BÀI HỌC TỪ NHỮNG THỦ TỤC HỘ TỊCH TƯỞNG CHỪNG NHƯ ĐƠN GIẢN

Thứ ba - 23/06/2026 06:37 6 0

Trong đời sống hằng ngày, có những việc tưởng như nhỏ bé, đơn giản nhưng lại gắn liền với quyền lợi rất quan trọng của mỗi người. Đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, nhận cha, mẹ, con hay các thủ tục hộ tịch khác không chỉ là “giấy tờ hành chính”, mà còn là căn cứ pháp lý để Nhà nước ghi nhận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Câu chuyện của gia đình ông Nguyễn Văn Hòa ở xã Bình Yên là một bài học như thế.

Gia đình ông Hòa từ lâu được bà con trong xóm quý mến bởi nếp sống chăm chỉ, hòa thuận và gương mẫu. Các con của ông đều hiền lành, chịu khó làm ăn. Trong đó, anh Nguyễn Văn Nam, con trai cả của ông, đã tổ chức đám cưới với chị Lan được hơn một năm và vừa có một bé trai kháu khỉnh.
Thế nhưng, do bận rộn việc làm ăn, lại nghĩ rằng “cưới hỏi có họ hàng hai bên chứng kiến là đủ”, anh Nam và chị Lan chưa đi đăng ký kết hôn. Khi con chào đời, hai vợ chồng cũng chần chừ chưa làm giấy khai sinh cho cháu.
Một buổi sáng, khi ông Hòa đang ngồi uống nước trước sân, anh Nam bước vào với vẻ mặt lo lắng.
- Bố ơi, chắc mai con phải lên Ủy ban nhân dân xã một chuyến.
Ông Hòa ngạc nhiên hỏi:
- Có việc gì mà phải lên xã sớm thế?
Anh Nam thở dài:
- Vợ chồng con đưa cháu đi tiêm chủng và làm thẻ bảo hiểm y tế thì được hướng dẫn phải có giấy khai sinh. Mà đến giờ con vẫn chưa làm khai sinh cho cháu.
Nghe vậy, ông Hòa xua tay:
- Tưởng chuyện gì lớn. Mai lên xã làm là xong thôi. Ngày xưa các cụ có giấy tờ gì đâu mà vẫn sống bình thường.
Chị Lan ngồi bên cạnh ái ngại nói:
- Con cũng nghĩ đơn giản như vậy nên cứ lần lữa mãi. Không ngờ bây giờ giấy khai sinh lại cần cho nhiều việc như thế.
Sáng hôm sau, anh Nam và chị Lan đưa con đến Trung tâm Phục vụ hành chính công của Ủy ban nhân dân xã Bình Yên để làm thủ tục đăng ký khai sinh. Sau khi nghe hai vợ chồng trình bày, chị Việt, công chức phụ trách lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, nhẹ nhàng giải thích:
- Anh chị cần hiểu rằng khai sinh là sự kiện hộ tịch rất quan trọng. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 3 Luật Hộ tịch năm 2014, khai sinh là một trong những nội dung đăng ký hộ tịch. Từ ngày 01/3/2027, nội dung này tiếp tục được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 4 Luật Hộ tịch năm 2026. Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch đầu tiên của mỗi cá nhân, ghi nhận các thông tin cơ bản như họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, quốc tịch, quê quán, thông tin của cha, mẹ. Sau này, khi trẻ đi học, khám chữa bệnh, làm thẻ bảo hiểm y tế, căn cước công dân hoặc thực hiện nhiều thủ tục hành chính khác đều cần đến giấy khai sinh.
Anh Nam nghe xong gật đầu:
- Đúng là trước giờ tôi chủ quan quá. Cứ nghĩ con còn nhỏ, chưa cần giấy tờ gì.
Chị Việt tiếp tục hướng dẫn hai vợ chồng hoàn thiện hồ sơ. Tuy nhiên, khi kiểm tra thông tin, chị phát hiện anh Nam và chị Lan chưa có giấy chứng nhận kết hôn. Chị Việt hỏi:
- Anh chị đã đăng ký kết hôn chưa?
Anh Nam ngập ngừng:
- Dạ... chưa ạ. Vợ chồng tôi có tổ chức cưới hỏi đầy đủ, hai bên gia đình, họ hàng đều biết.
Chị Việt ôn tồn giải thích:
- Tổ chức đám cưới là phong tục tốt đẹp, thể hiện sự gắn kết của hai bên gia đình. Tuy nhiên, để quan hệ vợ chồng được pháp luật công nhận thì nam, nữ phải thực hiện đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Việc cưới hỏi theo phong tục không thay thế cho đăng ký kết hôn.
Chị Lan lo lắng hỏi:
- Vậy bây giờ con tôi có được đăng ký khai sinh không chị?
Chị Việt mỉm cười trấn an:
- Anh chị yên tâm. Trẻ em sinh ra đều có quyền được đăng ký khai sinh. Việc cha mẹ chưa đăng ký kết hôn không phải là lý do để từ chối đăng ký khai sinh cho trẻ. Tuy nhiên, do anh chị chưa đăng ký kết hôn nên việc ghi thông tin người cha trong giấy khai sinh của cháu phải được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.
Anh Nam sốt ruột hỏi:
- Vậy tôi muốn được ghi tên là cha của cháu trong giấy khai sinh thì phải làm thế nào?
Chị Việt giải thích:
