15 tình huống tuyên truyền pháp luật

Tình huống 1. Nhà ở không trang bị bình chữa cháy
Gia đình bà B sinh sống trong một nhà ở riêng lẻ 3 tầng. Trong nhà sử dụng bếp gas để nấu ăn, nhiều thiết bị điện công suất lớn và thường xuyên sạc xe đạp điện qua đêm. Mặc dù hàng xóm nhiều lần khuyến nghị nên trang bị bình chữa cháy xách tay để xử lý các sự cố cháy ban đầu, bà B cho rằng khu vực mình sinh sống gần trụ sở lực lượng chữa cháy nên khi có cháy chỉ cần gọi điện báo là đủ, không cần trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy tại nhà.
Một lần, ổ cắm điện tại tầng 1 bị chập, phát sinh cháy nhỏ. Do không có phương tiện chữa cháy ban đầu nên gia đình không kịp xử lý, khiến đám cháy lan sang một số đồ dùng trong nhà trước khi được lực lượng chức năng khống chế.
Hỏi: Trong tình huống trên, gia đình bà B cần thực hiện biện pháp gì để bảo đảm điều kiện về chữa cháy, thoát nạn?
Trả lời:
Điểm a khoản 2 Điều 20 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Nhà ở... phải bảo đảm các điều kiện về chữa cháy, thoát nạn sau đây:
a) Có phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp với khả năng, điều kiện thực tế để sẵn sàng chữa cháy, thoát nạn."
Trong tình huống này, gia đình bà B không trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cho rằng chỉ cần gọi lực lượng chữa cháy khi xảy ra sự cố. Quan điểm này không đáp ứng yêu cầu về điều kiện chữa cháy, thoát nạn theo quy định của Luật, bởi phương tiện phòng cháy, chữa cháy tại chỗ có vai trò xử lý kịp thời đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế cháy lan và giảm thiểu thiệt hại.
Do đó, gia đình bà B cần trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp với khả năng và điều kiện thực tế của nhà ở để sẵn sàng chữa cháy, thoát nạn khi có sự cố xảy ra.
Tình huống 2. Phê duyệt quy hoạch khi chưa bảo đảm yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy
Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh X trình UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch phân khu xây dựng Khu công nghiệp A. Trong quá trình thẩm định, cơ quan chuyên môn phát hiện hồ sơ quy hoạch chưa xác định vị trí trụ sở đơn vị phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đồng thời chưa bố trí đầy đủ mạng lưới cấp nước chữa cháy theo quy định. Tại cuộc họp, đơn vị tư vấn cho rằng các nội dung này sẽ được xác định, đầu tư ở giai đoạn triển khai dự án xây dựng, chưa cần thể hiện trong hồ sơ quy hoạch và đề nghị cơ quan chuyên môn trình phê duyệt để bả đảm tiến độ.
Hỏi: Trong tình huống này, cơ quan có thẩm quyền có được phê duyệt quy hoạch hay không?
Trả lời:
Khoản 4 Điều 15 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn chỉ phê duyệt quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết đô thị, khu dân cư, cụm công nghiệp và các khu chức năng khi bảo đảm các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này."
Trong tình huống này, hồ sơ quy hoạch phân khu xây dựng Khu công nghiệp A chưa xác định vị trí trụ sở đơn vị phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đồng thời chưa bố trí đầy đủ mạng lưới cấp nước chữa cháy, nên chưa đáp ứng các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024.
Việc đơn vị tư vấn cho rằng các nội dung này sẽ được xác định ở giai đoạn triển khai dự án xây dựng là không phù hợp với quy định của pháp luật, vì các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy phải được bảo đảm ngay trong hồ sơ quy hoạch trước khi được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Do đó, cơ quan có thẩm quyền chỉ được phê duyệt quy hoạch sau khi hồ sơ đã bảo đảm đầy đủ các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của pháp luật.
