Câu chuyện 1: Ánh sáng cuối con đường – cơ hội làm lại cuộc đời
Tối muộn tháng 8 năm 2026, cơn mưa lất phất phủ lên con đường nhỏ dẫn vào trụ sở Công an xã TC. Trong căn phòng trực ban sáng ánh đèn vàng, ông Minh ngồi lặng lẽ bên cạnh cậu con trai tên Hùng. Hùng cúi gằm mặt, hai bàn tay đan chặt vào nhau, vẻ mặt đầy lo lắng và mặc cảm.
Sau một thời gian bị bạn bè xấu rủ rê, Hùng sa vào sử dụng ma túy. Ban đầu chỉ nghĩ là thử cho biết, nhưng dần dần Hùng không còn kiểm soát được bản thân. Sau khi được cơ quan chuyên môn xác định tình trạng nghiện ma túy, Hùng luôn sống trong tâm trạng bất an, lo sợ bị xa lánh, bị cách ly khỏi gia đình và mất đi cơ hội trở lại cuộc sống bình thường. Thấy con trai ngày càng suy sụp, ông Minh quyết định đưa Hùng đến Công an xã để tìm hiểu các quy định pháp luật và đăng ký cai nghiện tự nguyện. Đại úy Tuấn, Trưởng Công an xã, thấy hai cha con lúng túng liền rót hai cốc trà nóng, nhẹ nhàng hỏi:
- Hai bố con có chuyện gì cần trao đổi? Cứ bình tĩnh, chúng tôi sẽ giải thích cụ thể để gia đình hiểu và lựa chọn hướng giải quyết phù hợp.
Ông Minh ngập ngừng:
- Thưa đồng chí, cháu Hùng đã được xác định là người nghiện ma túy. Gia đình tôi rất muốn cháu cai nghiện, làm lại cuộc đời. Nhưng cháu cứ lo rằng nếu đăng ký cai nghiện thì sẽ phải rời khỏi nhà, bị cách ly với gia đình. Không biết pháp luật hiện nay có cho phép cai nghiện tự nguyện ngay tại gia đình, cộng đồng không?
Đại úy Tuấn mỉm cười:
- Bác cứ yên tâm. Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đã quy định cụ thể về các hình thức cai nghiện ma túy. Theo Điều 30 của Luật, người nghiện ma túy có thể thực hiện cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc tại cơ sở cai nghiện ma túy theo quy định.
Hùng ngẩng đầu hỏi:
- Như vậy, cháu có thể đăng ký cai nghiện tại nhà, vẫn được ở gần bố mẹ và tiếp tục nhận được sự động viên của gia đình phải không ạ?
Đại úy Tuấn giải thích:
- Đúng vậy. Theo Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng là việc người nghiện tự nguyện đăng ký cai nghiện, được hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện, có sự phối hợp, trợ giúp của gia đình, cộng đồng và chịu sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã.
- Tuy nhiên, cai nghiện tại gia đình không có nghĩa là tự mình cai nghiện mà không cần hỗ trợ chuyên môn. Cháu phải thực hiện đầy đủ các giai đoạn của quy trình cai nghiện, bao gồm tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc, điều trị các rối loạn tâm thần và bệnh lý khác; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách; lao động trị liệu, học nghề và chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.Ông Minh tiếp tục hỏi:
- Vậy thời gian cai nghiện là bao lâu, thưa đồng chí?
- Theo khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, thời hạn cai nghiện đối với người cai nghiện lần đầu là 24 tháng; đối với người cai nghiện từ lần thứ hai trở lên là 36 tháng. Thời hạn này được thực hiện theo quy trình cai nghiện đầy đủ, không phải chỉ cần điều trị cắt cơn là được coi như hoàn thành cai nghiện.
Hùng chăm chú lắng nghe rồi hỏi tiếp:
- Cháu nghe nói Luật mới có quy định giám sát điện tử. Có phải người cai nghiện tại cộng đồng sẽ phải đeo thiết bị điện tử không ạ? Việc đó có ảnh hưởng đến cuộc sống của cháu không?
Đại úy Tuấn giải thích:
- Đây là một điểm mới đáng chú ý của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Theo Điều 12, giám sát điện tử là biện pháp sử dụng thiết bị điện tử để quản lý, giám sát người đang cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng; người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế và người đang bị quản lý sau cai nghiện ma túy.
- Cụ thể hơn, Điều 15 và Điều 16 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định đối tượng, thời hạn và thẩm quyền áp dụng biện pháp này. Đối với người từ đủ 18 tuổi đang cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, biện pháp giám sát điện tử được áp dụng trong thời gian cai nghiện. Trưởng Công an cấp xã có trách nhiệm ra quyết định theo thẩm quyền và quy định của pháp luật.
Đại úy Tuấn nói thêm:
- Thiết bị giám sát điện tử giúp cơ quan chức năng quản lý, theo dõi việc chấp hành quy định của người cai nghiện, đồng thời kết hợp giáo dục, tư vấn và hỗ trợ phòng ngừa tái nghiện. Người được áp dụng phải chấp hành quyết định, không tự ý tháo gỡ, phá hủy hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị; nếu thiết bị hư hỏng phải thông báo ngay cho Công an cấp xã.
Hùng có vẻ nhẹ nhõm hơn nhưng vẫn băn khoăn:
- Nếu cháu tự nguyện cai nghiện và chấp hành tốt thì có phải sẽ không bị đưa đi cai nghiện bắt buộc nữa không ạ?
Đại úy Tuấn nghiêm túc giải thích:
- Cháu cần hiểu đúng vấn đề này. Cai nghiện tự nguyện và cai nghiện bắt buộc là những hình thức khác nhau. Việc cháu tự nguyện đăng ký, nghiêm túc thực hiện chương trình cai nghiện là điều rất đáng khuyến khích. Tuy nhiên, không thể hiểu rằng cứ đăng ký cai nghiện tự nguyện là đương nhiên được miễn áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc trong mọi trường hợp. Việc xem xét áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc phải căn cứ vào các điều kiện, trường hợp và trình tự, thủ tục do Luật quy định.
Ông Minh xúc động nói:
- Gia đình tôi chỉ mong cháu có cơ hội sửa chữa sai lầm, được ở gần người thân để chúng tôi động viên, giúp đỡ. Chúng tôi sẽ phối hợp với chính quyền địa phương và thực hiện đầy đủ các yêu cầu trong quá trình cai nghiện.
Đại úy Tuấn động viên:
- Gia đình có vai trò rất quan trọng. Theo Điều 44 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, gia đình và cộng đồng có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ người nghiện trong quá trình cai nghiện, động viên họ từ bỏ ma túy, giúp đỡ ổn định cuộc sống và tái hòa nhập cộng đồng. Cháu Hùng cần quyết tâm, còn gia đình hãy kiên trì đồng hành.
Nghe những lời giải thích thấu tình, đạt lý, Hùng dần lấy lại bình tĩnh. Cậu ngẩng đầu, nhìn bố rồi mạnh dạn nói: Cháu đã hiểu rồi ạ. Cháu không muốn tiếp tục sống như trước nữa. Cháu muốn cai nghiện, tìm một công việc ổn định và làm lại cuộc đời. Cháu sẽ tự giác chấp hành các quy định, không để bố mẹ phải buồn lòng thêm nữa. Dưới sự hướng dẫn của cán bộ Công an, Hùng được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ đăng ký cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng theo quy định. Sau khi tiếp nhận, Công an cấp xã sẽ thực hiện các thủ tục cần thiết và phối hợp với các đơn vị chuyên môn để hỗ trợ Hùng trong suốt quá trình cai nghiện. Hùng cầm bút ký vào đơn đăng ký, ánh mắt không còn vẻ hoang mang như lúc mới bước vào trụ sở.
Ngoài hiên, cơn mưa đêm đã dứt. Những giọt nước còn đọng trên mái hiên khẽ rơi xuống nền sân. Ông Minh nắm chặt tay con trai, còn Đại úy Tuấn nhìn hai cha con với nụ cười động viên.Đối với Hùng, đêm hôm ấy không chỉ là một buổi đến làm việc tại trụ sở Công an xã, mà còn là thời điểm cậu quyết định bước sang một hành trình mới: hành trình từ bỏ ma túy, sửa chữa sai lầm và tìm lại tương lai bằng chính nghị lực của mình.
Thông điệp tuyên truyền: Cai nghiện tự nguyện - chủ động làm lại cuộc đời! Đừng mặc cảm, đừng buông xuôi. Hãy chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ, tự nguyện cai nghiện và kiên trì thực hiện để hướng tới một cuộc sống lành mạnh, không ma túy.
Câu chuyện 2: Chuyến xe về quê và 24 giờ trình diện
Thời gian gần đây, Mẫn đã có nhiều chuyển biến tích cực, chăm chỉ làm việc và chấp hành các yêu cầu của Công an phường. Tuy nhiên, do công việc bận rộn nên Mẫn đôi khi vẫn chưa thực sự chú ý đến những nghĩa vụ pháp lý của mình trong thời gian bị quản lý. Sáng hôm ấy, khi đang chuẩn bị bắt xe đi làm, Mẫn bất ngờ nhận được điện thoại của mẹ ở quê:
- Mẫn ơi! Bà nội con đang ốm nặng lắm, gia đình vừa đưa bà vào bệnh viện huyện. Nếu thu xếp được thì con về ngay nhé!
Nghe tin bà nội nguy kịch, Mẫn vô cùng lo lắng. Không kịp suy nghĩ nhiều, cậu vội vàng mua vé xe khách về quê. Vì quá cuống quýt, Mẫn quên mất nghĩa vụ phải báo cáo với Công an cấp xã khi vắng mặt tại nơi cư trú. Xe vừa lăn bánh được một đoạn, Mẫn chợt nhớ lại lời căn dặn của cán bộ Công an khu vực trong lần làm việc trước đó. Cậu giật mình, vội lấy điện thoại gọi cho Đại úy Hùng, cán bộ Công an phường phụ trách địa bàn:
- Alo, em chào anh ạ! Em là Mẫn, đang thuộc diện quản lý tại phường. Bà nội em ở quê đang ốm rất nặng, gia đình vừa báo nên em vội bắt xe về ngay mà chưa kịp báo cáo với Công an phường. Bây giờ em phải làm thế nào hả anh? Em sợ mình vi phạm quy định!
Đầu dây bên kia, Đại úy Hùng bình tĩnh trả lời:
- Mẫn cứ bình tĩnh. Trước hết, anh ghi nhận việc em chủ động liên hệ để thông báo sự việc. Hoàn cảnh gia đình có việc khẩn cấp là điều đáng chia sẻ, nhưng em cần nhớ rõ trách nhiệm của mình trong thời gian đang bị quản lý.
Đại úy Hùng giải thích:
- Theo Điều 24 và khoản 4 Điều 25 Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, người sử dụng trái phép chất ma túy đang trong thời gian quản lý phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định. Trong đó, trường hợp vắng mặt tại nơi cư trú phải báo cáo Công an cấp xã. Nếu em có nhu cầu thay đổi nơi cư trú thì phải thông báo với Công an cấp xã nơi đang cư trú trước khi thay đổi nơi cư trú và trình diện Công an cấp xã nơi cư trú mới trong thời hạn 24 giờ.
Mẫn chăm chú lắng nghe rồi hỏi:
- Dạ, trường hợp của em chỉ là về quê thăm bà đang nằm viện vài ngày, sau đó em sẽ quay lại phường tiếp tục làm việc thì có phải đến Công an xã nơi bà em ở trình diện trong 24 giờ không ạ?
Đại úy Hùng giải thích rõ:
- Hai trường hợp này cần phân biệt. Nếu em chỉ vắng mặt tạm thời để giải quyết việc gia đình rồi quay về nơi cư trú cũ thì nghĩa vụ trước mắt là báo cáo Công an cấp xã nơi em đang được quản lý. Không nên nhầm trường hợp này với việc thay đổi nơi cư trú. Quy định trình diện tại Công an cấp xã nơi cư trú mới trong 24 giờ áp dụng đối với trường hợp thay đổi nơi cư trú. Vì em đã lên xe, hãy cung cấp ngay thông tin về lý do vắng mặt, địa chỉ nơi đến, thời gian dự kiến trở về và số điện thoại liên hệ để Công an phường cập nhật, hướng dẫn. Khi quay lại, em tiếp tục thực hiện các yêu cầu quản lý như bình thường.
Mẫn thở phào:
- Dạ, em hiểu rồi ạ. Em xin lỗi vì đã quá vội vàng nên quên mất việc báo cáo. Em sẽ gửi địa chỉ nhà bà và thông tin chuyến xe ngay cho anh.
- Tốt. Em cũng cần biết thêm rằng, theo Điều 62 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, khi người đang được quản lý chuyển đi khỏi nơi cư trú để đến nơi cư trú mới, Công an cấp xã nơi chuyển đi và nơi chuyển đến có trách nhiệm phối hợp kiểm tra, xác minh thông tin, thực hiện việc chuyển hồ sơ quản lý theo quy định. Vì vậy, nếu sau này em có ý định chuyển nơi sinh sống thì phải thực hiện đúng thủ tục, không được tự ý thay đổi địa chỉ mà không thông báo.
- Anh cũng nhắc em, việc quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 24 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 là biện pháp phòng ngừa, giáo dục, giúp đỡ chứ không phải biện pháp xử lý hành chính. Mục đích là giúp em không tiếp tục sử dụng ma túy, ổn định cuộc sống và tránh những vi phạm pháp luật khác.
Mẫn xúc động đáp:
- Dạ, em cảm ơn anh đã giải thích. Em sẽ nghiêm túc chấp hành, không để xảy ra tình trạng tương tự nữa ạ!
Sau cuộc điện thoại, Mẫn lập tức gửi thông tin về địa chỉ nơi bà nội đang nằm viện, số điện thoại liên hệ của gia đình và thời gian dự kiến trở lại cho cán bộ Công an phường. Cán bộ phụ trách ghi nhận thông tin, cập nhật tình hình và hướng dẫn Mẫn tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trong thời gian quản lý. Khi xe đến quê, Mẫn nhanh chóng đến bệnh viện thăm bà. Nhìn bà nằm trên giường bệnh, Mẫn nắm lấy bàn tay gầy guộc của bà, nghẹn ngào:
- Bà cố gắng khỏe lại nhé! Cháu hứa sẽ sống tốt, không bao giờ dính vào ma túy nữa.
