung.
Thấy bà con chăm chú lắng nghe, anh Hoàng đưa ví dụ:
- Ví dụ, khi gia đình đăng ký khai sinh cho trẻ em, thông tin về họ tên, ngày tháng năm sinh, cha mẹ của trẻ được ghi nhận trong hệ thống hộ tịch. Trên cơ sở đó, các thủ tục liên quan như cấp số định danh cá nhân, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ em dưới 6 tuổi có thể được liên thông theo quy định. Như vậy, thay vì người dân phải đi nhiều nơi, kê khai nhiều bộ hồ sơ giống nhau, cơ quan nhà nước sẽ tăng cường kết nối để phục vụ người dân tốt hơn.
Anh Nam, một người dân trong xóm, tiếp lời:
- Như vậy thì thuận lợi quá. Trước đây, nhà tôi làm giấy khai sinh cho cháu xong lại phải đi hỏi thêm việc nhập thông tin cư trú, rồi bảo hiểm y tế. Mỗi nơi lại phải khai một lần, có khi thông tin giống hệt nhau.
Anh Hoàng gật đầu:
- Đúng vậy. Tinh thần mới của Luật là giảm phiền hà, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân. Tuy nhiên, bà con cũng cần nhớ rằng, muốn các thủ tục được liên thông thuận lợi thì thông tin ban đầu phải đầy đủ, chính xác. Khi đăng ký hộ tịch, người dân cần kiểm tra kỹ họ tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân, thông tin của cha, mẹ, vợ, chồng và các nội dung liên quan. Nếu khai sai hoặc không thống nhất, sau này việc điều chỉnh sẽ mất thời gian hơn.
Nghe đến đây, chị Hạnh, người mới chuyển về xã làm ăn, băn khoăn hỏi:
- Thưa anh, tôi quê ở tỉnh khác, mới chuyển về đây thuê nhà để làm công nhân. Nếu sau này tôi sinh con hoặc cần đăng ký việc hộ tịch thì có bắt buộc phải về quê nơi thường trú để làm không?
Anh Hoàng trả lời:
- Đây là một điểm mới rất quan trọng của Luật Hộ tịch năm 2026. Theo khoản 1 Điều 8 của Luật, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027: “Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của Luật này.” Nghĩa là, đối với các sự kiện, thông tin hộ tịch theo quy định của Luật, Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền đăng ký mà không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân.
Chị Hạnh hỏi lại:
- Tức là tôi không nhất thiết phải về nơi thường trú trước đây để đăng ký hộ tịch?
Anh Hoàng giải thích thêm:
- Đúng rồi chị. Quy định này giúp người dân thuận lợi hơn rất nhiều, nhất là người đi làm ăn xa, người chuyển nơi sinh sống, sinh viên, công nhân, người cao tuổi hoặc gia đình có con nhỏ. Ví dụ, chị đang sinh sống và làm việc tại xã mình, nếu phát sinh việc đăng ký hộ tịch thuộc thẩm quyền theo quy định, chị có thể đến Ủy ban nhân dân cấp xã để được hướng dẫn, giải quyết mà không phải mất công quay về nơi cư trú trước đây chỉ vì lý do địa bàn cư trú.
Ông Phúc, trưởng xóm, nghe vậy liền nói:
- Quy định này rất sát thực tế. Ở xóm ta có nhiều cháu đi làm xa, nhiều hộ chuyển đến thuê trọ. Nếu cứ bắt buộc về quê làm thủ tục thì vừa tốn kém, vừa mất thời gian.
Anh Hoàng tiếp lời:
- Đúng vậy bác. Đây là hướng cải cách rất rõ của Luật Hộ tịch năm 2026: tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ hành chính công thuận tiện hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm phục vụ của cơ quan nhà nước ở cơ sở.
Chị Hạnh lại hỏi:
- Vậy khi đi đăng ký hộ tịch, người dân cần chú ý điều gì để không bị sai sót?