Tình huống 3. Quy hoạch phân khu không bố trí mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy
UBND xã X tổ chức lập quy hoạch phân khu đô thị Y. Trong hồ sơ quy hoạch, đơn vị tư vấn đã bố trí hệ thống giao thông phục vụ nhu cầu đi lại của người dân và kết nối hạ tầng kỹ thuật trong khu vực. Tuy nhiên, khi thẩm định hồ sơ, cơ quan chuyên môn phát hiện quy hoạch chưa xác định mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ bảo đảm cho xe chữa cháy tiếp cận các khu vực có nguy cơ xảy ra cháy. Đơn vị tư vấn cho rằng hệ thống giao thông đã đáp ứng nhu cầu lưu thông thông thường, còn các yêu cầu phục vụ chữa cháy sẽ được xem xét, điều chỉnh trong giai đoạn lập dự án đầu tư xây dựng.
Hỏi: Đối với tình huống này, hồ sơ quy hoạch phân khu có phải bổ sung nội dung về mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ trước khi được phê duyệt không?
Trả lời:
Căn cứ khoản 2 Điều 15 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Quy hoạch phân khu đô thị, khu chức năng có yêu cầu lập quy hoạch phân khu phải có:
a) Nguồn nước và phương án tổ chức mạng lưới cấp nước chữa cháy;
b) Mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;
c) Vị trí, quy mô của trụ sở đơn vị phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong khu vực lập quy hoạch."
Trong tình huống này, hồ sơ quy hoạch phân khu đô thị Y chưa bố trí mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, nên chưa đáp ứng yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024.
Việc đơn vị tư vấn cho rằng nội dung này sẽ được xem xét ở giai đoạn lập dự án đầu tư xây dựng là không phù hợp với quy định của pháp luật, bởi mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ là nội dung bắt buộc phải được xác định ngay trong quy hoạch phân khu.
Do đó, hồ sơ quy hoạch phân khu phải được bổ sung nội dung về mạng lưới giao thông phục vụ chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định trước khi được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Tình huống 4. Xây dựng nhà xưởng nhưng không bố trí giải pháp thoát nạn
Công ty TNHH Hoàng Gia lập dự án đầu tư xây dựng nhà xưởng sản xuất đồ gỗ với diện tích hơn 3.000 m² dự kiến có hơn 100 công nhân làm việc thường xuyên và chứa nhiều vật liệu dễ cháy như gỗ, sơn, dung môi. Trong hồ sơ thiết kế, doanh nghiệp chỉ tập trung bố trí khu vực sản xuất, kho chứa nguyên liệu và văn phòng làm việc, mà không thiết kế đầy đủ lối thoát nạn, cửa thoát hiểm và đường thoát nạn theo quy định. Trong quá trình thẩm định hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phát hiện thiết kế chưa bảo đảm yêu cầu về giải pháp thoát nạn khi xảy ra cháy. Đại diện công ty cho rằng sẽ bổ sung các hạng mục này sau khi công trình hoàn thành để tiết kiệm chi phí.
Hỏi: Trong tình huống này cơ quan có thẩm quyền sẽ xử lý như thế nào?
Trả lời:
Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 16 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Khi lập, điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình, thiết kế công trình, cải tạo, thay đổi công năng sử dụng công trình... phải có giải pháp, thiết kế về phòng cháy và chữa cháy phù hợp với công năng, đặc điểm của công trình và bảo đảm các yêu cầu sau đây:
c) Giải pháp thoát nạn."
Trong tình huống này, hồ sơ thiết kế của Công ty TNHH Hoàng Gia không bảo đảm yêu cầu bắt buộc về giải pháp thoát nạn, mặc dù công trình có quy mô lớn, sử dụng nhiều vật liệu dễ cháy và có đông người làm việc. Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền sẽ yêu cầu doanh nghiệp chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ thiết kế để bảo đảm đầy đủ giải pháp thoát nạn theo quy định trước khi triển khai xây dựng.
Việc đại diện công ty cho rằng sẽ bổ sung lối thoát nạn, cửa thoát hiểm và đường thoát nạn sau khi công trình hoàn thành là không phù hợp với quy định của pháp luật, bởi giải pháp thoát nạn phải được xác định và tích hợp ngay từ giai đoạn lập, thẩm định thiết kế công trình. Chỉ khi hồ sơ thiết kế đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của Luật thì dự án mới được tiếp tục thực hiện theo quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng và phòng cháy, chữa cháy.