Vài ngày sau, khi bà đã qua cơn nguy kịch, Mẫn trở lại nơi cư trú đúng thời gian dự kiến và chủ động báo cáo với Công an phường. Đại úy Hùng động viên:
- Biết nhận ra thiếu sót và chủ động khắc phục là điều tốt. Mong em tiếp tục cố gắng, chấp hành pháp luật và tránh xa ma túy.
Mẫn gật đầu, quyết tâm thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ của mình.
Chuyến về quê hôm ấy đã giúp Mẫn nhận ra một bài học quan trọng: Dù cuộc sống có những tình huống bất ngờ, mỗi người vẫn cần hiểu và thực hiện đúng trách nhiệm pháp lý của mình. Chủ động thông báo, phối hợp với cơ quan chức năng không chỉ thể hiện ý thức chấp hành pháp luật mà còn giúp việc quản lý được thuận lợi, đúng quy định.
Thông điệp tuyên truyền: Vắng mặt phải báo cáo - thay đổi nơi cư trú phải thông báo - đến nơi cư trú mới phải trình diện trong 24 giờ. Hiểu đúng pháp luật, chấp hành đúng nghĩa vụ và chủ động phối hợp với cơ quan công an chính là cách mỗi người bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy tại địa phương.
Nhìn tờ giấy mời, anh Páo thở dài, giọng đầy lo lắng:
- Vợ chồng mình nghèo thế này, tiền ăn từng bữa còn chẳng đủ, lấy đâu ra tiền đi tuyến trên khám với xác định tình trạng nghiện? Đường xuống huyện đã xa, lên cơ sở y tế đủ điều kiện còn xa hơn. Tiền tàu xe, ăn ở rồi các khoản khác biết lấy đâu ra? Hay là anh trốn đi vài hôm, chứ đi thế này khác nào đẩy gia đình vào đường cùng?
Người vợ lau vội giọt nước mắt, nhẹ nhàng khuyên:
- Anh đừng nghĩ quẩn. Công an xã đã gửi giấy mời tận tay rồi, mình cứ tìm hiểu rõ chính sách xem thế nào. Biết đâu Nhà nước có hỗ trợ. Chứ trốn tránh thì không giải quyết được vấn đề, lại có thể khiến mọi việc phức tạp hơn.
Anh Páo vẫn cúi đầu, không nói gì. Cả đêm hôm ấy, hai vợ chồng gần như không ngủ. Sáng hôm sau, khi ánh nắng vừa ló rạng qua sườn núi, Đại úy Thành, Trưởng Công an xã, trực tiếp đến thăm gia đình anh Páo. Thấy hai vợ chồng còn vẻ mặt lo âu, đồng chí ân cần hỏi:
Hôm qua gia đình nhận được giấy mời rồi chứ? Có điều gì còn băn khoăn thì cứ trao đổi thẳng thắn, chúng tôi sẽ giải thích để gia đình hiểu rõ.
Anh Páo ngập ngừng:
- Thưa đồng chí, tôi không có ý định trốn tránh đâu. Nhưng nhà tôi nghèo quá, đi xác định tình trạng nghiện ở tuyến trên tốn kém lắm. Nếu phải tự lo toàn bộ tiền đi lại, ăn ở thì gia đình tôi thực sự không kham nổi.
Nghe vậy, Đại úy Thành nhẹ nhàng đặt tay lên vai anh Páo:
- Anh cứ yên tâm. Pháp luật hiện hành có quy định cụ thể về quyền lợi của người được đề nghị xác định tình trạng nghiện ma túy. Nhà nước không để người dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, phải vì lo chi phí mà bỏ qua việc thực hiện quy trình này.
Đồng chí mở tài liệu pháp luật, giải thích: Theo khoản 5 Điều 31 Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, người được đề nghị xác định tình trạng nghiện ma túy có quyền được bảo đảm danh dự, nhân phẩm; được hỗ trợ đi lại, ăn ở, điều trị hội chứng cai và các bệnh kèm theo trong thời gian xác định tình trạng nghiện ma túy.
Anh Páo chăm chú lắng nghe, ánh mắt dần bớt lo lắng! Đại úy Thành tiếp tục:
- Tại khoản 9 Điều 31 của Luật quy định Nhà nước bảo đảm kinh phí xác định tình trạng nghiện ma túy đối với các trường hợp thuộc khoản 1 Điều này. Nghĩa là việc xác định tình trạng nghiện không phải là một dịch vụ mà anh phải tự bỏ tiền túi chi trả toàn bộ.
- Còn theo Điều 65 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ, kinh phí thực hiện biện pháp quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy bao gồm cả những khoản chi phục vụ việc xác định tình trạng nghiện đối với các trường hợp được quy định. Cụ thể, đối với trường hợp thuộc điểm c và điểm đ khoản 1 Điều 31 của Luật, kinh phí bao gồm chi phí đưa người được xác định tình trạng nghiện đến địa điểm xác định và chi phí trả cho cơ sở y tế đủ điều kiện thực hiện việc xác định.
Anh Páo ngạc nhiên hỏi: Thế còn tiền ăn ở, đi lại trong thời gian xác định tình trạng nghiện thì sao đồng chí?
Đại úy Thành giải thích:
- Luật đã ghi nhận rõ quyền được hỗ trợ đi lại, ăn ở, điều trị hội chứng cai và các bệnh kèm theo trong thời gian xác định tình trạng nghiện. Việc thực hiện hỗ trợ cụ thể sẽ căn cứ vào đối tượng, nội dung chi và chế độ tài chính hiện hành. Công an xã sẽ phối hợp với cơ quan y tế và các đơn vị liên quan hướng dẫn, giải quyết chế độ theo đúng quy định, để gia đình không phải tự xoay xở một cách không cần thiết.
Đồng chí còn nhấn mạnh: Việc xác định tình trạng nghiện là hoạt động chuyên môn y tế, nhằm đánh giá chính xác tình trạng của anh để có biện pháp quản lý, hỗ trợ hoặc cai nghiện phù hợp. Đây không phải là việc nhằm xúc phạm danh dự hay làm mất đi quyền lợi của người được xác định. Anh có quyền được bảo đảm danh dự, nhân phẩm và có trách nhiệm chấp hành nội quy, quy chế của cơ sở y tế, khai báo trung thực về tiền sử sử dụng ma túy cũng như các biểu hiện liên quan.
Anh Páo nghe xong, nét mặt nhẹ nhõm hẳn. Anh xúc động nói:
- Thật thế hả đồng chí? Tôi cứ nghĩ gia đình nghèo như mình thì mọi khoản đều phải tự lo. Hóa ra pháp luật đã có chính sách hỗ trợ rõ ràng như vậy. Đêm qua vợ chồng tôi mất ngủ vì lo tiền bạc, giờ tôi yên tâm hơn nhiều rồi.
Đại úy Thành động viên:
- Anh cứ phối hợp thực hiện theo hướng dẫn. Nếu kết quả xác định là nghiện ma túy, anh sẽ được hướng dẫn đăng ký cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế nếu đủ điều kiện. Gia đình và chính quyền địa phương cũng sẽ phối hợp hỗ trợ anh trong quá trình tiếp theo. Điều quan trọng là anh phải có quyết tâm từ bỏ ma túy, không trốn tránh và không mặc cảm.
Anh Páo quay sang nắm tay vợ:
- Mình ạ, vậy là có hướng giải quyết rồi. Anh sẽ chấp hành, cố gắng cai nghiện để còn làm nương, nuôi các con.
Người vợ mỉm cười, đôi mắt rưng rưng:
- Chỉ cần anh quyết tâm thì gia đình sẽ cùng anh vượt qua. Em không mong gì hơn ngoài việc anh khỏe mạnh, từ bỏ được ma túy.
Vài ngày sau, với sự phối hợp của Công an xã và cơ sở y tế, anh Páo được hướng dẫn thực hiện việc xác định tình trạng nghiện theo đúng trình tự, thủ tục. Anh chủ động khai báo trung thực, chấp hành nội quy và hợp tác với nhân viên y tế. Nhờ được giải thích, hỗ trợ kịp thời, anh Páo không còn tâm lý sợ hãi hay tìm cách trốn tránh. Anh hiểu rằng việc xác định tình trạng nghiện là bước cần thiết để bản thân được tiếp cận các biện pháp hỗ trợ phù hợp, hướng tới từ bỏ ma túy và ổn định cuộc sống.
Trên con đường trở về bản, anh Páo nói với vợ: Trước đây anh cứ nghĩ nghèo thì chẳng dám đến cơ sở y tế, chẳng dám nhờ Nhà nước giúp đỡ. Giờ anh mới hiểu pháp luật có những chính sách rất thiết thực cho người dân mình. Cơn mưa lạnh đêm trước đã qua. Trên sườn núi, ánh nắng đầu ngày trải dài trên những nương ngô xanh mướt, mở ra hy vọng về một hành trình mới cho gia đình anh Páo.
Thông điệp: Đừng vì lo ngại chi phí mà trốn tránh xác định tình trạng nghiện ma túy! Nhà nước quan tâm hỗ trợ, gia đình đồng hành, cộng đồng sẻ chia - mỗi người hãy chủ động nắm bắt cơ hội để vượt qua ma túy, làm lại cuộc đời.
Câu chuyện 4:
ĐỪNG KỲ THỊ – HÃY TRAO CƠ HỘI LÀM LẠI CUỘC ĐỜI
Nhân vật:
Thành: 26 tuổi, đang cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng.
Bà Mai: Mẹ của Thành.
Ông Lâm: Hàng xóm, có thái độ kỳ thị người cai nghiện ma túy.
Chị Hương: Bí thư Chi đoàn thanh niên.
Anh Quân: Cán bộ Công an cấp xã.
Sau một thời gian lầm lỡ, Thành nhận thức được tác hại của ma túy và quyết tâm từ bỏ. Được gia đình động viên, Thành đã đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Hằng ngày, Thành tuân thủ kế hoạch cai nghiện, được gia đình chăm sóc, cán bộ chuyên môn hỗ trợ và chính quyền địa phương quản lý, động viên.
Một hôm, chị Hương đến nhà vận động Thành tham gia hoạt động vệ sinh môi trường và trồng cây xanh tại khu dân cư.
Chị Hương: Chào bác Mai, chào Thành! Cuối tuần này, Đoàn thanh niên phối hợp với tổ dân phố tổ chức vệ sinh đường làng, ngõ xóm và trồng cây xanh. Em muốn mời Thành cùng tham gia. Đây cũng là dịp để mọi người giao lưu, gắn kết với nhau.
Thành: Em cảm ơn chị. Em cũng muốn tham gia các hoạt động chung để có thêm động lực, thay đổi bản thân và sống tích cực hơn.
Đúng lúc đó, ông Lâm đi ngang qua, nghe được câu chuyện liền lên tiếng:
Ông Lâm: Sao lại mời nó tham gia? Nó từng nghiện ma túy, ai biết được có thay đổi thật hay không. Người như thế thì cứ ở nhà đi, đừng tham gia hoạt động chung, nhỡ ảnh hưởng đến mọi người!
Bà Mai: Bác Lâm nói vậy thì tội cho cháu nó quá. Thành đang cố gắng cai nghiện, gia đình cũng luôn động viên, phối hợp với chính quyền địa phương để cháu thay đổi. Ai cũng mong cháu làm lại cuộc đời.
Ông Lâm: Tôi nói cũng chỉ vì lo cho khu dân cư thôi. Đã từng nghiện ma túy thì khó mà tin tưởng được. Tôi không muốn con cháu mình tiếp xúc với những người như thế!
Thành cúi mặt, im lặng. Nhận thấy Thành buồn và mặc cảm, chị Hương nhẹ nhàng lên tiếng:
Chị Hương: Bác Lâm ạ, chúng ta cần phân biệt rõ giữa việc kiên quyết phòng, chống ma túy với thái độ kỳ thị người đang nỗ lực cai nghiện. Thành đã nhận ra sai lầm, tự nguyện đăng ký cai nghiện và đang cố gắng thay đổi. Nếu mọi người cứ xa lánh, dè bỉu, không cho Thành cơ hội hòa nhập thì cháu sẽ càng mặc cảm, khó có động lực để tiếp tục phấn đấu.
Ông Lâm: Nhưng pháp luật có quy định cụ thể nào về việc không được kỳ thị những người này không?
Chị Hương: Có chứ bác! Khoản 11 Điều 5 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định rõ một trong những hành vi bị nghiêm cấm là: “Kỳ thị người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy, người sau cai nghiện ma túy.”
Như vậy, việc xa lánh, xúc phạm, dè bỉu hoặc có thái độ phân biệt đối xử với người đang cai nghiện ma túy chỉ vì tình trạng nghiện hoặc quá trình cai nghiện của họ là hành vi không phù hợp với tinh thần, quy định của pháp luật.
Thành: Em biết trước đây mình đã mắc sai lầm và phải chịu trách nhiệm về những việc mình đã làm. Nhưng em thực sự muốn thay đổi, muốn cai nghiện thành công, tìm một công việc ổn định và sống có ích cho gia đình, xã hội. Mỗi lần nghe người khác nói mình là người nghiện, không đáng tin cậy, em lại cảm thấy rất buồn và mất tự tin.
Bà Mai: Gia đình tôi không mong gì hơn ngoài việc cháu cai nghiện thành công, sống lành mạnh. Nhưng để làm được điều đó, cháu rất cần sự động viên, chia sẻ và giúp đỡ của mọi người.
Anh Quân: Tôi vừa nghe được câu chuyện của mọi người. Bác Lâm ạ, phòng, chống ma túy là trách nhiệm của toàn xã hội. Chúng ta phải kiên quyết đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy, nhưng đồng thời cũng phải có thái độ nhân văn, tạo điều kiện để người nghiện ma túy tự nguyện cai nghiện và người sau cai nghiện hòa nhập cộng đồng.
Pháp luật nghiêm cấm kỳ thị người cai nghiện ma túy. Bên cạnh đó, Điều 6 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 cũng quy định trách nhiệm của gia đình và cộng đồng trong việc tham gia hỗ trợ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, theo dõi, giúp đỡ người sau cai nghiện hòa nhập cộng đồng và phòng, chống tái nghiện.
Ông Lâm: Nghe các anh chị phân tích, tôi cũng thấy mình đã có suy nghĩ chưa đúng. Tôi cứ nghĩ xa lánh người từng nghiện ma túy là cách bảo vệ khu dân cư, nhưng lại quên rằng họ cũng cần được động viên và có cơ hội sửa chữa sai lầm. Tôi xin lỗi Thành và gia đình.
Thành: Cháu cảm ơn bác đã hiểu và chia sẻ. Cháu biết lấy lại niềm tin của mọi người không phải chuyện ngày một ngày hai. Cháu sẽ cố gắng bằng những việc làm cụ thể để chứng minh quyết tâm thay đổi của mình.
Chị Hương: Vậy cuối tuần này, Thành cùng tham gia hoạt động với mọi người nhé! Chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng khu dân cư xanh, sạch, đẹp và đoàn kết.
Ông Lâm: Tôi cũng sẽ tham gia. Thành cứ mạnh dạn cùng mọi người làm việc. Ai cũng có lúc mắc sai lầm, quan trọng là biết sửa chữa và sống tốt hơn.
Anh Quân: Đúng vậy! Hãy cùng nhau xây dựng một cộng đồng không ma túy, không kỳ thị, nơi người có quyết tâm cai nghiện được hỗ trợ, động viên và trao cơ hội làm lại cuộc đời.
Người nghiện ma túy cần được quản lý, hỗ trợ và tạo điều kiện cai nghiện theo quy định của pháp luật. Đối với người lựa chọn cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, sự đồng hành của gia đình, sự hỗ trợ của chính quyền và thái độ chia sẻ, không kỳ thị của cộng đồng có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phục hồi, thay đổi hành vi và tái hòa nhập xã hội.
Khoản 11 Điều 5 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã xác định rõ: “Kỳ thị người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy, người sau cai nghiện ma túy” là hành vi bị nghiêm cấm.
Quy định này thể hiện chính sách nhân văn của Nhà nước trong công tác phòng, chống ma túy: kiên quyết đấu tranh với tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy, đồng thời khuyến khích người nghiện tự nguyện cai nghiện, hỗ trợ người cai nghiện và người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng.
Mỗi người dân cần thay đổi nhận thức, không xa lánh, xúc phạm, dè bỉu hay phân biệt đối xử với người đang cai nghiện và người sau cai nghiện. Thay vào đó, hãy động viên, hỗ trợ họ bằng những hành động thiết thực như tạo cơ hội tham gia hoạt động cộng đồng, học nghề, tìm kiếm việc làm và xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh.
Thông điệp: Không kỳ thị – Không xa lánh – Cùng sẻ chia và hỗ trợ. Trao cơ hội cho người cai nghiện làm lại cuộc đời, chung tay xây dựng cộng đồng không ma túy!
Câu chuyện 5: CƠ HỘI LÀM LẠI TỪ NHỮNG NGÀY ĐẦU TIÊN
Buổi chiều cuối thu, những tia nắng nhạt dần trên con đường nhỏ dẫn vào thôn Đồng Tâm. Trong căn nhà mái ngói đã cũ, bà Hòa ngồi lặng bên chiếc bàn gỗ. Trước mặt bà là bát cơm nguội, còn nguyên từ trưa.
Nam (con trai bà Hòa) bước vào nhà, nhìn mẹ rồi ngập ngừng:
Nam: Mẹ ơi, con muốn nói với mẹ một chuyện.
Bà Hòa: Có chuyện gì thì nói đi con. Mấy hôm nay thấy con cứ quanh quẩn trong nhà, mẹ cũng lo.
Nam kéo ghế ngồi xuống. Một lúc lâu sau, anh mới cất lời:
Nam: Con muốn đi cai nghiện, mẹ ạ. Con không muốn sống như thế này nữa.
Bà Hòa sững người. Chiếc khăn đang cầm trên tay rơi xuống nền nhà.
Bà Hòa: Con nói thật đấy chứ? Mẹ chỉ sợ con quyết tâm được vài hôm rồi lại đâu vào đấy.
Nam: Con biết mẹ không còn tin con. Nhưng lần này con đã suy nghĩ kỹ. Con muốn cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, để có sự giúp đỡ của gia đình và những người có chuyên môn.
Đúng lúc ấy, Tuấn – anh trai của Nam từ ngoài sân bước vào. Nghe câu chuyện, anh cau mày:
Tuấn: Cai nghiện ở nhà? Chú tưởng cứ ở nhà, hứa không dùng ma túy nữa là được à? Nếu đơn giản thế thì bao nhiêu năm qua chú đã bỏ được rồi!
Nam cúi đầu.
Nam: Em biết không đơn giản. Em đã tìm hiểu và biết rằng cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng cũng phải thực hiện theo quy trình pháp luật quy định. Em muốn được hướng dẫn làm đúng ngay từ đầu.
Bà Hòa nhìn hai con, giọng nghẹn lại:
Bà Hòa: Nếu có cách nào giúp con cai nghiện thật sự thì mẹ sẽ cố gắng. Nhưng mẹ chẳng biết bắt đầu từ đâu.
Tuấn suy nghĩ rồi nói:
Tuấn: Hay mai mình đến gặp bác Bình trưởng thôn hỏi xem. Chuyện này phải có người hiểu pháp luật hướng dẫn.
Lần đầu tiên sau nhiều tháng, Nam cảm thấy trong lòng có một chút hy vọng.
Sáng hôm sau, ông Bình – trưởng thôn đến nhà bà Hòa theo lời mời của gia đình.
Nghe Nam trình bày nguyện vọng, ông Bình gật đầu:
Ông Bình: Cháu chủ động muốn cai nghiện là điều rất đáng khích lệ. Nhưng bác nói rõ thế này: Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng không có nghĩa là gia đình tự tìm cách chữa trị hoặc chỉ quản lý người nghiện ở nhà. Việc cai nghiện phải tuân thủ quy định của pháp luật và có sự tham gia của người cung cấp dịch vụ đủ điều kiện.
Bà Hòa: Thế gia đình tôi phải làm gì trước, bác?
Ông Bình: Gia đình cần liên hệ Công an cấp xã để được hướng dẫn đăng ký cai nghiện tự nguyện theo quy định. Sau đó, việc tiếp nhận và thực hiện các giai đoạn cai nghiện phải tuân theo quy trình. Bác sẽ giới thiệu gia đình gặp chị Lan, người làm công tác tư vấn tại đơn vị cung cấp dịch vụ cai nghiện tự nguyện.
Tuấn: Cháu nghe nói trước khi cai nghiện còn phải phân loại gì đó. Có phải người nào cũng áp dụng một cách cai giống nhau không bác?
Ông Bình: Không phải thế. Mỗi người có tình trạng sức khỏe, mức độ sử dụng ma túy và hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, pháp luật quy định phải có giai đoạn tiếp nhận, phân loại để làm cơ sở tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện phù hợp.
Ông Bình lấy điện thoại, mở văn bản pháp luật và nói tiếp:
Ông Bình: Nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ. Gia đình cứ tìm hiểu kỹ, đừng nóng vội.
Nam chăm chú lắng nghe. Anh hiểu rằng quyết định cai nghiện mới chỉ là bước khởi đầu. Muốn thực sự thay đổi, anh phải nghiêm túc thực hiện từng giai đoạn.
Sau khi thực hiện việc đăng ký và được hướng dẫn theo quy định, Nam cùng mẹ và anh trai đến gặp chị Lan – cán bộ làm công tác tư vấn tại tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng tại địa điểm cung cấp dịch vụ cai nghiện tự nguyện.
Chị Lan đón gia đình bằng thái độ thân thiện.
Chị Lan: Chào Nam, chào bác và anh Tuấn. Hôm nay chúng ta sẽ trao đổi về giai đoạn tiếp nhận, phân loại. Đây là giai đoạn đầu tiên trong quy trình cai nghiện ma túy.
Nam: Em cứ tưởng đến đây là được điều trị ngay. Sao còn phải hỏi nhiều thông tin vậy chị?
Chị Lan: Vì muốn hỗ trợ em hiệu quả thì trước hết phải hiểu rõ tình trạng và hoàn cảnh của em. Pháp luật quy định rất cụ thể về việc này.
Chị Lan mở văn bản và đọc:
Khoản 1 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Thực hiện các thủ tục tiếp nhận người cai nghiện theo nội quy, quy chế của cơ sở cai nghiện ma túy, cơ sở cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện.”
Chị Lan: Nghĩa là khi tiếp nhận người cai nghiện, cơ sở cung cấp dịch vụ phải thực hiện các thủ tục theo nội quy, quy chế. Không thể tùy tiện bỏ qua các bước cần thiết.
Bà Hòa: Thế sao cháu lại hỏi về công việc, học hành và hoàn cảnh gia đình của Nam? Những chuyện đó có liên quan đến cai nghiện à?
Chị Lan: Có liên quan rất nhiều, bác ạ. Cháu xin đọc nguyên văn khoản 2 Điều 84 để gia đình hiểu rõ.
Khoản 2 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Thu thập thông tin cá nhân của người nghiện ma túy để tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện, gồm: độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe, loại ma túy sử dụng, mức độ sử dụng, trình độ học vấn, nghề nghiệp và các vấn đề khác về bản thân, gia đình người nghiện ma túy phục vụ công tác cai nghiện ma túy theo Mẫu số 17 Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định này.”
Chị Lan: Những thông tin này giúp người có chuyên môn tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện phù hợp. Chẳng hạn, tình trạng sức khỏe giúp xác định nhu cầu đánh giá, chăm sóc và điều trị; trình độ học vấn, nghề nghiệp và hoàn cảnh gia đình là những yếu tố cần xem xét khi tư vấn các hoạt động phục hồi và hỗ trợ sau này.
Nam: Nhưng có những chuyện trước đây em rất xấu hổ. Em sợ nói ra thì mọi người lại coi thường.
Chị Lan: Chị hiểu. Nhưng em cần cung cấp thông tin trung thực để việc tư vấn có căn cứ. Mục đích của việc thu thập thông tin là phục vụ công tác cai nghiện, không phải để phán xét em.
Tuấn: Vậy nếu Nam nói không đúng về loại ma túy đã sử dụng hoặc mức độ sử dụng thì sao?
Chị Lan: Thông tin không chính xác có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá và tư vấn kế hoạch cai nghiện. Gia đình nên động viên Nam hợp tác, không trách móc hay gây áp lực khiến em ấy giấu giếm.
Nam nhìn mẹ và anh trai.
Nam: Em sẽ nói thật. Trước đây em giấu gia đình nhiều chuyện vì sợ bị mắng. Nhưng bây giờ em muốn thay đổi thì phải đối diện với những gì mình đã làm.
Bà Hòa nắm lấy tay con:
Bà Hòa: Con cứ thành thật. Mẹ sẽ cùng con vượt qua.
Sau khi trao đổi và ghi nhận các thông tin cần thiết, chị Lan tiếp tục giới thiệu chương trình cai nghiện.
Chị Lan: Nam này, trước khi thực hiện các hoạt động cai nghiện, em cần được cung cấp thông tin về chương trình cai nghiện. Đây cũng là nội dung được pháp luật quy định.
Khoản 3 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Cung cấp thông tin về chương trình cai nghiện cho người nghiện ma túy.”
Nam: Chương trình cai nghiện có phải chỉ là điều trị để không còn thèm ma túy không chị?
Chị Lan: Không phải. Điều trị cắt cơn, giải độc chỉ là một phần của quy trình. Theo khoản 2 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, quy trình cai nghiện ma túy gồm năm giai đoạn: tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách; lao động trị liệu, học nghề; và chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
Tuấn: Như vậy, sau khi vượt qua giai đoạn điều trị ban đầu, Nam vẫn phải tiếp tục thực hiện những giai đoạn khác?
Chị Lan: Đúng vậy. Cai nghiện không chỉ nhằm chấm dứt việc sử dụng ma túy mà còn hướng tới thay đổi hành vi, phục hồi sức khỏe, xây dựng kỹ năng sống và chuẩn bị điều kiện tái hòa nhập cộng đồng. Việc thực hiện phải tuân theo thời hạn, quy trình pháp luật quy định.
Bà Hòa: Tôi cứ nghĩ chỉ cần cháu hết vật vã, ăn ngủ bình thường là coi như cai nghiện thành công.
Chị Lan: Đó là suy nghĩ khá phổ biến. Nhưng nếu chỉ quan tâm đến việc cắt cơn mà bỏ qua việc tư vấn, phục hồi và hỗ trợ tái hòa nhập thì chưa thực hiện đầy đủ quy trình cai nghiện.
Nam: Em hiểu rồi. Trước đây em từng cố bỏ ma túy một mình. Được vài ngày, em thấy đỡ mệt nên tưởng mình đã cai được. Nhưng sau đó em lại sử dụng. Lần này em muốn thực hiện nghiêm túc, không bỏ dở giữa chừng.
Chị Lan gật đầu:
Chị Lan: Quyết tâm của em rất quan trọng. Nhưng bên cạnh quyết tâm, em cần có kế hoạch phù hợp và sự hỗ trợ chuyên môn.
Chị Lan đặt bản thông tin đã trao đổi lên bàn rồi nói:
Chị Lan: Sau khi thu thập thông tin, người thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại còn có trách nhiệm phân loại đối tượng và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện.
Khoản 4 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Phân loại đối tượng và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện ma túy theo Mẫu số 18 Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định này.”
Tuấn: Có nghĩa là không thể lấy kế hoạch cai nghiện của người này áp dụng nguyên cho người khác?
Chị Lan: Đúng vậy. Việc tư vấn xây dựng kế hoạch cần căn cứ vào thông tin và tình trạng thực tế của từng người. Người có vấn đề sức khỏe cần được đánh giá, hỗ trợ phù hợp; người gặp khó khăn về nghề nghiệp hoặc môi trường sống cũng cần được xem xét trong quá trình tư vấn.
Bà Hòa: Nam nhà tôi trước đây làm thợ sửa xe. Từ ngày nghiện ma túy, cháu bỏ việc, ít giao tiếp với mọi người. Tôi chỉ mong cháu khỏe lại rồi có thể đi làm.
Chị Lan: Đó là thông tin cần thiết để tư vấn kế hoạch phù hợp. Tuy nhiên, việc lựa chọn hoạt động và thời điểm thực hiện phải căn cứ vào tình trạng của Nam và các yêu cầu chuyên môn, chứ không thể chỉ dựa vào mong muốn của gia đình.
Nam: Em muốn sau này trở lại nghề sửa xe. Em biết mình đã mất nhiều cơ hội, nhưng em vẫn còn tay nghề.
Tuấn: Nếu chú thật sự cố gắng, anh sẽ giúp chú tìm chỗ làm khi đủ điều kiện. Nhưng anh mong chú kiên trì, không bỏ cuộc giữa chừng.
Nam: Em sẽ cố gắng, anh ạ.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Điều quan trọng là em hiểu kế hoạch cai nghiện được xây dựng để hỗ trợ em thực hiện từng bước, không phải chỉ là một tờ giấy làm cho đủ thủ tục.
Trong lúc chị Lan giải thích, ông Bình cũng đến để hỏi thăm tình hình.
Ông Bình: Gia đình trao đổi đến đâu rồi? Có điều gì chưa rõ không?
Tuấn: Cháu thấy chị Lan giải thích rất cụ thể. Nhưng cháu muốn hỏi thêm: Người thực hiện việc tiếp nhận, phân loại có bắt buộc phải có chuyên môn không? Hay ai có kinh nghiệm cũng làm được?
Chị Lan: Pháp luật có quy định cụ thể về trình độ và yêu cầu đào tạo của người thực hiện giai đoạn này.
Khoản 5 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Người thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại có trình độ từ trung cấp trở lên và được đào tạo bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy.”
Ông Bình: Như vậy, người thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại phải đáp ứng yêu cầu về trình độ và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy. Không phải cứ từng có kinh nghiệm giúp người khác cai nghiện là có thể tự nhận thực hiện công việc này.
Bà Hòa: Thảo nào trước đây có người mách tôi cứ đưa Nam đến gặp một người chuyên bán thuốc gia truyền, bảo uống vài lần là khỏi. May mà tôi chưa làm theo.
Chị Lan: Bác không nên tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc những phương pháp chưa được kiểm chứng. Đặc biệt, việc điều trị cắt cơn, giải độc và các vấn đề sức khỏe liên quan cần được thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn tại nơi đủ điều kiện.
Nam: Nghe chị giải thích, em thấy yên tâm hơn. Em cũng muốn biết rõ ai đang tư vấn, hỗ trợ mình và việc đó được thực hiện như thế nào.
Chị Lan: Đó là điều hoàn toàn chính đáng. Người cai nghiện và gia đình nên tìm hiểu thông tin về tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ, chương trình cai nghiện và những nội dung cần phối hợp thực hiện.
Cuộc trao đổi kéo dài gần hết buổi sáng. Bà Hòa nhìn đồng hồ rồi hỏi:
Bà Hòa: Cháu Lan này, giai đoạn tiếp nhận, phân loại kéo dài bao lâu? Gia đình tôi có phải đi lại nhiều ngày không?
Chị Lan: Pháp luật đã quy định thời gian tối đa cho giai đoạn này.
Khoản 6 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Thời gian thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại tối đa 02 ngày.”
Tuấn: Như vậy là chỉ trong tối đa hai ngày phải thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại?
Chị Lan: Đúng. Nhưng anh cần phân biệt rõ: Hai ngày là thời gian tối đa để thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại, không phải thời gian hoàn thành toàn bộ quá trình cai nghiện.
Nam: Em hiểu. Hai ngày đầu là để thực hiện việc tiếp nhận, tìm hiểu thông tin, được giới thiệu chương trình và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện. Sau đó em còn phải tiếp tục thực hiện những giai đoạn khác theo quy định.
Chị Lan: Chính xác. Mỗi giai đoạn có nội dung, yêu cầu riêng. Không thể vì muốn nhanh chóng mà bỏ qua các công việc cần thiết.
Ông Bình: Bác thấy quy định này rất có ý nghĩa. Người cai nghiện được tiếp nhận, phân loại trong thời gian xác định, đồng thời có cơ sở để xây dựng kế hoạch phù hợp. Gia đình cũng biết mình cần phối hợp như thế nào.
Bà Hòa thở phào:
Bà Hòa: Trước khi đến đây, tôi cứ lo không biết con mình sẽ phải trải qua những gì. Giờ được giải thích rõ ràng, tôi thấy vững tâm hơn nhiều.
Trên đường trở về, Nam đi chậm bên mẹ. Con đường làng vẫn quen thuộc, nhưng hôm nay anh có cảm giác mọi thứ đã khác.
Nam: Mẹ ơi, trước đây con cứ nghĩ chỉ cần quyết tâm là có thể tự bỏ ma túy. Nhưng hôm nay con mới hiểu, muốn cai nghiện phải có kiến thức, có kế hoạch và sự hỗ trợ đúng cách.
Bà Hòa: Mẹ cũng hiểu ra nhiều điều. Mẹ từng nghĩ cứ khóa cửa giữ con ở nhà, không cho gặp bạn bè là con sẽ bỏ được. Nhưng giờ mẹ biết phải có sự hỗ trợ chuyên môn, phải thực hiện đúng quy trình.
Tuấn đi phía sau, nghe vậy liền nói:
Tuấn: Anh cũng phải thay đổi cách nghĩ. Trước đây cứ thấy chú nói cai nghiện là anh nghi ngờ, trách móc. Nhưng trách móc mãi cũng chẳng giúp được gì. Từ giờ anh sẽ cùng mẹ hỗ trợ chú thực hiện kế hoạch cai nghiện.
Nam dừng lại, nhìn anh trai:
Nam: Em cảm ơn anh. Em không dám hứa mọi chuyện sẽ dễ dàng. Nhưng em hứa sẽ nghiêm túc hợp tác, thực hiện đúng hướng dẫn và cố gắng từng ngày.
Ông Bình, đang đi cùng gia đình, nhẹ nhàng nói:
Ông Bình: Bác mong cả nhà nhớ một điều: Người nghiện ma túy muốn làm lại cuộc đời cần có quyết tâm của bản thân, sự đồng hành của gia đình, sự hỗ trợ của cộng đồng và những dịch vụ cai nghiện phù hợp. Đừng kỳ thị, xa lánh họ, nhưng cũng đừng chủ quan hoặc làm thay những công việc cần chuyên môn.
Về đến cổng nhà, Nam nhìn chiếc xe máy cũ dựng dưới mái hiên. Đó là chiếc xe anh từng sửa cho khách khi còn làm thợ.
Anh bước đến, phủi lớp bụi trên yên xe rồi nói nhỏ:
Nam: Mẹ ạ, sau này khi sức khỏe ổn định và đủ điều kiện, con muốn sửa lại chiếc xe này. Con muốn được làm việc, được sống bằng sức lao động của mình.
Bà Hòa nhìn con, đôi mắt đỏ hoe:
Bà Hòa: Mẹ không mong gì hơn là con kiên trì đi hết con đường đã chọn.
Nam gật đầu.
Anh biết phía trước còn nhiều khó khăn. Nhưng lần này, anh không chỉ có một lời hứa. Anh đã bắt đầu bằng việc tìm hiểu pháp luật, hợp tác với người có chuyên môn và chuẩn bị thực hiện một kế hoạch cai nghiện phù hợp.
Với Nam, đó là bước đầu tiên trên hành trình làm lại cuộc đời.
Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng không phải là việc người nghiện tự cai nghiện theo kinh nghiệm hoặc chỉ dựa vào sự quản lý của gia đình. Đây là một hình thức cai nghiện phải thực hiện theo thời hạn, quy trình pháp luật quy định.
Theo Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ, trong giai đoạn tiếp nhận, phân loại cần bảo đảm sáu nội dung: thực hiện thủ tục tiếp nhận; thu thập thông tin phục vụ tư vấn; cung cấp thông tin về chương trình cai nghiện; phân loại và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện; bảo đảm yêu cầu chuyên môn đối với người thực hiện; và thực hiện giai đoạn này trong thời gian tối đa 02 ngày.
Mỗi người nghiện ma túy chủ động đăng ký cai nghiện là một cơ hội để thay đổi. Gia đình và cộng đồng hãy đồng hành, động viên, hỗ trợ đúng cách, góp phần giúp họ phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Câu chuyện 6: ĐỪNG ĐỂ QUYẾT TÂM CHỈ DỪNG LẠI Ở LỜI HỨA
Sau khi hoàn thành giai đoạn tiếp nhận, phân loại, Nam (người tự nguyện cai nghiện) trở về nhà với một tâm trạng khác hẳn. Anh đã được tư vấn về kế hoạch cai nghiện và hiểu rằng việc cai nghiện không chỉ là ngừng sử dụng ma túy.
Thế nhưng, buổi tối hôm ấy, Nam bắt đầu cảm thấy bồn chồn, khó ngủ, đau nhức người. Anh đi lại liên tục trong phòng, thỉnh thoảng lại ngồi xuống ôm đầu.
Bà Hòa (mẹ của Nam) thấy vậy, lo lắng hỏi:
Bà Hòa: Nam ơi, con làm sao thế? Từ chiều đến giờ mẹ thấy con cứ đứng ngồi không yên.
Nam: Con khó chịu quá mẹ ạ. Người cứ bứt rứt, chẳng muốn ăn uống gì. Hay mẹ cứ để con chịu đựng vài hôm, chắc rồi sẽ hết.
Bà Hòa: Mẹ nghe người ta nói cứ nhốt ở nhà, không cho ra ngoài, vài ngày là cai được.
Tuấn (anh trai Nam) nghe thấy liền bước vào:
Tuấn: Mẹ đừng làm thế. Em đã đăng ký cai nghiện tự nguyện, đã có kế hoạch rồi. Mình phải liên hệ người có chuyên môn để được hướng dẫn, chứ không thể tự ý điều trị.
Nam thở dài:
Nam: Em chỉ sợ phải đi điều trị. Em cứ nghĩ cai nghiện ở gia đình, cộng đồng thì mình có thể tự vượt qua.
Tuấn: Cai nghiện tại gia đình, cộng đồng không có nghĩa là tự chữa bệnh tại nhà. Anh sẽ gọi chị Lan (nhân viên tư vấn cai nghiện) hỏi ngay.
Sáng hôm sau, gia đình đưa Nam đến cơ sở cung cấp dịch vụ phù hợp để được bác sĩ Minh thăm khám.
Sau khi hỏi về tình trạng sức khỏe và những biểu hiện gần đây, bác sĩ Minh (người thực hiện công tác khám, điều trị) giải thích:
Bác sĩ Minh: Nam này, việc điều trị cắt cơn, giải độc không thể chỉ dựa vào cảm giác của em hoặc kinh nghiệm truyền miệng. Trước khi điều trị, người có chuyên môn phải đánh giá tình trạng sử dụng ma túy và sức khỏe của em.
Nam: Nhưng cháu đã khai những thông tin đó khi tiếp nhận, phân loại rồi mà bác sĩ?
Bác sĩ Minh: Đúng, những thông tin ban đầu rất quan trọng. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn điều trị, chúng tôi còn phải thực hiện việc khám bệnh và các công việc chuyên môn theo quy định.
Bác sĩ Minh mở văn bản pháp luật và nói:
Bác sĩ Minh: Nội dung này được quy định tại khoản 1 Điều 85 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy.
Khoản 1 Điều 85 quy định:
“Khám bệnh, lập hồ sơ bệnh án theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh; xác định mức độ và tình trạng sử dụng ma túy của người nghiện làm căn cứ xây dựng và áp dụng phác đồ điều trị cắt cơn, giải độc; phát hiện các dấu hiệu rối loạn tâm thần, các bệnh lý kèm theo và bệnh cơ hội.”
Bà Hòa: Như vậy, bác sĩ phải khám và xác định tình trạng của cháu trước khi điều trị?
Bác sĩ Minh: Đúng vậy. Việc khám bệnh, lập hồ sơ bệnh án, đánh giá mức độ và tình trạng sử dụng ma túy là căn cứ để xây dựng, áp dụng phác đồ điều trị phù hợp. Đồng thời, cần phát hiện những vấn đề sức khỏe khác nếu có.
Nam: Cháu cứ nghĩ ai nghiện ma túy thì cũng điều trị giống nhau.
Bác sĩ Minh: Không phải như vậy. Mỗi người có tình trạng sử dụng ma túy, sức khỏe và những vấn đề kèm theo khác nhau. Vì thế, việc điều trị phải dựa trên đánh giá chuyên môn.
Trong lúc bác sĩ Minh đang giải thích, bà Hòa lấy trong túi ra một gói thuốc nhỏ.
Bà Hòa: Bác sĩ ơi, có người quen đưa cho tôi gói thuốc này, bảo uống vào là hết vật vã. Tôi chưa dám cho Nam dùng. Bác sĩ xem có được không?
Bác sĩ Minh nhìn gói thuốc rồi nói:
Bác sĩ Minh: Bác không nên cho Nam sử dụng thuốc không rõ thành phần, nguồn gốc và chưa được người có chuyên môn chỉ định. Việc dùng thuốc không phù hợp có thể gây nguy hiểm, nhất là khi người bệnh đang có các biểu hiện liên quan đến việc ngừng sử dụng ma túy.
Tuấn: Vậy trong giai đoạn điều trị, gia đình phải làm gì?
Bác sĩ Minh: Gia đình cần phối hợp với người thực hiện điều trị, cung cấp thông tin trung thực, theo dõi những biểu hiện bất thường và đưa Nam đến cơ sở y tế khi được hướng dẫn hoặc khi có dấu hiệu nguy hiểm. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay áp dụng những phương pháp chưa được kiểm chứng.
Nam: Cháu hiểu rồi. Cháu sẽ không tự ý dùng thuốc, cũng không giấu bác sĩ những biểu hiện của mình.
Sau khi được thăm khám, Nam hỏi bác sĩ:
Nam: Thưa bác sĩ, nếu cháu không còn bứt rứt, đau nhức nữa thì có phải là đã cai nghiện thành công không ạ?
Bác sĩ Minh: Chưa thể kết luận như vậy. Điều trị cắt cơn, giải độc là một giai đoạn của quy trình cai nghiện. Việc giảm hoặc hết những biểu hiện khó chịu ban đầu không đồng nghĩa với hoàn thành toàn bộ quá trình cai nghiện.
Nam: Vậy sau đó cháu vẫn phải tiếp tục thực hiện kế hoạch cai nghiện?
Bác sĩ Minh: Đúng. Em còn cần thực hiện những giai đoạn tiếp theo theo quy định và kế hoạch phù hợp. Mục tiêu không chỉ là vượt qua những khó khăn trước mắt mà còn hướng tới phục hồi hành vi, sức khỏe và khả năng tái hòa nhập cộng đồng.
Bà Hòa: Tôi hiểu rồi. Trước đây tôi chỉ mong con hết vật vã là mừng, nhưng hóa ra còn cả một quá trình dài.
Bác sĩ Minh: Chính vì vậy, sự đồng hành của gia đình rất quan trọng. Gia đình cần động viên, tránh kỳ thị, trách móc nhưng cũng phải phối hợp chặt chẽ với người có chuyên môn.
Trên đường về, Nam im lặng khá lâu rồi quay sang mẹ:
Nam: Mẹ ơi, hôm trước con đã hứa sẽ cai nghiện. Nhưng hôm nay con hiểu rằng lời hứa ấy phải đi cùng hành động. Con phải hợp tác với bác sĩ, thực hiện đúng kế hoạch, không tự ý điều trị.
Bà Hòa nắm tay con:
Bà Hòa: Mẹ sẽ không nghe theo những lời mách bảo thiếu căn cứ nữa. Mẹ sẽ cùng con thực hiện đúng hướng dẫn.
Tuấn mỉm cười:
Tuấn: Anh cũng sẽ đồng hành với chú. Nhưng chú phải nhớ, khi thấy khó chịu hay có vấn đề về sức khỏe thì phải báo ngay cho người có chuyên môn, không được giấu.
Nam gật đầu:
Nam: Em biết rồi. Con đường phía trước chắc còn khó khăn, nhưng lần này em sẽ đi từng bước, đúng quy trình.
Nhìn mẹ và anh trai, Nam cảm thấy mình không còn phải đối diện với hành trình cai nghiện một mình.
Anh hiểu rằng quyết tâm là điều kiện cần, còn kiến thức pháp luật, sự hỗ trợ chuyên môn và sự đồng hành của gia đình chính là những yếu tố quan trọng giúp anh có thêm cơ hội làm lại cuộc đời.
Việc cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng phải được thực hiện theo đúng quy định pháp luật, có sự hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân đủ điều kiện cung cấp dịch vụ.
Trong giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác, người cai nghiện cần được khám bệnh, lập hồ sơ bệnh án, đánh giá tình trạng sử dụng ma túy và sức khỏe để xây dựng, áp dụng phác đồ điều trị phù hợp.
Người nghiện ma túy và gia đình không được chủ quan, tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp điều trị thiếu căn cứ chuyên môn.
Câu chuyện 7: HÀNH TRÌNH TÌM LẠI CHÍNH MÌNH
Chiều muộn, những tia nắng cuối ngày trải dài trên con đường dẫn vào thôn Đồng Tâm. Trong căn nhà nhỏ nằm cuối xóm, bà Hòa đang lúi húi chuẩn bị bữa cơm tối. Thi thoảng, bà lại đưa mắt nhìn về phía căn phòng của con trai, nơi Nam đang ngồi lặng lẽ bên cửa sổ.
Đã hơn một tháng kể từ ngày Nam quyết định đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Những ngày đầu, anh rất quyết tâm. Anh nghiêm túc hợp tác với người có chuyên môn trong quá trình tiếp nhận, phân loại, thực hiện các nội dung điều trị theo kế hoạch. Thế nhưng, khi những biểu hiện khó chịu ban đầu dần qua đi, Nam lại bắt đầu cảm thấy trống trải.
Có những đêm anh không ngủ được. Có những buổi sáng vừa thức dậy, anh đã thấy chán nản, không biết mình nên làm gì. Những ký ức về quãng thời gian sử dụng ma túy, những ánh mắt nghi ngại của hàng xóm và cảm giác mặc cảm cứ đeo bám anh.
Bà Hòa (mẹ Nam, 55 tuổi, người luôn mong con trai cai nghiện thành công) bưng bát cháo nóng vào phòng.
Bà Hòa: Nam ơi, con ăn chút cháo đi. Cả ngày nay mẹ chẳng thấy con ra khỏi phòng. Con lại mệt ở đâu à?
Nam: Con không mệt, mẹ ạ. Chỉ là con chẳng muốn làm gì cả.
Bà Hòa: Mấy hôm trước mẹ thấy con khỏe hơn nhiều rồi mà. Hay con vẫn còn khó chịu trong người?
Nam lắc đầu, nhìn ra ngoài sân.
Nam: Con cũng chẳng biết nữa. Trước đây con nghĩ chỉ cần vượt qua được những ngày điều trị cắt cơn, giải độc là mọi chuyện sẽ ổn. Nhưng bây giờ, dù sức khỏe đã khá hơn, con vẫn thấy mình vô dụng. Con sợ sau này chẳng ai tin con nữa.
Bà Hòa ngồi xuống bên con, nhẹ nhàng nói:
Bà Hòa: Ai cũng có lúc mắc sai lầm. Quan trọng là con đã quyết tâm thay đổi. Mẹ tin con sẽ làm được.
Đúng lúc ấy, Tuấn (anh trai Nam, 32 tuổi, làm nghề sửa chữa xe máy) từ ngoài sân bước vào.
Tuấn: Mẹ lại dỗ dành chú Nam đấy à? Anh thấy chú khỏe rồi thì nên ra ngoài làm việc gì đó cho khuây khỏa. Cứ ngồi một chỗ suy nghĩ mãi thì làm sao khá lên được?
Nam: Anh nói thì dễ. Nhưng anh có biết mỗi lần ra ngoài, em cảm thấy mọi người nhìn mình như thế nào không?
Tuấn: Chú cứ nghĩ nhiều quá. Ai cũng có công việc của mình, chẳng ai rảnh mà để ý chú mãi đâu.
Nam: Anh không hiểu đâu!
Nam đứng bật dậy, bước ra ngoài sân.
Bà Hòa nhìn Tuấn, trách nhẹ:
Bà Hòa: Con nói thế làm gì? Em nó đang cố gắng, mình phải động viên chứ.
Tuấn thở dài:
Tuấn: Con chỉ muốn em sớm trở lại cuộc sống bình thường. Nhưng đúng là con chẳng biết phải giúp thế nào.
Sáng hôm sau, theo lịch hẹn, chị Lan (35 tuổi, nhân viên tư vấn thuộc tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, có trình độ và được đào tạo chuyên môn phù hợp) đến gặp Nam và gia đình để trao đổi về việc thực hiện kế hoạch cai nghiện.
Thấy Nam có vẻ buồn bã, chị Lan chủ động hỏi:
Chị Lan: Hôm nay trông em không được vui. Có chuyện gì khiến em lo lắng à?
Nam: Em thấy mình chẳng tiến bộ gì cả, chị ạ. Em đã cố gắng vượt qua giai đoạn điều trị ban đầu, nhưng đầu óc vẫn hay suy nghĩ tiêu cực. Em sợ mình không đủ bản lĩnh để tiếp tục.
Chị Lan: Nam này, em có biết vì sao trong quy trình cai nghiện ma túy còn có giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách không?
Nam: Em cứ nghĩ đó là những buổi học để nhắc nhở người nghiện không được sử dụng ma túy nữa.
Chị Lan: Không chỉ như vậy đâu. Cai nghiện ma túy không đơn thuần là chấm dứt việc sử dụng chất ma túy. Người cai nghiện còn cần được hỗ trợ thay đổi nhận thức, hành vi, hình thành thói quen sống tích cực và rèn luyện những kỹ năng cần thiết để từng bước trở lại cuộc sống bình thường.
Chị Lan lấy trong túi ra cuốn tài liệu pháp luật.
Chị Lan: Nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Nam: Pháp luật quy định cụ thể cả việc học tập, tư vấn trong quá trình cai nghiện sao chị?
Chị Lan: Đúng vậy. Điều 86 quy định về giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách. Trước hết, khoản 1 quy định:
“1. Tổ chức dạy văn hóa, các lớp học xóa mù chữ, học tập các chuyên đề: giáo dục công dân, sức khỏe và cộng đồng, pháp luật, chính trị, đạo đức, truyền thống dân tộc và chuyên đề phù hợp khác với số lượng, trình độ học vấn người cai nghiện.”
Tuấn: Như vậy, người cai nghiện còn được học văn hóa, học pháp luật và những kiến thức khác nữa à chị?
Chị Lan: Đúng rồi. Việc giáo dục phải phù hợp với số lượng và trình độ học vấn của người cai nghiện. Có người cần được hỗ trợ học văn hóa, có người cần được trang bị thêm kiến thức pháp luật, sức khỏe và cộng đồng. Những nội dung này giúp người cai nghiện nâng cao nhận thức, hiểu trách nhiệm của bản thân đối với gia đình và xã hội.
Bà Hòa: Nhưng Nam nhà tôi đã học hết trung học phổ thông rồi. Cháu cũng biết đọc, biết viết, vậy có cần tham gia những nội dung giáo dục này không?
Chị Lan: Việc tổ chức các nội dung giáo dục phải phù hợp với từng người, bác ạ. Nam không cần học xóa mù chữ, nhưng vẫn cần được trang bị kiến thức về pháp luật, sức khỏe, kỹ năng sống và những nội dung phù hợp khác. Đặc biệt, em ấy cần hiểu rõ tác hại của ma túy, những nguy cơ dẫn đến tái sử dụng và cách chủ động phòng tránh.
Nam: Trước đây em chỉ nghĩ ma túy làm hại sức khỏe. Sau này em mới thấy nó còn khiến mình mất việc làm, mất niềm tin của gia đình và xa cách mọi người.
Chị Lan: Nhận ra được điều đó là một bước tiến quan trọng. Nhưng nhận thức phải đi cùng hành động. Em cần học cách ứng xử khi gặp khó khăn, biết từ chối những lời rủ rê và xây dựng cho mình lối sống lành mạnh.
Nam im lặng suy nghĩ một lúc rồi hỏi:
Nam: Chị Lan này, có những lúc em biết mình phải suy nghĩ tích cực, nhưng không làm được. Em rất dễ cáu giận, có khi chỉ một câu nói của anh Tuấn cũng khiến em bực bội. Như vậy có phải em vẫn chưa cai nghiện tốt không?
Chị Lan nhẹ nhàng đáp:
Chị Lan: Không nên chỉ dựa vào một vài biểu hiện để kết luận như vậy. Điều quan trọng là em cần trao đổi trung thực với người có chuyên môn để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp. Pháp luật cũng quy định rõ việc tổ chức các hoạt động trị liệu tâm lý trong giai đoạn này.
Chị Lan mở tài liệu và đọc tiếp:
Chị Lan: Khoản 2 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Tổ chức các hoạt động trị liệu tâm lý nhằm điều trị các rối loạn tâm thần, nâng cao kỹ năng sống, giá trị sống, tư duy tích cực, kỹ năng tự quản lý bản thân cho người cai nghiện.”
Nam: Trị liệu tâm lý là thế nào hả chị? Có phải chỉ ngồi nói chuyện như chúng ta đang nói không?
Chị Lan: Trao đổi, lắng nghe và tư vấn có thể là một phần trong hoạt động hỗ trợ tâm lý. Tuy nhiên, trị liệu tâm lý cần được thực hiện bằng phương pháp chuyên môn phù hợp. Qua đó, người cai nghiện có thể được hỗ trợ nhận diện cảm xúc, điều chỉnh suy nghĩ, rèn luyện khả năng kiểm soát hành vi và ứng phó với những tình huống khó khăn.
Tuấn: Tôi thấy Nam rất dễ nổi nóng. Nhiều khi tôi chỉ muốn khuyên em làm việc gì đó mà em lại cho rằng tôi coi thường nó.
Chị Lan: Anh Tuấn cũng cần thay đổi cách giao tiếp với em. Khi Nam đang gặp khó khăn về tâm lý, những lời trách móc hoặc so sánh có thể khiến em ấy thêm mặc cảm. Gia đình nên lắng nghe, động viên, đồng thời khuyến khích Nam hợp tác với người thực hiện hoạt động tư vấn, trị liệu.
Tuấn: Vậy thay vì bảo em phải mạnh mẽ lên, tôi nên hỏi xem em đang gặp khó khăn gì và có thể giúp được việc gì?
Chị Lan: Đúng vậy. Chẳng hạn, khi Nam buồn bực, anh có thể cùng em đi bộ, trò chuyện hoặc tham gia một hoạt động phù hợp. Nếu Nam có những biểu hiện bất thường về tâm thần, sức khỏe hoặc nguy cơ gây hại cho bản thân, gia đình cần liên hệ ngay với người có chuyên môn hoặc cơ sở y tế để được hỗ trợ.
Nam: Em cũng muốn học cách kiểm soát bản thân. Trước đây, mỗi khi gặp chuyện buồn, em thường tìm đến ma túy để quên đi. Bây giờ em phải học cách đối diện với những chuyện đó.
Chị Lan: Đó chính là một trong những mục tiêu quan trọng của việc phục hồi hành vi, nhân cách. Không ai có thể thay đổi tất cả chỉ trong vài ngày. Nhưng nếu kiên trì rèn luyện, em có thể từng bước xây dựng những thói quen tốt hơn.
Nghe đến đây, bà Hòa chợt nhớ ra điều gì.
Bà Hòa: Cháu Lan ạ, từ ngày cai nghiện, Nam gần như chẳng làm việc gì. Tôi thương con nên cứ để cháu nghỉ ngơi. Có hôm cháu muốn quét sân, rửa bát, tôi cũng bảo thôi, để mẹ làm.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Bác quan tâm đến sức khỏe của Nam là đúng. Tuy nhiên, khi sức khỏe và kế hoạch cai nghiện cho phép, việc tham gia các hoạt động sinh hoạt, lao động phù hợp cũng có ý nghĩa trong quá trình phục hồi.
Bà Hòa: Như vậy, để cháu làm những việc vừa sức cũng là một cách giúp cháu cai nghiện tốt hơn?
Chị Lan: Đúng, nhưng cần phân biệt giữa hoạt động sinh hoạt, lao động phù hợp tại gia đình với những hoạt động được tổ chức trong chương trình cai nghiện. Khoản 3 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“3. Kết hợp việc học tập, trị liệu với việc tư vấn, khuyến khích người cai nghiện tham gia các hoạt động lao động, sinh hoạt hàng ngày tại cơ sở để tạo ý thức, thói quen tốt trong sinh hoạt.”