Anh Hoàng trả lời:
- Bà con cần chú ý ba việc. Thứ nhất, phải đăng ký hộ tịch kịp thời, không nên để quá lâu mới làm, nhất là đối với đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn. Thứ hai, phải cung cấp thông tin trung thực, chính xác, thống nhất với giấy tờ và dữ liệu cá nhân. Thứ ba, khi nhận kết quả, cần kiểm tra kỹ nội dung trên giấy tờ hộ tịch. Nếu phát hiện sai sót thì phải phản ánh ngay để được hướng dẫn xử lý theo quy định.
Rồi anh đưa thêm ví dụ cụ thể:
- Chẳng hạn, khi đăng ký khai sinh cho con, cha mẹ cần thống nhất rõ họ, chữ đệm, tên của con; kiểm tra đúng ngày, tháng, năm sinh; thông tin của cha, mẹ; số định danh cá nhân nếu có liên quan. Một lỗi nhỏ trong giấy khai sinh cũng có thể ảnh hưởng đến việc đi học, làm căn cước, bảo hiểm y tế, hồ sơ lao động hoặc các thủ tục khác sau này. Vì vậy, thuận tiện hơn không có nghĩa là chủ quan hơn.
Ông Phúc quay sang bà con trong xóm rồi nói:
- Bà con mình nghe kỹ nhé. Sau buổi hôm nay, ai có con cháu đi làm xa, sắp sinh con, chuẩn bị kết hôn hoặc cần làm thủ tục hộ tịch thì nhắc nhau tìm hiểu quy định mới. Đừng để đến khi cần giấy tờ mới vội vàng đi làm.
Anh Hoàng kết thúc buổi tuyên truyền bằng lời nhắn nhủ:
Luật Hộ tịch năm 2026 có hiệu lực từ ngày 01/3/2027 với nhiều điểm mới rất thiết thực. Việc tăng cường đăng ký hộ tịch chủ động, liên thông thủ tục, bảo đảm người dân chỉ cung cấp thông tin một lần sẽ giúp giảm bớt thời gian, chi phí và công sức cho bà con. Quy định Ủy ban nhân dân cấp xã đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú sẽ giúp người dân thuận lợi hơn khi sinh sống, học tập, lao động ở nhiều địa phương khác nhau. Đồng thời, quy định về thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch, nhất là đối với giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và giấy tờ hộ tịch có yếu tố nước ngoài, giúp bảo đảm tính pháp lý, sự chặt chẽ và trách nhiệm của cơ quan nhà nước.
Buổi tuyên truyền kết thúc khi trời đã nhá nhem tối. Bà con ra về nhưng vẫn tiếp tục bàn luận về những điểm mới của Luật. Bà Lý nói với chị Hạnh:
- Trước đây tôi cứ nghĩ hộ tịch là chuyện giấy tờ khô khan. Hôm nay nghe cán bộ giải thích mới thấy, mỗi thông tin hộ tịch đều gắn với quyền lợi của mình và con cháu mình.
Chị Hạnh gật đầu:
- Đúng vậy bác ạ. Biết luật sớm thì mình làm đúng, đỡ đi lại, đỡ sai sót.
Câu chuyện tại nhà văn hóa xóm Đồng Tâm cho thấy, tuyên truyền pháp luật ở cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc đưa chính sách mới đến gần với người dân. Những quy định mới của Luật Hộ tịch năm 2026 không chỉ góp phần cải cách thủ tục hành chính, mà còn bảo vệ tốt hơn quyền nhân thân, quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân.
Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu, nắm bắt các quy định mới về hộ tịch; thực hiện đăng ký hộ tịch kịp thời, trung thực, chính xác; phối hợp với cơ quan nhà nước trong cung cấp thông tin để các thủ tục liên quan được giải quyết nhanh chóng, thuận tiện, đúng pháp luật. Hộ tịch không chỉ là giấy tờ hành chính, mà là nền tảng pháp lý quan trọng theo mỗi người trong suốt cuộc đời.