Câu chuyện pháp luật: GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH

Thứ năm - 30/04/2026 03:03 3 0

Trong cuộc sống hiện đại, nhu cầu thuê người giúp việc gia đình ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ các quy định pháp luật liên quan đến loại hình lao động đặc thù này. Không ít trường hợp do thiếu hiểu biết pháp luật nên người sử dụng lao động hoặc người lao động đã có những hành vi vi phạm, dẫn đến phát sinh tranh chấp. Câu chuyện dưới đây là một ví dụ điển hình.
Chị Hà là nhân viên văn phòng đi làm cả ngày, chồng thường xuyên đi công tác xa, lại phải chăm sóc ba con nhỏ nên công việc gia đình khá vất vả. Qua sự giới thiệu của đồng nghiệp, chị Hà thuê được bà Lan làm công việc nội trợ và chăm sóc các con. Chị Hà yêu cầu bà Lan giao giấy tờ tùy thân (căn cước công dân) để giữ và thỏa thuận sẽ giữ toàn bộ tiền lương đến cuối năm mới thanh toán. Hai bên ký hợp đồng lao động bằng văn bản có thời hạn 12 tháng.
Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, bà Lan thường xuyên bị chị Hà đối xử rất khắt khe, mỗi khi không vừa ý là mắng chửi, nhục mạ, hạn chế việc đi lại, không cho phép tự ý ra ngoài mà chỉ làm việc trong nhà. Sau 6 tháng làm việc, do không chịu đựng được áp lực, bà Lan xin nghỉ việc và yêu cầu chị Hà thanh toán tiền lương 6 tháng và trả lại giấy tờ tùy thân cho bà.
Do chưa tìm được người giúp việc mới và cho rằng bà Lan vi phạm thỏa thuận nên chị Hà không đồng ý cho bà Lan nghỉ việc, đồng thời không trả tiền lương và không trả lại giấy tờ tùy thân cho bà Lan.
Không thể chịu đựng được thái độ của chủ nhà và không muốn tiếp tục công việc giúp việc cho nhà chị Hà nữa nên bà Lan bỏ về quê, chiều tối đó, bà sang nhà ông Tân hàng xóm tâm sự mong được chia sẻ. Vừa bước tới sân, ông Tân đã cất giọng vui vẻ:
- Bà Lan mới về đấy à, vào nhà uống nước, lên thành phố làm nhiều tiền có khác, bỏ hết anh em hàng xóm rồi, mấy tháng nay không thấy mặt bà đâu.
- Bà Lan thở dài: Bác ơi, cái số em nó khổ, tưởng đâu bỏ nhà bỏ cửa lên thành phố làm ô sin giúp việc hầu hạ người ta mong kiếm được đồng tiền bơ thóc về đỡ đần chồng con, ai dè…
- Ông Tân: Sao thế? Thế có chuyện gì kể cho tôi nghe xem nào?
- Bà Lan: Em đi làm cho nhà cô ấy suốt 6 tháng trời, cô ấy không cho em đi ra ngoài tiếp xúc với ai, đối xử với em tệ bạc quá, động tí là chửi mắng, nhục mạ em, em không thể chịu đựng được nữa nên em bảo em xin nghỉ việc, em không làm nữa, cho em xin tiền lương để em về nhưng mà cô ấy không trả căn cước công dân cho em, cũng không trả lương cho em, cô ấy bảo em vi phạm thoả thuận nên cô ấy không trả lương cho em bác ạ. Vậy là 6 tháng trời công toi bác ạ.
Hai người đang nói chuyện thì con gái ông Tân là chị Nhung hiện đang làm cán bộ xã vừa đi làm về đến nhà, bà Tân mừng rỡ:
- Đây rồi, cháu Nhung đây rồi, cháu là cán bộ, cháu xem có cách nào giúp bác không chứ, chẳng lẽ đi làm suốt 6 tháng chẳng được nghìn tiền công nào nào lại còn không lấy lại được giấy tờ nữa.
- Chị Nhung: Bác Lan mới đi làm trên thành phố về đó à, có chuyện gì thế ạ?
Bà Lan kể lại đầu đuôi câu chuyện cho chị Nhung nghe, sau đó chị Nhung đã giải thích cho bà Lan như sau:
Theo quy định tại khoản 1 Điều 161 Bộ luật Lao động năm 2019 thì công việc bà Lan được thuê là nội trợ và chăm sóc trẻ em trong gia đình được xếp vào công việc giúp việc gia đình.
Đồng thời, tại khoản 1 Điều 162 Bộ Luật Lao động năm 2019 có quy định: “Người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với lao động là người giúp việc gia đình”. Trong trường hợp này, bà Lan và chị Hà đã giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản nên quyền và nghĩa vụ của các bên được pháp luật bảo vệ.
Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm đối với người sử dụng lao động. Theo Điều 165 Bộ luật lao động năm 2019 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm đối với người sử dụng lao động bao gồm:
“1. Ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động, dùng vũ lực đối với lao động là người giúp việc gia đình.
2. Giao việc cho người giúp việc gia đình không theo hợp đồng lao động.
3. Giữ giấy tờ tùy thân của người lao động.”
Như vậy, việc chị Hà giữ căn cước công dân của bà Lan và có hành vi đối xử khắc nghiệt, xúc phạm, nhục mạ, ngược đãi với bà Lan là đã vi phạm quy định của pháp luật lao động.
Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 35 Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động không cần báo trước khi bị người sử dụng lao động ngược đãi, cưỡng bức lao động hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
Trong trường hợp này, bà Lan hoàn toàn có quyền chấm dứt hợp đồng và yêu cầu người sử dụng lao động thanh toán đầy đủ tiền lương cho thời gian đã làm việc.
Nếu người sử dụng lao động không thực hiện nghĩa vụ trả lương, người lao động có thể yêu cầu hòa giải viên lao động hoặc Tòa án giải quyết tranh chấp lao động cá nhân theo quy định của pháp luật.
Nghe chị Nhung phân tích xong, bà Lan cảm thấy yên tâm hơn và bà có mong muốn được nhờ chị Nhung cùng mình đến gặp chị Hà để trao đổi và giải quyết công việc. Chị Nhung vui vẻ nhận lời đến nhà chị Hà cùng bà Lan vào sáng Chủ nhật.

Tại đây, sau khi nghe chị Nhung nói rõ về các quy định pháp luật, chị Hà đã hiểu ra và trả lại căn cước công dân và thanh toán đủ tiền lương 06 tháng làm việc cho bà Lan. Chị tự nhủ, lần sau có làm gì cũng tìm hiểu rõ, phải hiểu đúng mới làm đúng được, tránh dẫn đến những vi phạm pháp luật không đáng có.
Qua câu chuyện trên có thể thấy, quan hệ lao động đối với người giúp việc gia đình tuy diễn ra trong phạm vi gia đình nhưng vẫn chịu sự điều chỉnh của pháp luật lao động.
Khi thuê người giúp việc gia đình, người sử dụng lao động cần ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản, tôn trọng nhân phẩm, bảo đảm điều kiện sinh hoạt và thanh toán tiền lương đầy đủ cho người lao động, đồng thời không được giữ giấy tờ tùy thân hoặc có hành vi ngược đãi, cưỡng bức người lao động.
Về phía người lao động, khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, có thể thực hiện quyền chấm dứt hợp đồng lao động và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.
Việc tìm hiểu và tuân thủ đúng các quy định pháp luật trong quan hệ lao động không chỉ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên mà còn góp phần xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, tôn trọng và văn minh trong xã hội.

Tác giả bài viết: CTV