Tuấn: Tôi hiểu rồi. Quy định này nhấn mạnh việc kết hợp học tập, trị liệu, tư vấn với các hoạt động lao động, sinh hoạt hằng ngày tại cơ sở. Còn ở nhà, gia đình có thể phối hợp hướng dẫn Nam rèn luyện những thói quen phù hợp với kế hoạch cai nghiện.
Chị Lan: Chính xác. Điều quan trọng là hoạt động phải phù hợp với tình trạng sức khỏe, khả năng của người cai nghiện và hướng dẫn chuyên môn. Không nên bắt người cai nghiện làm việc quá sức, cũng không nên để họ hoàn toàn thụ động khi đã đủ điều kiện tham gia các hoạt động phù hợp.
Nam: Trước đây em làm thợ sửa xe. Em vẫn thích công việc ấy. Nhưng lâu rồi không động đến dụng cụ, em sợ mình quên hết.
Tuấn: Quên thì học lại. Cửa hàng của anh vẫn còn nhiều việc. Khi sức khỏe và kế hoạch cai nghiện của chú cho phép, anh sẽ hướng dẫn chú làm những việc phù hợp, từ sắp xếp dụng cụ, vệ sinh khu vực làm việc đến ôn lại kiến thức sửa chữa.
Nam: Anh nói thật chứ?
Tuấn: Thật. Nhưng anh em mình phải thống nhất một điều: Công việc là để giúp chú rèn luyện, chứ không phải gây áp lực. Nếu có khó khăn, chú cứ nói.
Nam nhìn anh trai, ánh mắt ánh lên niềm vui hiếm thấy.
Nam: Em cảm ơn anh. Lâu rồi em mới thấy mình vẫn có thể làm được điều gì đó có ích.
Một lát sau, chị Lan hỏi:
Chị Lan: Ngoài sửa xe, trước đây Nam còn thích hoạt động gì?
Nam: Hồi còn đi học, em thích đá bóng lắm. Nhưng từ khi sử dụng ma túy, em bỏ hết. Bây giờ nghĩ đến việc ra sân gặp mọi người, em lại ngại.
Chị Lan: Tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao và sinh hoạt tập thể cũng là một nội dung được quy định trong giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách.
Chị Lan đọc tiếp khoản 4 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“4. Tổ chức thực hiện các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, các chương trình sinh hoạt tập thể, trò chơi vận động cho người cai nghiện.”
Bà Hòa: Tôi cứ tưởng cai nghiện là phải tránh tiếp xúc với mọi người, càng ở nhà nhiều càng tốt.
Chị Lan: Người cai nghiện cần tránh những môi trường, mối quan hệ có nguy cơ dẫn đến tái sử dụng ma túy. Nhưng điều đó không có nghĩa là phải tách họ khỏi mọi hoạt động xã hội. Những hoạt động tập thể lành mạnh, được tổ chức phù hợp có thể giúp người cai nghiện rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tăng sự tự tin và hình thành lối sống tích cực.
Nam: Nhưng nếu em ra sân bóng, mọi người không muốn chơi cùng thì sao?
Tuấn: Anh sẽ đi cùng chú. Mình có thể bắt đầu bằng việc đi bộ hoặc tập thể dục. Khi chú đủ sức khỏe và thấy thoải mái thì tham gia các hoạt động khác.
Chị Lan: Đúng rồi. Không cần vội vàng. Quan trọng là lựa chọn hoạt động phù hợp và thực hiện đều đặn. Trong chương trình cai nghiện, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt tập thể cần được tổ chức theo quy định. Còn tại gia đình, cộng đồng, người thân có thể động viên người cai nghiện tham gia những hoạt động lành mạnh, an toàn, phù hợp với kế hoạch cai nghiện.
Nam mỉm cười:
Nam: Nghe mọi người nói, em thấy mình có nhiều việc để làm hơn là chỉ ngồi nghĩ về quá khứ.
Cuộc trò chuyện đang diễn ra thì ông Bình (50 tuổi, Trưởng thôn Đồng Tâm, người thường xuyên tham gia vận động, tuyên truyền pháp luật tại địa phương) ghé qua.
Ông Bình: Chào cả nhà! Tôi nghe nói hôm nay có chị Lan đến tư vấn cho Nam nên ghé thăm. Không biết việc cai nghiện của cháu tiến triển thế nào rồi?
Nam: Cháu vẫn đang cố gắng, bác ạ. Hôm nay cháu được biết thêm nhiều điều về việc học tập, tư vấn tâm lý và rèn luyện kỹ năng sống trong quá trình cai nghiện.
Ông Bình: Tốt quá! Nhưng bác có một điều muốn hỏi chị Lan. Ở thôn có nhiều người nhiệt tình, từng tham gia vận động người nghiện cai nghiện. Nếu họ có kinh nghiệm thực tế thì có thể trực tiếp thực hiện việc tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách theo quy định không?
Chị Lan: Việc động viên, hỗ trợ của cộng đồng rất đáng quý. Tuy nhiên, người trực tiếp thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách phải đáp ứng các yêu cầu về trình độ và đào tạo chuyên môn theo quy định.
Chị Lan chỉ vào khoản 5 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP và đọc:
“5. Người thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách phải có trình độ từ trung cấp trở lên, được đào tạo bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy, tư vấn tâm lý, phục hồi hành vi, kỹ năng quản lý người cai nghiện ma túy.”
Ông Bình: Như vậy, người thực hiện giai đoạn này không chỉ cần có lòng nhiệt tình mà còn phải đáp ứng yêu cầu về trình độ và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn?
Chị Lan: Đúng vậy. Đây là hoạt động đòi hỏi kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Người không đáp ứng điều kiện không thể tự nhận thực hiện công việc chuyên môn chỉ vì có kinh nghiệm thực tế. Tuy nhiên, trưởng thôn, các tổ chức đoàn thể, gia đình và người dân vẫn có thể phối hợp động viên, tạo điều kiện để người cai nghiện tham gia các hoạt động cộng đồng phù hợp.
Ông Bình: Tôi hiểu rồi. Thôn sẽ phối hợp tuyên truyền để mọi người không kỳ thị, xa lánh người đang cai nghiện. Đồng thời, chúng tôi sẽ vận động các gia đình thực hiện đúng hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền và người có chuyên môn.
Nam: Cháu cảm ơn bác. Điều cháu sợ nhất là dù mình có cố gắng thế nào, mọi người vẫn chỉ nhớ đến những sai lầm trước đây.
Ông Bình: Nam này, người dân có quyền mong muốn một môi trường sống an toàn, không có ma túy. Nhưng người thực sự quyết tâm cai nghiện cũng cần được động viên và tạo cơ hội sửa chữa sai lầm. Cháu cứ nghiêm túc thực hiện kế hoạch cai nghiện, từng bước chứng minh sự thay đổi bằng hành động.
Nghe ông Bình nói, Nam cúi đầu xúc động.
Một lúc sau, bà Hòa hỏi chị Lan:
Bà Hòa: Cháu Lan ơi, những nội dung giáo dục, tư vấn và rèn luyện mà cháu vừa nói phải thực hiện trong bao lâu? Tôi thấy Nam đã khỏe hơn trước, liệu có thể rút ngắn thời gian không?
Chị Lan: Đây là vấn đề rất quan trọng. Pháp luật quy định thời gian tối thiểu của giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách, không phải cứ thấy sức khỏe khá lên là được tự ý kết thúc.
Chị Lan đọc khoản 6 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“6. Thời gian thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách tối thiểu 03 tháng.”
Tuấn: Nghĩa là giai đoạn này phải thực hiện ít nhất ba tháng?
Chị Lan: Đúng vậy. Theo quy định, thời gian thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách tối thiểu là 03 tháng. Gia đình cần hiểu rõ đây là thời gian tối thiểu của riêng giai đoạn này, không phải thời gian của toàn bộ quy trình cai nghiện.
Bà Hòa: Tôi hiểu rồi. Không thể vì thấy con khỏe hơn mà cho rằng đã hoàn thành giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách.
Chị Lan: Đúng vậy. Việc thực hiện cần tuân thủ kế hoạch cai nghiện và yêu cầu chuyên môn. Mỗi người có đặc điểm, hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều phải bảo đảm các yêu cầu pháp luật đặt ra.
Nam: Trước đây em luôn muốn mọi chuyện kết thúc thật nhanh. Em cứ nghĩ chỉ cần không sử dụng ma túy trong vài ngày là mình đã thay đổi. Bây giờ em hiểu, muốn có cuộc sống mới thì phải kiên trì rèn luyện trong thời gian dài.
Chị Lan: Điều quan trọng là em không chỉ học để biết, mà còn phải vận dụng vào cuộc sống. Chẳng hạn, khi buồn bực, em biết tìm người đáng tin cậy để chia sẻ; khi bị rủ rê sử dụng ma túy, em biết cách từ chối; khi gặp khó khăn trong công việc, em biết bình tĩnh tìm cách giải quyết thay vì trốn tránh.
Nam: Em sẽ cố gắng thực hiện từng việc một. Em muốn bắt đầu bằng việc sắp xếp lại thời gian sinh hoạt, tập thể dục đều đặn và học lại nghề sửa xe khi phù hợp.
Tuấn: Anh sẽ cùng chú lập một thời gian biểu. Nhưng việc gì thuộc kế hoạch cai nghiện thì mình vẫn phải trao đổi với chị Lan và người có chuyên môn trước khi thực hiện.
Bà Hòa: Còn mẹ sẽ cố gắng lắng nghe con nhiều hơn. Mẹ không muốn vì quá lo lắng mà làm con thêm áp lực.
Ông Bình: Thế là tốt rồi. Gia đình đồng lòng, bản thân quyết tâm, người có chuyên môn hướng dẫn, cộng đồng hỗ trợ thì Nam sẽ có thêm điều kiện để kiên trì thực hiện kế hoạch cai nghiện.
Ba tháng sau, trong một buổi sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa thôn, Nam xuất hiện với vẻ ngoài khỏe khoắn và tự tin hơn trước.
Anh không còn thường xuyên tránh né những cuộc trò chuyện như trước. Khi gặp khó khăn, anh đã biết trao đổi với người tư vấn và gia đình. Anh duy trì việc tập thể dục, tham gia các hoạt động phù hợp và từng bước ôn lại kiến thức nghề sửa chữa xe máy.
Dù vẫn còn những lúc lo lắng, Nam đã học được cách nhận diện cảm xúc và tìm kiếm sự hỗ trợ thay vì giấu kín mọi chuyện.
Hôm ấy, ông Bình mời Nam chia sẻ đôi điều với những người tham dự buổi sinh hoạt.
Nam ngập ngừng đứng lên:
Nam: Thưa các bác, các cô chú và anh chị! Trước đây, cháu từng nghĩ cai nghiện chỉ là cố gắng chịu đựng để không sử dụng ma túy nữa. Nhưng khi được tham gia các hoạt động giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách, cháu mới hiểu rằng mình còn phải học rất nhiều điều.
Nam dừng lại một lát rồi nói tiếp:
Nam: Cháu phải học cách kiểm soát cảm xúc, học cách sống có trách nhiệm, học cách từ chối những lời rủ rê và xây dựng những thói quen tốt. Có những điều tưởng như đơn giản, chẳng hạn thức dậy đúng giờ, giữ lời hứa với gia đình hay bình tĩnh khi gặp chuyện không vui, nhưng trước đây cháu đã không làm được.
Mọi người im lặng lắng nghe.
Nam: Cháu biết mình vẫn còn cả một hành trình phía trước. Cháu chưa thể nói rằng mọi khó khăn đã qua. Nhưng cháu tin nếu tiếp tục thực hiện đúng kế hoạch cai nghiện, có sự hướng dẫn của người có chuyên môn và sự giúp đỡ của gia đình, cộng đồng, cháu sẽ có thêm cơ hội làm lại cuộc đời.
Bà Hòa ngồi phía dưới, lặng lẽ lau nước mắt.
Tuấn vỗ nhẹ vai mẹ:
Tuấn: Mẹ thấy không, Nam đã khác trước nhiều rồi.
Bà Hòa: Ừ, mẹ mừng nhất là con đã biết suy nghĩ cho tương lai của mình.
Kết thúc buổi sinh hoạt, ông Bình bước đến bên Nam:
Ông Bình: Hôm nay cháu đã làm được một việc rất ý nghĩa. Không phải vì cháu kể về những sai lầm của mình, mà vì cháu cho mọi người thấy rằng người quyết tâm cai nghiện cần được hỗ trợ để thay đổi.
Nam: Cháu cảm ơn bác. Trước đây cháu chỉ mong mọi người quên đi quá khứ của cháu. Bây giờ cháu hiểu, điều quan trọng hơn là bản thân phải sống tốt hơn mỗi ngày.
Chiều hôm ấy, trên đường trở về nhà, Nam nhìn những đứa trẻ đang vui đùa trên sân bóng. Tiếng cười nói vang lên trong nắng chiều khiến anh nhớ lại những năm tháng tuổi trẻ.
Anh quay sang Tuấn:
Nam: Anh này, cuối tuần nếu phù hợp với lịch sinh hoạt và sức khỏe của em, anh em mình ra sân tập bóng nhé?
Tuấn bật cười:
Tuấn: Được chứ! Nhưng anh nói trước, lâu rồi không đá, có khi anh còn chạy chậm hơn chú đấy!
Cả hai anh em cùng cười.
Bà Hòa đi phía sau, nhìn hai con, trong lòng tràn đầy hy vọng.
Con đường phía trước của Nam vẫn còn những thử thách. Nhưng giờ đây, anh đã hiểu rằng cai nghiện không chỉ là từ bỏ ma túy mà còn là quá trình học tập, rèn luyện, phục hồi hành vi, nhân cách và từng bước xây dựng lại cuộc sống.
Và trên hành trình ấy, mỗi ngày sống có trách nhiệm, mỗi thói quen tốt được hình thành, mỗi khó khăn được vượt qua đều là một bước tiến đáng quý.
Theo Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách bao gồm các hoạt động giáo dục văn hóa, kiến thức pháp luật, trị liệu tâm lý, nâng cao kỹ năng sống, kết hợp học tập, trị liệu với tư vấn và khuyến khích tham gia lao động, sinh hoạt; tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt tập thể. Người thực hiện giai đoạn này phải đáp ứng yêu cầu về trình độ, đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn. Thời gian thực hiện tối thiểu là 03 tháng.
