TỜ GIẤY NHỎ, QUYỀN LỢI LỚN

Thứ ba - 23/06/2026 06:26 7 0

Mỗi đứa trẻ sinh ra đều cần được pháp luật ghi nhận bằng giấy tờ hộ tịch đầu tiên trong cuộc đời - đó là “Giấy khai sinh”. Câu chuyện dưới đây là một tình huống gần gũi về việc đăng ký khai sinh cho trẻ, qua đó cho thấy một tờ giấy nhỏ có thể mở ra những quyền lợi lớn, bảo đảm cho trẻ được chăm sóc, học tập, khám chữa bệnh và được bảo vệ ngay từ những ngày đầu đời.

Ngày con gái đầu lòng chào đời, căn nhà nhỏ của vợ chồng anh Bình, chị Mai rộn ràng tiếng cười. Đứa bé đỏ hỏn, đôi mắt còn lim dim, được bà nội bế trên tay rồi xuýt xoa:
- Con bé xinh quá! Phải đặt cho cháu cái tên thật đẹp mới được. Hay mình đặt tên con là An Nhiên. Mong con sau này lớn lên bình an, sống nhẹ nhàng, tử tế.
Chị Mai mỉm cười nói : Mẹ ơi, con và anh Bình cùng yêu thích diễn viên Marian, từ bộ phim mà cô ấy đóng chính mà con và chồng con mới nên duyên đấy mẹ ạ ! Nên chúng con dự kiến sẽ đặt tên con theo tên diễn viên ấy để làm kỷ niệm cho tình yêu mẹ ạ!
Bà nội nghe vậy thì bật cười hiền hậu:
- Tên nào cũng được, miễn là cha mẹ thấy ý nghĩa và sau này thuận lợi cho cháu. Nhưng việc đặt tên cho con cũng nên hỏi cán bộ cho chắc, vì tên trong giấy khai sinh sẽ theo cháu cả đời.
Anh Bình gật đầu:
- Vâng mẹ ạ. Con cũng đang băn khoăn không biết đặt tên theo tên nước ngoài như vậy có được không. Hơn nữa, vợ chồng con còn muốn con theo họ và dân tộc của mẹ, nhưng cũng chưa rõ pháp luật quy định thế nào.
Câu chuyện đặt tên, chọn họ cho con cứ được cả nhà nhắc đi nhắc lại trong niềm vui có thêm thành viên mới. Thế nhưng vì chị Mai còn yếu sau sinh, anh Bình lại bận việc công trình ở xa, nên việc đăng ký khai sinh cho con cứ lần lữa mãi.
Một hôm, anh Hoàng, cán bộ phụ trách công tác tư pháp của phường đến tuyên truyền về đăng ký hộ tịch. Thấy bé An Nhiên đã gần đầy tháng, cán bộ hỏi:
- Anh chị ơi ! Gia đình mình đã đăng ký khai sinh cho cháu chưa?
Anh Bình ngại ngùng đáp:
- Dạ chưa. Tôi nghĩ khi nào tiện thì đi làm cũng được, cháu còn nhỏ chắc chưa cần giấy tờ ngay.
Anh Hoàng nhẹ nhàng giải thích:
- Đăng ký khai sinh là việc rất quan trọng, là cơ sở để Nhà nước ghi nhận sự ra đời và thông tin nhân thân của trẻ. Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày trẻ em được sinh ra thì phải được đăng ký khai sinh. Điều này đã được quy định rõ trong khoản 1 Điều 15 Luật Hộ tịch năm 2014 và tại khoản 3 Điều 15 Luật Hộ tịch năm 2026, sẽ có hiệu lực từ 01/3/2026 cũng tiếp tục quy định nội dung này.
Chị Mai thắc mắc :
- Vậy khi đăng ký khai sinh thì sẽ có những thông tin gì ạ ?
Anh Hoàng lại đáp:
- Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Hộ tịch năm 2014, Nội dung đăng ký khai sinh gồm: Thông tin của người được đăng ký khai sinh: Họ, chữ đệm và tên; giới tính; ngày, tháng, năm sinh; nơi sinh; quê quán; dân tộc; quốc tịch; Thông tin của cha, mẹ người được đăng ký khai sinh: Họ, chữ đệm và tên; năm sinh; dân tộc; quốc tịch; nơi cư trú; Số định danh cá nhân của người được đăng ký khai sinh. Sắp tới đây, theo Luật Hộ tịch năm 2026 thì nội dung đăng ký khai sinh còn được quy định rõ ràng và chi tiết hơn bao gồm: Thông tin của người được khai sinh: Họ, chữ đệm (nếu có), tên; giới tính; ngày, tháng, năm sinh; số định danh cá nhân; nơi sinh; quê quán; dân tộc; quốc tịch. Thông tin cha, mẹ của người được khai sinh: Họ, chữ đệm (nếu có), tên; ngày, tháng, năm sinh; số định danh cá nhân (nếu có); dân tộc; quốc tịch; nơi cư trú. Trường hợp chưa xác định được cha, mẹ của người được khai sinh thì thông tin cha, mẹ được bỏ trống.
Chị Mai gật gù nói:
- Ồ, tất cả đều là những thông tin quan trọng, liên quan đến trẻ anh Hoàng nhỉ!
Anh Hoàng nói thêm:
- Vâng chị ạ! Giấy khai sinh không chỉ để ghi nhận họ tên, ngày sinh của trẻ, mà còn là căn cứ để trẻ được làm thẻ bảo hiểm y tế, đi học, hưởng các chính sách an sinh, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt cuộc đời.
Bà nội bé An Nhiên ngồi bên cạnh liền hỏi:
- Nếu cha mẹ cháu bận hoặc mẹ cháu còn yếu, tôi đi đăng ký thay được không cán bộ?
Anh Hoàng mỉm cười:
- Được bác ạ, nếu cha mẹ không thể đăng ký khai sinh cho con. Luật quy định: “trường hợp cha, mẹ không thể đăng ký khai sinh cho con thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột hoặc cá nhân, tổ chức đang nuôi dưỡng trẻ em có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho trẻ em”.
Tối hôm đó, anh Bình chuẩn bị đầy đủ thông tin để làm thủ tục khai sinh cho con. Anh nói với vợ:
- Mai anh sẽ liên hệ cán bộ tư pháp - hộ tịch để đăng ký khai sinh cho An Nhiên. Mình không thể chậm trễ việc quan trọng này.
Sáng hôm sau, anh Bình, chị Mai đến Trung tâm Phục vụ hành chính công. Khi được hướng dẫn kê khai thông tin đăng ký khai sinh, chị Mai băn khoăn hỏi:
- Anh Hoàng ơi, gia đình tôi muốn cho cháu mang họ của mẹ và ghi dân tộc theo mẹ thì có được không ạ? Tôi nghe nhiều người nói con sinh ra thường theo họ cha nên cũng hơi phân vân.
Anh Hoàng giải thích:
- Pháp luật tôn trọng sự thỏa thuận của cha mẹ trong việc xác định họ cho con anh chị ạ! Tại khoản 2 Điều 14 Luật Hộ tịch năm 2014 và điểm a khoản 4 Điều 15 Luật Hộ tịch năm 2026 đều ghi nhận quy định việc xác định họ, chữ đệm (nếu có), tên, dân tộc, quốc tịch của người được khai sinh thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự, pháp luật về quốc tịch Việt Nam.
Theo khoản 2 Điều 26 Bộ luật Dân sự năm 2015, họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận thì họ của con được xác định theo tập quán. Vì vậy, nếu anh chị thống nhất cho cháu mang họ của mẹ thì hoàn toàn có thể đăng ký theo thỏa thuận đó.
Anh Bình nghe vậy liền nói:
- Vậy vợ chồng tôi thống nhất cho con theo họ mẹ. Còn dân tộc thì sao anh?