Tình huống 5. Cải tạo công trình nhưng không bổ sung hệ thống phòng cháy, chữa cháy
Công ty A là chủ đầu tư tiến hành cải tạo một trung tâm thương mại cũ thành tòa nhà văn phòng kết hợp dịch vụ. Sau khi cải tạo xong, Công ty đưa công trình vào hoạt động ngay mà không rà soát các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy đối với loại hình kinh doanh mới. Trong đợt kiểm tra định kỳ, cơ quan chức năng xác định công trình đã thay đổi công năng sử dụng nhưng chưa thực hiện đầy đủ các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định.
Hỏi: Đối với trường hợp này, cơ quan có thẩm quyền sẽ giải quyết như thế nào?
Trả lời:
Căn cứ khoản 1 Điều 16 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Khi lập, điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình, thiết kế công trình, cải tạo, thay đổi công năng sử dụng công trình... phải có giải pháp, thiết kế về phòng cháy và chữa cháy phù hợp với công năng, đặc điểm của công trình và bảo đảm...
e) Hệ thống điện phục vụ phòng cháy và chữa cháy;
g) Phương tiện, hệ thống phòng cháy và chữa cháy."
Trong tình huống này, việc chuyển từ công trình trung tâm thương mại cũ thành tòa nhà văn phòng kết hợp dịch vụ nhưng không bổ sung phương tiện, hệ thống phòng cháy và chữa cháy phù hợp với công năng mới là chưa đáp ứng yêu cầu của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024.
Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền có căn cứ yêu cầu chủ cơ sở thực hiện đầy đủ các quy định về phòng cháy, chữa cháy đối với loại hình kinh doanh mới trước khi tiếp tục đưa công trình vào sử dụng theo quy định của pháp luật
Tình huống 6. Đóng mới xe bồn chở xăng dầu nhưng không trang bị thiết bị phát hiện rò rỉ
Công ty Vận tải An Phát đầu tư đóng mới 05 xe bồn chở xăng dầu để vận chuyển nhiên liệu từ kho đầu mối đến các cửa hàng bán lẻ. Trong quá trình nghiệm thu, cơ quan có thẩm quyền phát hiện các xe bồn đã được lắp đặt đầy đủ hệ thống van, bơm và các thiết bị phục vụ vận chuyển, nhưng không được trang bị hệ thống, thiết bị phát hiện sự cố rò rỉ chất khí, chất lỏng nguy hiểm về cháy, nổ.
Đại diện công ty cho rằng phương tiện chủ yếu vận chuyển trên các tuyến đường ngắn, lái xe thường xuyên kiểm tra tình trạng kỹ thuật nên chưa cần lắp đặt thiết bị này và sẽ bổ sung khi có điều kiện.
Hỏi: Trong tình huống trên, cơ quan có thẩm quyền sẽ xử lý như thế nào?
Trả lời:
Căn cứ điểm c khoản 2 Điều 16 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Khi sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông phải có giải pháp, thiết kế về phòng cháy và chữa cháy... bảo đảm:
c) Hệ thống, thiết bị phát hiện sự cố rò rỉ chất khí, chất lỏng nguy hiểm về cháy, nổ."
Trong tình huống này, xe bồn chở xăng dầu là phương tiện có nguy cơ cháy, nổ cao. Việc không trang bị hệ thống, thiết bị phát hiện sự cố rò rỉ chất khí, chất lỏng nguy hiểm về cháy, nổ không đáp ứng yêu cầu bắt buộc về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của Luật.
Do đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ yêu cầu doanh nghiệp bổ sung đầy đủ hệ thống, thiết bị phát hiện sự cố rò rỉ theo quy định trước khi đưa phương tiện vào hoạt động. Việc cho rằng sẽ lắp đặt sau để tiết kiệm chi phí hoặc do phương tiện chỉ hoạt động trên quãng đường ngắn không phải là căn cứ để miễn trừ yêu cầu này. Chỉ khi phương tiện đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của pháp luật mới được đưa vào khai thác, sử dụng.
Tình huống 7. Hoán cải xe khách nhưng không bảo đảm giải pháp ngăn cháy
Doanh nghiệp A thực hiện hoán cải xe khách 45 chỗ thành xe phục vụ du lịch lưu động. Sau khi cải tạo, doanh nghiệp lắp đặt thêm giường nghỉ, hệ thống điện, thiết bị giải trí, tủ bảo quản thực phẩm và sử dụng nhiều vật liệu nội thất mới. Tuy nhiên, trong hồ sơ thiết kế hoán cải không bố trí giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan giữa khoang động cơ và khoang hành khách.