Gia đình và cộng đồng cần quan tâm, động viên, không kỳ thị, đồng thời phối hợp với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện đủ điều kiện để hỗ trợ người cai nghiện thực hiện đúng kế hoạch, từng bước phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Câu chuyện 8: ĐÔI BÀN TAY LÀM LẠI CUỘC ĐỜI
Buổi sáng đầu đông, những tia nắng nhẹ trải xuống khoảng sân nhỏ trước căn nhà của bà Hòa. Tiếng chim ríu rít trên những tán cây, tiếng xe máy chạy qua con đường làng khiến không khí thôn Đồng Tâm trở nên nhộn nhịp.
Trong gian nhà phía sau, Nam (28 tuổi, người đang thực hiện cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng) ngồi lặng lẽ bên chiếc bàn gỗ cũ. Trước mặt anh là bộ dụng cụ sửa chữa xe máy đã phủ một lớp bụi mỏng. Anh cầm chiếc cờ lê lên, xoay nhẹ trong tay rồi lại đặt xuống.
Đã một thời gian kể từ ngày Nam quyết định cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Sau khi thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại và kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác theo kế hoạch, sức khỏe của anh dần ổn định. Nam cũng đang tiếp tục tham gia các hoạt động giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách.
Thế nhưng, một nỗi lo khác lại xuất hiện. Anh không biết sau này mình sẽ làm gì để kiếm sống. Nghĩ đến những tháng ngày bỏ bê công việc, những khoản tiền đã tiêu tốn vì ma túy và ánh mắt lo lắng của người thân, Nam càng thêm mặc cảm.
Bà Hòa (55 tuổi, mẹ Nam, người luôn quan tâm, động viên con trong quá trình cai nghiện) từ ngoài sân bước vào, thấy con ngồi thẫn thờ liền hỏi:
Bà Hòa: Nam ơi, con ngồi đây từ sáng đến giờ à? Mẹ thấy con cứ nhìn bộ đồ nghề mãi. Con đang nghĩ gì thế?
Nam: Con nhớ những ngày còn làm thợ sửa xe, mẹ ạ. Hồi ấy, ngày nào con cũng bận rộn, khách đến sửa xe liên tục. Giờ nhìn lại, con thấy mình đã đánh mất quá nhiều thứ.
Bà Hòa: Chuyện cũ đã qua rồi, con ạ. Quan trọng là bây giờ con đang cố gắng thay đổi.
Nam: Nhưng con lo sau này chẳng ai muốn thuê con làm việc. Người ta biết con từng nghiện ma túy, liệu có ai tin tưởng giao xe cho con sửa nữa không?
Bà Hòa ngồi xuống bên con, nhẹ nhàng nói:
Bà Hòa: Mẹ không biết người khác nghĩ thế nào, nhưng mẹ tin nếu con kiên trì cai nghiện, sống có trách nhiệm thì sẽ có cơ hội làm lại. Con vẫn còn đôi bàn tay, còn sức khỏe, còn nghề nghiệp đã học được trước đây.
Đúng lúc ấy, Tuấn (32 tuổi, anh trai Nam, chủ một cửa hàng sửa chữa xe máy ở trung tâm xã) bước vào.
Tuấn: Mẹ nói đúng đấy! Chú vẫn còn nghề sửa xe cơ mà. Sao không thử làm lại?
Nam: Em cũng muốn, nhưng lâu rồi không làm, tay nghề chắc đã kém đi nhiều. Với lại, em vẫn đang trong thời gian cai nghiện, không biết có được đi làm không.
Tuấn: Anh cũng đang định hỏi chuyện đó. Anh nghe nói trong quá trình cai nghiện có giai đoạn lao động trị liệu, học nghề. Nhưng không rõ người cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng thì thực hiện thế nào.
Bà Hòa: Hay hôm nay con hỏi chị Lan xem. Mẹ cũng muốn biết lao động trị liệu có phải là bắt người cai nghiện làm việc không.
Nam gật đầu. Anh quyết định sẽ trao đổi vấn đề này trong buổi tư vấn theo lịch hẹn.
Buổi chiều hôm ấy, chị Lan (35 tuổi, nhân viên tư vấn của tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng) đến gặp Nam và gia đình.
Sau khi hỏi thăm tình hình sức khỏe, sinh hoạt và việc thực hiện kế hoạch cai nghiện, chị Lan nhận thấy Nam có vẻ trầm tư.
Chị Lan: Hôm nay Nam có điều gì muốn trao đổi với chị không?
Nam: Có chị ạ. Dạo này em nghĩ nhiều đến chuyện công việc. Trước đây em làm nghề sửa xe máy, nhưng từ khi nghiện ma túy, em bỏ việc. Bây giờ em muốn học lại nghề, nhưng sợ mình không đủ khả năng.
Chị Lan: Việc em bắt đầu quan tâm đến công việc và tương lai là một tín hiệu tích cực. Trong quy trình cai nghiện ma túy, pháp luật có quy định riêng về giai đoạn lao động trị liệu, học nghề.
Tuấn: Tôi cũng muốn hỏi chị điều này. Lao động trị liệu là gì? Có phải cứ giao việc cho người cai nghiện làm, để họ bận rộn và không còn thời gian nghĩ đến ma túy không?
Chị Lan lắc đầu:
Chị Lan: Không đơn giản như vậy đâu anh Tuấn. Lao động trị liệu phải hướng tới mục đích phục hồi, rèn luyện và hỗ trợ người cai nghiện, chứ không phải chỉ để họ có việc làm hoặc tạo ra sản phẩm.
Chị Lan lấy tập tài liệu pháp luật trong túi, mở đến phần quy định về quy trình cai nghiện ma túy rồi giải thích:
Chị Lan: Nội dung này được quy định tại Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Chính phủ+1
Bà Hòa: Vậy pháp luật quy định thế nào hả cháu?
Chị Lan: Khoản 1 Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Tổ chức các hoạt động lao động trị liệu nhằm giúp người cai nghiện cải thiện về sức khỏe thể chất, tâm trí, tăng cường ý thức tổ chức, kỷ luật trong lao động, nâng cao tinh thần tự lập và giúp người cai nghiện nhận thức được giá trị của lao động.”
Chị Lan: Như vậy, mục đích của lao động trị liệu không chỉ là tạo ra sản phẩm hay thu nhập. Hoạt động này còn giúp người cai nghiện cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần, rèn luyện tính kỷ luật, nâng cao khả năng tự lập và nhận thức được giá trị của lao động.
Nam: Em cứ nghĩ lao động trị liệu là bắt người cai nghiện làm những công việc nặng nhọc để không còn nghĩ đến ma túy.
Chị Lan: Đó là cách hiểu chưa đúng. Lao động trị liệu cần được tổ chức phù hợp với tình trạng sức khỏe, khả năng và kế hoạch cai nghiện của từng người. Không thể lấy danh nghĩa lao động trị liệu để ép buộc người cai nghiện làm việc quá sức hoặc giao những công việc không bảo đảm an toàn.
Tuấn: Vậy nếu Nam muốn sửa xe máy thì có thể coi đó là hoạt động lao động trị liệu không?
Chị Lan: Có thể xem xét những hoạt động phù hợp với kỹ năng của Nam, nhưng phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe, mục tiêu phục hồi và kế hoạch cai nghiện. Không phải cứ tham gia sửa xe hoặc làm bất kỳ công việc nào thì mặc nhiên được coi là đã hoàn thành nội dung lao động trị liệu theo quy định.
Nam: Nghĩa là em không nên vội vàng quay lại làm việc như trước, mà phải thực hiện từng bước phù hợp?
Chị Lan: Đúng vậy. Chẳng hạn, nếu được người có chuyên môn đánh giá là phù hợp, em có thể bắt đầu từ những hoạt động đơn giản, an toàn, giúp rèn luyện thói quen làm việc đúng giờ, tập trung vào công việc và tuân thủ quy tắc an toàn. Khi khả năng phục hồi tốt hơn, các hoạt động có thể được điều chỉnh theo kế hoạch.
Bà Hòa: Tôi hiểu rồi. Trước đây tôi cứ nghĩ con đang cai nghiện thì phải nghỉ ngơi hoàn toàn, không được động tay vào việc gì. Nhưng nếu được hướng dẫn phù hợp, lao động cũng có thể giúp con phục hồi.
Chị Lan: Đúng vậy, bác ạ. Tuy nhiên, lao động trị liệu không thay thế cho việc điều trị, tư vấn và các hoạt động khác trong quy trình cai nghiện.
Nam nhìn bộ bàn tay đã từng quen với những chiếc cờ lê, tua vít rồi nói:
Nam: Em muốn bắt đầu lại từ những việc nhỏ nhất. Chỉ cần được làm một việc có ích mỗi ngày, em nghĩ mình sẽ bớt mặc cảm hơn.
Tuấn: Nếu vậy, anh sẽ phối hợp với người hướng dẫn cai nghiện để xem có thể bố trí cho chú những công việc phù hợp tại cửa hàng hay không. Anh sẽ không bắt chú phải làm việc như một người thợ chính ngay.
Chị Lan: Đó là cách phối hợp tích cực. Gia đình cần tạo điều kiện, động viên nhưng không tự ý thay đổi nội dung kế hoạch cai nghiện.
Một lát sau, Nam hỏi:
Nam: Chị Lan này, nếu em không muốn tiếp tục nghề sửa xe mà muốn học nghề khác thì có được không?
Chị Lan: Được xem xét chứ. Pháp luật quy định việc tổ chức hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phải căn cứ vào trình độ và nguyện vọng của người cai nghiện, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế.
Tuấn: Như vậy, không phải người cai nghiện nào cũng phải học cùng một nghề?
Chị Lan: Đúng rồi. Khoản 2 Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Căn cứ vào trình độ, nguyện vọng của người cai nghiện để tổ chức các hoạt động hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.”
Bà Hòa: Cháu giải thích rõ hơn cho bác được không? Bác nghe nói học nghề thì phải có trường lớp, giáo viên, máy móc. Gia đình bác không có điều kiện tổ chức những việc ấy.
Chị Lan: Quy định này nhấn mạnh ba vấn đề quan trọng. Thứ nhất, phải căn cứ vào trình độ của người cai nghiện. Thứ hai, phải xem xét nguyện vọng của họ. Thứ ba, việc tổ chức hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phải phù hợp với điều kiện thực tế và tuân thủ quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.
Nam: Như vậy, em có quyền bày tỏ mong muốn được học nghề phù hợp với khả năng của mình?
Chị Lan: Đúng. Nguyện vọng của em là một trong những căn cứ để tổ chức hoạt động hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là mọi nguyện vọng đều có thể được đáp ứng ngay, bởi còn phải xem xét điều kiện thực tế và các quy định có liên quan.
Tuấn: Tôi thấy như vậy rất hợp lý. Có người trước đây làm nông nghiệp, có người làm nghề mộc, có người sửa chữa máy móc. Nếu được định hướng theo khả năng và sở thích thì họ sẽ có thêm động lực học tập.
Chị Lan: Chính xác. Hướng nghiệp, học nghề có ý nghĩa quan trọng đối với việc chuẩn bị điều kiện để người cai nghiện ổn định cuộc sống sau này. Khi có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp phù hợp, họ có thêm cơ hội tìm kiếm việc làm và tạo thu nhập hợp pháp.
Nam: Em vẫn thích sửa xe máy. Nhưng em muốn học thêm về sửa chữa xe máy điện. Bây giờ trong xã có nhiều người sử dụng loại xe này, còn em thì chưa biết nhiều về hệ thống điện và bộ điều khiển.
Tuấn: Ý tưởng hay đấy! Cửa hàng anh cũng đang muốn mở rộng dịch vụ sửa chữa xe điện. Nhưng công việc liên quan đến điện và pin phải bảo đảm an toàn. Chú cần được hướng dẫn bài bản, không được tự ý tháo lắp khi chưa đủ kỹ năng.
Chị Lan: Nếu Nam có nguyện vọng đó, chúng ta có thể ghi nhận để xem xét tư vấn hướng nghiệp, tìm hiểu chương trình đào tạo phù hợp với điều kiện thực tế và kế hoạch cai nghiện.
Bà Hòa: Nghe các con bàn chuyện tương lai, bác thấy mừng quá. Lâu lắm rồi Nam mới chủ động nói về một nghề mà cháu muốn theo đuổi.
Nam: Trước đây em chỉ nghĩ làm sao có tiền thật nhanh. Bây giờ em hiểu rằng muốn có cuộc sống ổn định thì phải có nghề, có kỷ luật và biết quý trọng sức lao động.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Đó cũng chính là điều mà hoạt động lao động trị liệu, học nghề hướng tới. Khi người cai nghiện hiểu được giá trị của lao động, biết tự lập và có định hướng nghề nghiệp, họ sẽ có thêm động lực để tiếp tục quá trình phục hồi.
Đúng lúc ấy, ông Bình (50 tuổi, Trưởng thôn Đồng Tâm, người thường xuyên tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện pháp luật về phòng, chống ma túy) ghé thăm gia đình.
Nghe mọi người đang trao đổi về việc học nghề của Nam, ông vui vẻ hỏi:
Ông Bình: Có chuyện gì mà cả nhà bàn bạc sôi nổi thế?
Tuấn: Chúng cháu đang tìm hiểu quy định về lao động trị liệu, học nghề cho người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Nam muốn học thêm nghề sửa chữa xe máy điện, bác ạ.
Ông Bình: Thế thì tốt quá! Có nghề nghiệp ổn định là một trong những điều kiện quan trọng để người đã cai nghiện có thể xây dựng lại cuộc sống.
Nam: Nhưng cháu vẫn đang băn khoăn, bác ạ. Cháu đã kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc. Không biết giai đoạn lao động trị liệu, học nghề bắt đầu từ khi nào và kéo dài bao lâu?
Ông Bình: Câu này phải nhờ chị Lan giải thích theo quy định pháp luật rồi.
Chị Lan mở tài liệu và nói:
Chị Lan: Đây cũng là nội dung được quy định tại khoản 3 Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“3. Thời gian thực hiện sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác đến hết thời hạn cai nghiện ma túy.”