Anh Hoàng tiếp tục hướng dẫn:
- Về dân tộc của con, pháp luật cũng cho phép cha mẹ thỏa thuận xác định theo dân tộc của cha hoặc dân tộc của mẹ. Quan trọng là thông tin kê khai phải trung thực, thống nhất và phù hợp với giấy tờ, căn cứ pháp lý liên quan.
Anh Bình yên tâm hơn, nhưng rồi lại cười ngại ngùng:
- Thú thật với anh, tôi còn định đặt tên con theo tên một diễn viên mà vợ chồng tôi rất hâm mộ. Tôi muốn đặt tên cháu là “Marian” cho thật đặc biệt. Không biết như vậy có được không?
Anh Hoàng nhẹ nhàng giải thích:
- Việc đặt tên cho con là quyền của cha mẹ, nhưng cũng phải phù hợp với quy định của pháp luật. Khoản 3 Điều 26 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định việc đặt tên bị hạn chế trong trường hợp xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự. Đồng thời, tên của công dân Việt Nam phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam; không đặt tên bằng số, bằng một ký tự mà không phải là chữ.
Nghe đến đây, chị Mai hỏi lại:
- Như vậy mình không nên đặt tên con hoàn toàn bằng tên nước ngoài hoặc có ký tự đặc biệt như dấu gạch ngang phải không anh?
Anh Hoàng gật đầu:
- Đúng rồi chị. Tên gọi sẽ theo con suốt cuộc đời, gắn với giấy tờ học tập, khám chữa bệnh, giao dịch dân sự và rất nhiều thủ tục khác. Vì vậy, tên nên rõ ràng, phù hợp tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc của Việt Nam, không dùng số, không dùng ký tự không phải là chữ, đồng thời tránh gây nhầm lẫn hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của chính đứa trẻ sau này.
Anh Bình suy nghĩ một lát rồi nói:
- Vậy vợ chồng tôi sẽ chọn đặt tên con là An Nhiên. Nghe giản dị nhưng ý nghĩa, lại phù hợp với quy định pháp luật.
Chị Mai mỉm cười:
- Con mang họ mẹ, dân tộc theo mẹ, tên là An Nhiên. Mong con lớn lên bình an như chính cái tên của mình.
Sau khi được cán bộ hướng dẫn đầy đủ, gia đình anh Bình hoàn thiện việc đăng ký khai sinh cho con. Vài ngày sau, cầm giấy khai sinh của bé An Nhiên trên tay, chị Mai xúc động nói:
- Một tờ giấy nhỏ thôi, nhưng là giấy tờ đầu tiên ghi nhận con mình trong đời.
Anh Bình cũng nhìn tờ giấy khai sinh rồi chậm rãi nói:
- Nhờ được hướng dẫn, tôi mới hiểu đăng ký khai sinh không chỉ là một thủ tục hành chính, mà còn là việc bảo đảm quyền nhân thân đầu tiên của con. Từ họ, tên, dân tộc, quốc tịch đến số định danh cá nhân, tất cả đều là những thông tin quan trọng, gắn với quyền lợi của con sau này.
Đăng ký khai sinh đúng thời hạn, kê khai thông tin trung thực, lựa chọn họ, tên cho trẻ phù hợp với quy định pháp luật là trách nhiệm của gia đình và cũng là cách thiết thực để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Một cái tên đẹp không chỉ nằm ở sự độc đáo, mà còn phải phù hợp với tiếng Việt, với truyền thống, với pháp luật và thuận lợi cho cuộc sống lâu dài của trẻ. Mỗi giấy khai sinh được đăng ký kịp thời chính là sự khởi đầu pháp lý vững chắc, giúp trẻ em được Nhà nước ghi nhận, được gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, học tập, khám chữa bệnh và thụ hưởng đầy đủ các quyền lợi chính đáng ngay từ những ngày đầu đời.