Trong quá trình kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền phát hiện phương tiện chưa bảo đảm yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định. Đại diện doanh nghiệp cho rằng xe chỉ hoạt động chở khách theo các tuyến du lịch ngắn, đã trang bị bình chữa cháy xách tay trên xe nên không cần thiết phải bổ sung giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan.
Hỏi: Trong trường hợp này, doanh nghiệp A có phải bổ sung giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan trước khi đưa phương tiện vào sử dụng hay không?
Trả lời:
Điểm a khoản 2 Điều 16 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Khi sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông phải có giải pháp, thiết kế về phòng cháy và chữa cháy phù hợp với tính chất, đặc điểm của phương tiện giao thông và bảo đảm:
a) Giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan."
Trong tình huống này, doanh nghiệp A đã hoán cải xe khách nhưng không thiết kế giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan giữa khoang động cơ và khoang hành khách. Việc doanh nghiệp đã trang bị bình chữa cháy xách tay trên xe không thay thế cho yêu cầu bắt buộc phải có giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan theo quy định của Luật Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024.
Do đó, doanh nghiệp A phải bổ sung đầy đủ giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan theo quy định trước khi đưa phương tiện vào sử dụng nhằm bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy cho người và phương tiện.
Tình huống 8. Đưa công trình vào sử dụng khi chưa được chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy
Công ty TNHH Minh Thành đầu tư xây dựng tòa nhà văn phòng 10 tầng để cho các doanh nghiệp thuê làm việc. Sau khi hoàn thành xây dựng, chủ đầu tư đã tổ chức nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy theo quy định và gửi hồ sơ đề nghị cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra công tác nghiệm thu. Do có nhiều khách hàng đã ký hợp đồng thuê và yêu cầu bàn giao mặt bằng đúng thời hạn, doanh nghiệp quyết định cho các đơn vị thuê vào làm việc, đưa hệ thống điện, thang máy và các thiết bị của tòa nhà vào vận hành trong khi chưa được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy. Khi được nhắc nhở, đại diện doanh nghiệp cho rằng công trình đã được chủ đầu tư tự nghiệm thu và không phát hiện tồn tại nên có thể đưa vào sử dụng trước, việc chấp thuận của cơ quan quản lý chuyên ngành có thể hoàn thiện sau.
Hỏi: Trong trường hợp này, Công ty TNHH Minh Thành có được đưa công trình vào khai thác, sử dụng hay không?
Trả lời:
Khoản 4 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Công trình, phương tiện giao thông thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy sau khi tổ chức nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy phải được cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy; chỉ được đưa công trình, phần công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng sau khi được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy."
Trong tình huống này, mặc dù Công ty TNHH Minh Thành đã tổ chức nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy, nhưng việc tự nghiệm thu không thay thế cho việc được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu theo quy định của pháp luật.
Do đó, doanh nghiệp không được đưa tòa nhà vào khai thác, sử dụng khi chưa được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy. Công trình chỉ được đưa vào hoạt động sau khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định tại khoản 4 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024.
Tình huống 9. Không nghiệm thu hệ thống phòng cháy và chữa cháy trước khi che khuất công trình
Công ty Cổ phần Hưng Phát là chủ đầu tư xây dựng một trung tâm thương mại 8 tầng. Trong quá trình thi công, đơn vị thi công đã hoàn thành việc lắp đặt hệ thống đường ống chữa cháy, đường dây tín hiệu báo cháy và các đầu nối kỹ thuật phía trên trần. Để kịp tiến độ bàn giao công trình, chủ đầu tư yêu cầu đơn vị thi công đóng toàn bộ trần thạch cao trước, đồng thời cho rằng khi công trình hoàn thành sẽ nghiệm thu toàn bộ hệ thống phòng cháy và chữa cháy một lần để tiết kiệm thời gian và chi phí.
Khi kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tạm dừng thi công hạng mục đóng trần để thực hiện nghiệm thu phần hệ thống phòng cháy và chữa cháy sẽ bị che khuất.
Hỏi: Trong trường hợp này, chủ đầu cần phải làm thế nào?
Trả lời:
Điểm b khoản 2 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Đối với các bộ phận của công trình, bộ phận phương tiện giao thông bị che khuất thì phải nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy trước khi tiến hành các bước thi công tiếp theo."
Trong tình huống này, hệ thống đường ống chữa cháy, đường dây tín hiệu báo cháy và các bộ phận được lắp đặt phía trên trần là những hạng mục sẽ bị che khuất sau khi đóng trần. Vì vậy, các hạng mục này phải được nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy trước khi thực hiện công việc làm che khuất.
Việc chủ đầu tư dự định chờ đến khi hoàn thành toàn bộ công trình mới nghiệm thu hệ thống phòng cháy và chữa cháy không phù hợp với quy định của Luật, vì sẽ ảnh hưởng đến việc kiểm tra, đánh giá chất lượng các hạng mục đã bị che khuất.
Do đó, chủ đầu tư phải tổ chức nghiệm thu các bộ phận của hệ thống phòng cháy và chữa cháy trước khi tiến hành đóng trần hoặc thực hiện các công việc làm che khuất các hạng mục này.
Tình huống 10. Chủ đầu tư không chịu trách nhiệm về kết quả nghiệm thu
Công ty TNHH Minh Phát đầu tư xây dựng một nhà xưởng sản xuất và đã hoàn thành việc nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy theo quy định. Trong quá trình kiểm tra sau nghiệm thu, cơ quan quản lý chuyên ngành phát hiện một số hạng mục của hệ thống phòng cháy và chữa cháy không bảo đảm theo hồ sơ thiết kế đã được thẩm định.
Làm việc với đoàn kiểm tra, đại diện chủ đầu tư cho rằng việc thiết kế, thi công và nghiệm thu các hạng mục phòng cháy và chữa cháy đều do đơn vị tư vấn, đơn vị thi công thực hiện nên nếu có sai sót thì các đơn vị này phải chịu trách nhiệm, còn chủ đầu tư không liên quan.
Hỏi: Trong trường hợp này, chủ đầu tư có phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả nghiệm thu phòng cháy và chữa cháy của công trình hay không?
Trả lời:
Căn cứ khoản 3 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy đối với công trình, phương tiện giao thông."
Trong tình huống này, mặc dù việc thiết kế, thi công và tư vấn giám sát do các đơn vị chuyên môn thực hiện, nhưng chủ đầu tư vẫn là người chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả nghiệm thu phòng cháy và chữa cháy của công trình theo quy định của Luật.
Do đó, chủ đầu tư không thể chuyển toàn bộ trách nhiệm về kết quả nghiệm thu cho đơn vị tư vấn hoặc đơn vị thi công. Việc các đơn vị này tham gia thực hiện công trình không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của chủ đầu tư đối với kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy.
Tình huống 11. Không bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy trong quá trình thi công công trình
Công ty TNHH Hoàng Trọng làm chủ đầu tư dự án xây dựng nhà ở kết hợp văn phòng cho thuê. Để đẩy nhanh tiến độ, đơn vị thi công tập kết số lượng lớn gỗ, sơn và các vật liệu dễ cháy ngay trong khu vực đang thi công; đồng thời thường xuyên thực hiện hàn, cắt kim loại nhưng không bố trí bình chữa cháy, không có biện pháp quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt và cũng không phân công người theo dõi công tác phòng cháy, chữa cháy tại công trường.
Khi được cơ quan có thẩm quyền nhắc nhở, đại diện đơn vị thi công cho rằng việc bảo đảm điều kiện phòng cháy, chữa cháy thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư vì công trình chưa được bàn giao.
Hỏi: Trong trường hợp này, việc đơn vị thi công cho rằng trách nhiệm bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy thuộc về đơn vị nào?
Trả lời:
Khoản 1 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông có trách nhiệm tổ chức thi công, nghiệm thu công trình, phương tiện giao thông theo thiết kế về phòng cháy và chữa cháy đã được thẩm định; chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông, đơn vị thi công có trách nhiệm bảo đảm an toàn về phòng cháy và chữa cháy trong suốt quá trình thi công công trình, phương tiện giao thông thuộc phạm vi quản lý của mình."