- Trong trường hợp này, anh có thể thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, con. Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 3 Luật Hộ tịch năm 2014, nhận cha, mẹ, con là một nội dung đăng ký hộ tịch. Từ ngày 01/3/2027, nội dung này tiếp tục được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 4 Luật Hộ tịch năm 2026. Nếu có đủ căn cứ xác định quan hệ cha, con và không có tranh chấp, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ giải quyết theo quy định. Khi đó, thông tin của người cha sẽ được ghi nhận trong giấy khai sinh của trẻ.
Nghe đến đây, chị Lan quay sang chồng:
- Chỉ vì mình chủ quan mà giờ phải làm thêm nhiều thủ tục quá anh nhỉ.
Anh Nam gật đầu:
- Đúng là vậy. Lẽ ra việc nào đúng thời điểm thì phải làm ngay.
Chị Việt tiếp lời:
- Thủ tục hộ tịch không phải để gây khó khăn cho người dân, mà là để bảo vệ quyền lợi của chính người dân. Đăng ký khai sinh giúp trẻ có giấy tờ pháp lý đầu tiên để được bảo đảm quyền học tập, chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm y tế và nhiều quyền lợi khác. Đăng ký kết hôn giúp pháp luật công nhận quan hệ vợ chồng, làm căn cứ bảo vệ quyền, nghĩa vụ của vợ chồng, con cái và tài sản chung. Còn đăng ký nhận cha, mẹ, con giúp xác lập quan hệ huyết thống về mặt pháp lý, bảo đảm quyền lợi chính đáng cho trẻ em.
Sau khi được hướng dẫn, anh Nam và chị Lan nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ đăng ký khai sinh cho con, đồng thời thực hiện thủ tục nhận cha, con theo quy định. Ít ngày sau, hai vợ chồng cũng làm thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền.
Khi trao giấy chứng nhận kết hôn cho anh Nam và chị Lan, chị Việt vui vẻ nói:
- Từ hôm nay, quan hệ vợ chồng của anh chị đã được pháp luật công nhận đầy đủ. Mong anh chị tiếp tục quan tâm thực hiện đúng các thủ tục hộ tịch khác khi có phát sinh để bảo đảm quyền lợi cho gia đình mình.
Anh Nam xúc động đáp:
- Cảm ơn chị đã hướng dẫn tận tình. Trước đây tôi cứ nghĩ quan trọng là vợ chồng sống với nhau hạnh phúc, còn giấy tờ chỉ là hình thức. Giờ tôi mới hiểu, giấy tờ hộ tịch chính là căn cứ pháp lý để bảo vệ hạnh phúc và quyền lợi của gia đình.
Tối hôm đó, cả gia đình quây quần bên mâm cơm. Ông Hòa trầm ngâm nói:
- Trước đây bố cứ nghĩ hộ tịch chỉ là vài thủ tục giấy tờ đơn giản. Giờ mới thấy mỗi giấy tờ đều liên quan trực tiếp đến quyền lợi của từng người. Không có giấy khai sinh thì cháu gặp khó khi đi học, đi khám bệnh. Không đăng ký kết hôn thì quan hệ vợ chồng cũng chưa được pháp luật công nhận đầy đủ.
Anh Nam tiếp lời:
- Con cũng rút ra bài học lớn. Việc gì pháp luật đã quy định thì mình nên thực hiện đầy đủ, đúng thời hạn. Nếu đăng ký khai sinh cho con và đăng ký kết hôn ngay từ đầu thì đã không phải lúng túng như vừa rồi.
Chị Lan nhìn con rồi nhẹ nhàng nói:
- Từ nay, việc gì liên quan đến giấy tờ hộ tịch của gia đình, mình phải chủ động tìm hiểu và thực hiện cho đúng. Làm đúng không chỉ để thuận tiện cho thủ tục hành chính, mà còn để bảo vệ quyền lợi cho con mình.
Câu chuyện của gia đình ông Hòa cho thấy, các thủ tục hộ tịch gắn bó trực tiếp với đời sống của mỗi cá nhân, gia đình. Theo Điều 4 Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, các nội dung đăng ký hộ tịch bao gồm: khai sinh; kết hôn; giám hộ, giám sát việc giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi thông tin hộ tịch; xác nhận tình trạng hôn nhân và khai tử. Mỗi sự kiện hộ tịch đều gắn với quá trình hình thành, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của cá nhân trong đời sống xã hội.
Chính vì vậy, người dân không nên xem nhẹ các thủ tục hộ tịch. Đăng ký khai sinh đúng thời hạn là bảo đảm quyền pháp lý đầu tiên cho trẻ em; đăng ký kết hôn là căn cứ để pháp luật công nhận và bảo vệ quan hệ vợ chồng; đăng ký nhận cha, mẹ, con là cơ sở bảo đảm quyền nhân thân, quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng và các quyền lợi hợp pháp khác của trẻ. Chủ động thực hiện đầy đủ, kịp thời các thủ tục hộ tịch không chỉ giúp người dân thuận lợi trong cuộc sống, mà còn góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân.