Câu chuyện pháp luật: Giảng đường số và bài học về ứng dụng công nghệ đúng pháp luật

Thứ năm - 30/04/2026 04:50 9 0

Trường Đại học Minh Tân bước vào năm học mới với quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số trong giảng dạy, nghiên cứu và quản trị đại học. Từ tuyển sinh, quản lý đào tạo, chấm điểm, thư viện điện tử đến tư vấn học tập, nhiều giải pháp công nghệ mới được nhà trường đưa vào thử nghiệm.
Trong cuộc họp Ban giám hiệu mở rộng, thầy Phong - Phó Hiệu trưởng phụ trách đào tạo - phát biểu: “Chuyển đổi số là xu thế tất yếu. Nhưng ứng dụng công nghệ không phải chạy theo phong trào mà phải bảo đảm hiệu quả, an toàn và đúng pháp luật.”
Cô Hương, Trưởng phòng Pháp chế, đồng tình: “Đúng vậy. Tại khoản 1 Điều 10 Luật Giáo dục đại học năm 2025 quy định rất rõ: Cơ sở giáo dục đại học chủ động ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến khác có kiểm soát trong quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục đại học.
Tại khoản 2 Điều 10 Luật cũng quy định: “Việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học đáp ứng những yêu cầu sau đây:
- Tuân thủ quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và nguyên tắc đạo đức trong công nghệ;
- Bảo đảm chất lượng đào tạo và nghiên cứu;
- Thực hiện các biện pháp kỹ thuật và quản trị; bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu;
- Bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng của người học đối với hạ tầng, nền tảng và tài nguyên số;
- Bảo đảm minh bạch và giải trình về các giải pháp công nghệ khi có ảnh hưởng đến quyết định quản lý, quản trị hoặc học thuật;
- Nâng cao chuẩn năng lực số, năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo của giảng viên, cán bộ quản lý và người học;
- Bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, lợi ích hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học, cá nhân có liên quan.”
Nghe vậy, nhiều giảng viên trẻ rất hào hứng.
Thầy Dũng đề xuất: “Khoa chúng ta có thể dùng AI hỗ trợ chấm bài trắc nghiệm, phân tích tiến độ học tập và hỗ trợ sinh viên tra cứu tài liệu.”
Nhưng cô Mai, giảng viên lâu năm, tỏ ra thận trọng: “Nếu phụ thuộc quá nhiều vào AI, liệu có ảnh hưởng chất lượng đào tạo không? Nếu thuật toán đánh giá sai thì sao?”
Cô Hương đáp: “Luật cũng đã tính đến điều đó. Ứng dụng công nghệ phải bảo đảm chất lượng đào tạo và nghiên cứu, đồng thời minh bạch, giải trình khi công nghệ ảnh hưởng đến quyết định quản lý hoặc học thuật.”
Sau cuộc họp, nhà trường triển khai hệ thống AI hỗ trợ học tập mang tên “Trợ giảng số”. Sinh viên có thể hỏi bài, đăng ký học phần, tra cứu lịch thi, thậm chí được AI gợi ý lộ trình học tập phù hợp.
Ngày đầu sử dụng, sinh viên Lan rất thích thú: “Thầy ơi, em hỏi bài toán lập trình, AI giải thích dễ hiểu hơn em tưởng.”
Bạn Nam cười: “Tớ còn dùng nó tìm tài liệu cho đề tài nghiên cứu nữa.”
Tuy nhiên, một tuần sau, sự cố xảy ra. Một nhóm sinh viên phát hiện hệ thống gợi ý kết quả học tập dựa trên dữ liệu cũ.
Sinh viên Hoàng bức xúc trong buổi đối thoại: “Nếu em không kiểm tra lại thì hồ sơ học tập bị ảnh hưởng rồi.”
Thầy Phong - phụ trách giáo vụ đề nghị các em sinh viên giữ ổn định và nói: “Các em yên tâm, vì quyền lợi học tập của các em, nhận được thông tin Nhà trường sẽ cho rà soát ngay và thông tin lại cho các em sau khi có kết quả”.
Cô Hương giải thích trước toàn trường: “Yêu cầu minh bạch, giải trình về các giải pháp công nghệ khi ảnh hưởng tới quyết định quản lý, học thuật. Nhà trường phải chịu trách nhiệm kiểm soát, không thể giao toàn bộ cho máy móc. Các em hãy yên tâm đợi kết quả từ nhà trường nhé!”
Sau sự cố, trường điều chỉnh quy trình: mọi kết quả phân tích do AI đưa ra chỉ mang tính tham khảo, phải có cán bộ chuyên môn thẩm tra trước khi áp dụng.
Không lâu sau, một vấn đề khác phát sinh. Một số sinh viên phản ánh dữ liệu học tập cá nhân, kết quả nghiên cứu đưa lên nền tảng số có nguy cơ bị lộ.
Lan lo lắng hỏi: “Thưa cô, bài nghiên cứu của em có ý tưởng mới, nếu bị rò rỉ thì sao?”
Cô Hương trả lời: “Pháp luật yêu cầu phải có biện pháp kỹ thuật và quản trị bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu; đồng thời bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích hợp pháp của cá nhân liên quan. Nhà trường đã nâng cấp hệ thống bảo mật, xác thực nhiều lớp, phân quyền truy cập và ban hành quy chế sử dụng AI trong nghiên cứu học thuật, em yên tâm sử dụng nhé!”
Không dừng ở đó, trường còn phát hiện nhiều sinh viên gặp khó khăn vì không có máy tính, mạng yếu, khó tiếp cận nền tảng học trực tuyến. Hiệu trưởng quyết định: “Không để chuyển đổi số tạo khoảng cách số. Luật yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng của người học đối với hạ tầng, nền tảng và tài nguyên số. Nhà trường mở thêm phòng máy miễn phí, hỗ trợ thiết bị học tập cho sinh viên khó khăn, số hóa thư viện để ai cũng tiếp cận được nguồn học liệu.”
Ngay từ đầu năm, trường ký hợp tác với doanh nghiệp công nghệ và viện nghiên cứu để mở chương trình bồi dưỡng kỹ năng số, AI cho giảng viên và sinh viên.
Tại lễ ký kết, thầy Phong nói: “Đây cũng là nội dung được luật cho phép và khuyến khích: cơ sở giáo dục đại học được hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu để đào tạo năng lực số, trí tuệ nhân tạo.”
Khóa bồi dưỡng diễn ra sôi nổi. Giảng viên học cách sử dụng AI thiết kế bài giảng thông minh. Sinh viên học kỹ năng khai thác công nghệ có trách nhiệm. Cán bộ quản lý học cách ứng dụng dữ liệu số trong quản trị.
Trong một buổi tập huấn, chuyên gia công nghệ nhấn mạnh: “Dùng AI để hỗ trợ nghiên cứu là được, nhưng sao chép nguyên văn sản phẩm do AI tạo ra rồi nhận là của mình có thể vi phạm đạo đức học thuật, thậm chí quyền sở hữu trí tuệ.”
Nam quay sang Lan thì thầm: “Hóa ra dùng công nghệ cũng phải học cách dùng cho đúng luật.”
Cuối buổi tập huấn, Lan chia sẻ: “Em từng nghĩ công nghệ chỉ giúp học nhanh hơn. Nhưng giờ em hiểu công nghệ trong giáo dục còn gắn với đạo đức, pháp luật, quyền riêng tư, công bằng và trách nhiệm.”
Từ những bài học thực tế ấy, mô hình “giảng đường số có kiểm soát” của Trường Đại học Minh Tân được nhiều cơ sở giáo dục tìm hiểu, nhân rộng.
Câu chuyện cho thấy việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục đại học là xu thế tất yếu, nhưng phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Công nghệ không thể thay thế hoàn toàn con người, càng không thể đứng ngoài trách nhiệm quản lý, giám sát của cơ sở giáo dục. Công nghệ là công cụ thúc đẩy đổi mới giáo dục, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng pháp luật, đúng đạo đức và vì lợi ích của người học. Chuyển đổi số trong giáo dục đại học không chỉ là hiện đại hóa giảng đường, mà còn là xây dựng môi trường học tập an toàn, minh bạch, công bằng và tuân thủ pháp luật.

Tác giả bài viết: CTV