Trong tình huống này, đơn vị thi công không thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy trong quá trình thi công, đồng thời cho rằng trách nhiệm này chỉ thuộc về chủ đầu tư. Quan điểm này không phù hợp với quy định của Luật, bởi trong suốt quá trình thi công, cả chủ đầu tư và đơn vị thi công đều có trách nhiệm bảo đảm an toàn về phòng cháy và chữa cháy trong phạm vi quản lý của mình.
Do đó, đơn vị thi công phải thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy tại công trường; đồng thời chủ đầu tư cũng có trách nhiệm tổ chức, quản lý việc thi công theo thiết kế về phòng cháy và chữa cháy đã được thẩm định, nhằm phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ trong quá trình thi công.
Tình huống 12. Công trình đang thi công nhưng không ban hành nội quy phòng cháy, chữa cháy
Công ty TNHH X thi công xây dựng tòa nhà văn phòng 8 tầng. Công trường có hơn 50 công nhân làm việc mỗi ngày, thường xuyên thực hiện hàn, cắt kim loại, sử dụng thiết bị điện công suất lớn và tập kết nhiều vật liệu dễ cháy.
Qua kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền phát hiện tại công trường không có nội quy phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ được niêm yết hoặc phổ biến bằng văn bản cho người lao động. Đại diện đơn vị thi công cho rằng công nhân đều đã được nhắc nhở trực tiếp về các biện pháp an toàn phòng cháy, chữa cháy trước khi làm việc nên không cần ban hành nội quy riêng.
Hỏi: Trong trường hợp này, Công ty TNHH X phải thực hiện quy định về nội quy phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ như thế nào?
Trả lời:
Điểm a khoản 1 Điều 19 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Công trình xây dựng trong quá trình thi công phải bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy sau đây:
a) Có nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ phù hợp với tính chất, đặc điểm của công trình xây dựng."
Trong tình huống này, theo quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024, Công ty TNHH X phải xây dựng, ban hành và niêm yết hoặc phổ biến nội quy về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại công trường.
Việc chỉ nhắc nhở trực tiếp công nhân trước khi làm việc không thay thế cho việc ban hành và phổ biến nội quy theo quy định. Đối với công trường xây dựng có nhiều người lao động, thường xuyên sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị điện công suất lớn và tập kết vật liệu dễ cháy thì việc có nội quy bằng văn bản là yêu cầu bắt buộc nhằm giúp người lao động biết, thực hiện thống nhất các quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
Do đó, trong tình huống trên, việc Công ty TNHH X không ban hành, niêm yết hoặc phổ biến nội quy về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật và phải kịp thời khắc phục theo quy định.
Tình huống 13. Công trường xây dựng không trang bị bình chữa cháy
Công ty Cổ phần An Phú thi công xây dựng một nhà xưởng sản xuất linh kiện điện tử. Trong quá trình thi công, công trường thường xuyên thực hiện hàn, cắt kim loại, sử dụng máy móc phát sinh tia lửa và tập kết nhiều vật liệu dễ cháy như gỗ cốp pha, bao bì, sơn và dung môi.
Qua kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền phát hiện tại công trường không được trang bị bình chữa cháy và các phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp để xử lý khi xảy ra sự cố. Đại diện đơn vị thi công cho rằng công trình đang trong giai đoạn xây dựng, thời gian thi công ngắn nên chưa cần trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy; khi công trình hoàn thành sẽ lắp đặt đầy đủ hệ thống theo thiết kế.
Hỏi: Trong tình huống trên, đơn vị thi công phải thực hiện những biện pháp gì để bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy tại công trường?
Trả lời:
Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 19 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Công trình xây dựng trong quá trình thi công phải bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy sau đây:
c) Trang bị phương tiện hoặc hệ thống phòng cháy và chữa cháy phù hợp với tính chất, đặc điểm của công trình xây dựng theo quy định về an toàn trong thi công xây dựng."
Trong tình huống này, công trường thường xuyên thực hiện các công việc phát sinh nguồn lửa, nguồn nhiệt và có nhiều vật liệu dễ cháy, nhưng không được trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp. Việc công trình đang trong giai đoạn thi công không phải là căn cứ để không trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy, bởi đây là một trong những điều kiện an toàn bắt buộc phải được bảo đảm trong suốt quá trình thi công.
Do đó, quan điểm của đơn vị thi công là không phù hợp với quy định của pháp luật. Chủ đầu tư và đơn vị thi công phải trang bị đầy đủ phương tiện hoặc hệ thống phòng cháy, chữa cháy phù hợp với tính chất, đặc điểm của công trình trong suốt quá trình thi công nhằm kịp thời xử lý các sự cố cháy, nổ có thể xảy ra.
Tình huống 14. Không phân công người phụ trách công tác phòng cháy, chữa cháy tại công trường
Công ty TNHH Hoàng Long thi công xây dựng một tòa nhà hỗn hợp gồm khu thương mại và văn phòng. Công trường có hơn 80 công nhân làm việc, thường xuyên sử dụng máy hàn, máy cắt và nhiều thiết bị điện phục vụ thi công.
Trong đợt kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền phát hiện đơn vị thi công chưa phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại công trường. Đại diện đơn vị cho rằng công trình có quy mô không lớn, các đội thi công đều tự nhắc nhở nhau về an toàn nên không cần phân công người phụ trách riêng để tránh phát sinh chi phí.
Hỏi: Trong tình huống trên, đơn vị thi công phải thực hiện trách nhiệm gì về tổ chức lực lượng thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại công trường?
Trả lời:
Căn cứ điểm d khoản 1 và khoản 2 Điều 19 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"1. Công trình xây dựng trong quá trình thi công phải bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy sau đây:
d) Có phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ thuộc phạm vi quản lý.
2. Chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, đơn vị thi công công trình xây dựng có trách nhiệm thực hiện, duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy quy định tại khoản 1 Điều này."
Trong tình huống này, đơn vị thi công không phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ với lý do muốn tiết kiệm chi phí và cho rằng các đội thi công có thể tự nhắc nhở nhau. Quan điểm này không phù hợp với quy định của pháp luật, bởi việc phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là điều kiện an toàn bắt buộc đối với công trình đang trong quá trình thi công.
Do đó, đơn vị thi công phải phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo đúng quy định; đồng thời chủ đầu tư và đơn vị thi công có trách nhiệm thực hiện, duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy trong suốt quá trình thi công công trình.
Tình huống 15. Để vật dễ cháy gần bếp đun nấu
Gia đình ông A kinh doanh tạp hóa kết hợp sinh hoạt tại nhà. Để thuận tiện cho việc sử dụng và bán hàng, ông A thường để các thùng carton, bình cồn và một số vật dụng dễ cháy ngay cạnh khu vực bếp gas. Mặc dù người thân nhiều lần nhắc nhở nên di chuyển các vật dụng này đến nơi an toàn hơn, ông A cho rằng chỉ cần cẩn thận khi nấu ăn thì sẽ không xảy ra sự cố.
Trong một lần nấu ăn, ngọn lửa từ bếp gas bén vào thùng carton đặt gần bếp, khiến đám cháy bùng phát, làm hư hỏng một số tài sản trong gia đình.
Hỏi: Trong tình huống trên, ông A cần thực hiện những biện pháp gì để bảo đảm an toàn phòng cháy tại khu vực bếp đun nấu?
Trả lời:
Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 20 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định:
"Nhà ở... phải bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy sau đây:
...
b) Bố trí bếp đun nấu, nơi thờ cúng, đốt vàng mã bảo đảm an toàn; không để vật, chất dễ cháy, nổ gần nguồn lửa, nguồn nhiệt."
Trong tình huống này, gia đình ông A để thùng carton, bình cồn và các vật dụng dễ cháy ngay cạnh khu vực bếp gas, làm tăng nguy cơ phát sinh và lan rộng đám cháy khi có nguồn lửa hoặc nguồn nhiệt. Đây là hành vi không bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy theo quy định của Luật.
Do đó, ông A cần bố trí khu vực bếp đun nấu bảo đảm an toàn; di chuyển và sắp xếp các vật, chất dễ cháy, nổ ra xa nguồn lửa, nguồn nhiệt, không để các vật dụng này gần bếp hoặc các thiết bị sinh nhiệt nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra cháy, bảo đảm an toàn cho người và tài sản.