Nam: Như vậy, sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác, em có thể bước vào giai đoạn lao động trị liệu, học nghề theo kế hoạch, và giai đoạn này được thực hiện đến hết thời hạn cai nghiện ma túy?
Chị Lan: Đúng vậy. Em cần chú ý rằng khoản 3 Điều 87 quy định mốc thời gian thực hiện giai đoạn lao động trị liệu, học nghề. Đây không phải quy định cho phép người cai nghiện tự quyết định kết thúc giai đoạn này khi đã học được một nghề hoặc tìm được việc làm.
Tuấn: Vậy nếu Nam đã biết sửa xe máy rồi thì có thể bỏ qua giai đoạn lao động trị liệu, học nghề không?
Chị Lan: Không nên hiểu như vậy. Mục đích của giai đoạn này không chỉ là học một nghề mới mà còn là phục hồi thể chất, tinh thần, rèn luyện ý thức tổ chức, kỷ luật và khả năng tự lập. Người đã có nghề vẫn cần được xem xét tổ chức những hoạt động phù hợp theo kế hoạch cai nghiện.
Bà Hòa: Thế còn việc học nghề và giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách có phải chờ giai đoạn này kết thúc rồi mới thực hiện giai đoạn kia không?
Chị Lan: Không nên hiểu các giai đoạn lúc nào cũng phải tách biệt hoàn toàn về thời gian. Theo Điều 87, giai đoạn lao động trị liệu, học nghề được thực hiện sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác đến hết thời hạn cai nghiện. Trong khi đó, giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách có yêu cầu riêng về nội dung và thời gian. Việc tổ chức các hoạt động phải bảo đảm phù hợp với quy trình và kế hoạch cai nghiện.
Ông Bình: Tôi thấy quy định này rất thiết thực. Nếu chỉ quan tâm đến việc chấm dứt sử dụng ma túy mà không giúp người cai nghiện rèn luyện kỹ năng lao động, định hướng nghề nghiệp thì khi trở lại cuộc sống bình thường, họ có thể gặp nhiều khó khăn.
Chị Lan: Đúng vậy. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần tránh một cách hiểu sai khác: Không phải cứ giao thật nhiều việc cho người cai nghiện là sẽ giúp họ phục hồi nhanh hơn. Lao động trị liệu phải hướng tới mục tiêu phục hồi, phù hợp với sức khỏe, khả năng và điều kiện thực tế.
Tuấn: Tôi hiểu rồi. Anh em tôi sẽ không nóng vội. Trước mắt, tôi sẽ phối hợp với người hướng dẫn để xây dựng những hoạt động phù hợp, giúp Nam từng bước lấy lại thói quen lao động.
Nam: Em cảm ơn anh. Em cũng sẽ cố gắng học hỏi, chấp hành hướng dẫn và không tự ý bỏ dở kế hoạch cai nghiện.
Ông Bình nhìn Nam rồi nói:
Ông Bình: Nam này, bác muốn nói thêm một điều. Trong thôn, không chỉ riêng cháu mà còn có những người từng mắc sai lầm, sau đó quyết tâm thay đổi. Điều quan trọng là cộng đồng phải biết động viên, tạo điều kiện phù hợp để họ có cơ hội làm lại.
Nam: Cháu chỉ sợ mọi người không tin mình nữa.
Ông Bình: Niềm tin cần được xây dựng bằng hành động. Cháu cứ kiên trì cai nghiện, học tập, lao động và sống có trách nhiệm. Bác sẽ vận động các tổ chức đoàn thể quan tâm, hỗ trợ người cai nghiện trong phạm vi nhiệm vụ và điều kiện thực tế.
Bà Hòa: Tôi cũng mong bà con đừng xa lánh con tôi. Cháu đã nhận ra sai lầm và đang cố gắng sửa chữa.
Ông Bình: Bác cứ yên tâm. Chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền để mọi người hiểu rằng phòng, chống ma túy không chỉ là đấu tranh với hành vi vi phạm pháp luật mà còn bao gồm việc hỗ trợ người nghiện cai nghiện, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Sau buổi trao đổi hôm ấy, Nam bắt đầu nhìn nhận công việc bằng một thái độ khác.
Theo kế hoạch cai nghiện và hướng dẫn của người có chuyên môn, anh từng bước tham gia những hoạt động phù hợp với tình trạng sức khỏe và khả năng của mình. Ban đầu là những công việc đơn giản giúp hình thành thói quen sinh hoạt, rèn luyện sự tập trung và tính kỷ luật.
Mỗi buổi sáng, Nam thức dậy đúng giờ, tập thể dục và thực hiện các hoạt động đã được hướng dẫn. Anh ghi chép lại những việc mình làm được, những khó khăn gặp phải và trao đổi với người tư vấn trong các buổi gặp theo kế hoạch.
Khi đủ điều kiện, Nam được hướng dẫn ôn lại kiến thức nghề sửa chữa xe máy và tìm hiểu thêm về nghề sửa chữa xe máy điện.
Một buổi chiều, Tuấn đưa cho em trai một cuốn tài liệu kỹ thuật.
Tuấn: Đây là tài liệu cơ bản về cấu tạo xe máy điện. Chú đọc trước đi. Khi nào được hướng dẫn thực hành thì mình sẽ bắt đầu từ những nội dung an toàn, đơn giản.
Nam: Em cảm ơn anh. Trước đây em cứ nghĩ mình đã bỏ nghề quá lâu, không thể học lại được. Nhưng bây giờ em thấy nếu chịu khó thì vẫn có thể tiến bộ từng ngày.
Tuấn: Quan trọng là kiên trì. Làm nghề gì cũng vậy, phải có trách nhiệm và kỷ luật. Đặc biệt, sửa chữa máy móc thì càng không được chủ quan.
Nam: Em hiểu rồi. Trước đây em làm việc tùy hứng, có tiền thì tiêu hết, chẳng nghĩ đến ngày mai. Giờ em muốn học cách quản lý thời gian, giữ lời hứa và sống bằng sức lao động của mình.
Tuấn nhìn em trai, mỉm cười:
Tuấn: Nghe chú nói thế, anh thấy mừng hơn cả chuyện chú sửa được một chiếc xe.
Thời gian trôi qua, Nam dần lấy lại sự tự tin. Anh không còn ngại ngùng khi nhắc đến công việc và tương lai. Trong những buổi tư vấn, anh chủ động trao đổi về nguyện vọng nghề nghiệp, những kỹ năng cần học và kế hoạch tìm kiếm việc làm sau khi hoàn thành cai nghiện.
Một hôm, chị Lan hỏi Nam:
Chị Lan: Sau thời gian tham gia các hoạt động lao động trị liệu và hướng nghiệp, em thấy bản thân thay đổi điều gì rõ nhất?
Nam suy nghĩ rồi đáp:
Nam: Trước đây em chỉ thấy lao động là cách kiếm tiền. Bây giờ em hiểu lao động còn giúp mình rèn luyện tính kỷ luật, biết quý trọng thời gian và thấy bản thân có ích. Mỗi khi hoàn thành một việc nhỏ, em lại có thêm động lực để tiếp tục.
Chị Lan: Đó là những thay đổi tích cực. Em cần tiếp tục duy trì, đồng thời thực hiện đầy đủ các nội dung trong kế hoạch cai nghiện đến khi hoàn thành theo quy định.
Nam: Em biết mình vẫn còn nhiều việc phải cố gắng. Nhưng giờ em đã có mục tiêu rõ ràng hơn. Em muốn hoàn thành cai nghiện, tiếp tục học nghề và sau này có một công việc ổn định.
Chị Lan: Chị mong em luôn giữ được quyết tâm ấy. Nếu gặp khó khăn, đừng tự mình chịu đựng hoặc bỏ cuộc. Hãy trao đổi với người có chuyên môn và gia đình để được hỗ trợ kịp thời.
Một buổi chiều cuối tuần, khi đang cùng anh trai sắp xếp lại bộ dụng cụ sửa chữa, Nam chợt nhìn thấy chiếc cờ lê cũ mà anh từng cầm lên rồi đặt xuống trong những ngày đầu cai nghiện.
Anh nhặt chiếc cờ lê, lau sạch rồi nói:
Nam: Anh Tuấn này, anh còn nhớ hồi nhỏ em cứ đòi theo anh ra cửa hàng học sửa xe không?
Tuấn: Nhớ chứ! Hồi ấy chú mới mười mấy tuổi, cứ tháo được cái gì là thích lắm, nhưng lắp lại thì toàn thừa ốc!
Nam bật cười:
Nam: Đúng là hồi ấy em vụng thật. Nhưng em thích cảm giác tự tay sửa được một chiếc xe hỏng. Em muốn tìm lại cảm giác ấy.
Tuấn: Vậy thì cứ học lại từng bước. Không cần vội. Chỉ cần chú kiên trì, anh luôn sẵn sàng giúp đỡ.
Nam nhìn đôi bàn tay mình. Đôi bàn tay ấy từng có thời gian không còn làm được những việc có ích, từng khiến anh đánh mất nghề nghiệp và niềm tin của gia đình. Nhưng giờ đây, cũng chính đôi bàn tay ấy đang giúp anh từng bước tìm lại sự tự tin.
Bà Hòa đứng ngoài cửa, nhìn hai con trai trò chuyện vui vẻ. Bà không nói gì, chỉ lặng lẽ mỉm cười.
Bà hiểu rằng con đường cai nghiện của Nam chưa kết thúc. Phía trước vẫn còn những khó khăn và thử thách. Nhưng điều khiến bà hy vọng nhất là Nam đã có mục tiêu, biết quý trọng lao động và chủ động xây dựng tương lai.
Nam đặt chiếc cờ lê vào hộp dụng cụ, quay sang mẹ:
Nam: Mẹ ơi, con muốn sau này tự kiếm tiền bằng nghề của mình, không để mẹ phải lo lắng cho con mãi nữa.
Bà Hòa: Mẹ chỉ mong con khỏe mạnh, sống có trách nhiệm và kiên trì đi hết con đường đã chọn.
Nam: Con sẽ cố gắng, mẹ ạ. Con biết mình không thể thay đổi quá khứ, nhưng con có thể bắt đầu xây dựng tương lai từ hôm nay.
Ngoài sân, nắng chiều vẫn trải vàng trên những tán cây. Tiếng máy xe vang lên từ cửa hàng nhỏ của Tuấn, quen thuộc và gần gũi.
Với Nam, âm thanh ấy không còn chỉ gợi nhớ về những tháng ngày đã mất. Nó còn nhắc anh về một tương lai mà mình đang từng bước hướng tới: được lao động, được tự lập, được sống có trách nhiệm và được trở lại là một người có ích cho gia đình, cộng đồng.
Theo Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, giai đoạn lao động trị liệu, học nghề trong quy trình cai nghiện ma túy có ba nội dung quan trọng: tổ chức hoạt động lao động trị liệu nhằm cải thiện sức khỏe thể chất, tâm trí, rèn luyện ý thức tổ chức, kỷ luật, nâng cao tinh thần tự lập và nhận thức về giá trị lao động; tổ chức hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp căn cứ vào trình độ, nguyện vọng của người cai nghiện, phù hợp với điều kiện thực tế và quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp; thời gian thực hiện từ sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác đến hết thời hạn cai nghiện ma túy.
Lao động trị liệu, học nghề không chỉ giúp người cai nghiện rèn luyện sức khỏe, kỹ năng và tính kỷ luật mà còn góp phần tạo nền tảng để họ tự lập, có nghề nghiệp, việc làm và từng bước tái hòa nhập cộng đồng.
Gia đình và cộng đồng cần quan tâm, động viên, không kỳ thị, đồng thời phối hợp với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện đủ điều kiện để hỗ trợ người cai nghiện thực hiện đúng quy trình, kế hoạch cai nghiện, phù hợp với sức khỏe, khả năng và nguyện vọng của từng người.
Câu chuyện 9: NGÀY TRỞ VỀ VÀ NHỮNG DỰ ĐỊNH MỚI
Buổi sáng đầu đông, những tia nắng dịu nhẹ trải dài trên con đường dẫn vào thôn Đồng Tâm. Trong căn nhà nhỏ nằm bên vườn cây xanh mát, Nam (28 tuổi, người đang thực hiện cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng) ngồi bên chiếc bàn gỗ, chăm chú xem lại cuốn sổ ghi chép quá trình cai nghiện của mình.
Đã nhiều tháng kể từ ngày Nam quyết định từ bỏ ma túy. Anh đã trải qua những ngày khó khăn khi điều trị cắt cơn, giải độc, từng bước tham gia các hoạt động giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách và lao động trị liệu, học nghề theo kế hoạch cai nghiện.
Giờ đây, sức khỏe của Nam đã khá hơn, tinh thần cũng ổn định hơn trước. Anh bắt đầu có những dự định cho tương lai. Tuy nhiên, càng gần đến ngày hoàn thành chương trình cai nghiện, Nam càng cảm thấy lo lắng.
Bà Hòa (55 tuổi, mẹ Nam, người luôn đồng hành, động viên con trong quá trình cai nghiện) bưng ấm trà nóng đặt lên bàn.
Bà Hòa: Nam ơi, mẹ thấy mấy hôm nay con cứ ngồi ghi ghi chép chép. Có chuyện gì khiến con lo lắng à?
Nam: Con đang tính xem sau khi hoàn thành cai nghiện thì mình sẽ làm gì, mẹ ạ. Con muốn trở lại làm nghề sửa xe, nhưng lại sợ mọi người không tin tưởng.
Bà Hòa: Con đã cố gắng suốt thời gian qua, mẹ tin mọi người sẽ dần nhận ra sự thay đổi của con.
Nam: Con cũng mong như vậy. Nhưng con còn lo một chuyện nữa. Nếu sau này gặp lại những người bạn cũ, họ rủ rê sử dụng ma túy thì sao? Con sợ mình không đủ bản lĩnh để từ chối.
Đúng lúc ấy, Tuấn (32 tuổi, anh trai Nam, chủ một cửa hàng sửa chữa xe máy tại trung tâm xã) từ ngoài sân bước vào.
Tuấn: Chú lo như thế cũng có lý. Nhưng anh nghĩ nếu biết trước những tình huống có thể gặp thì mình sẽ chủ động hơn. Hay chú trao đổi với chị Lan để được hướng dẫn?
Nam: Em cũng đang định hỏi chị ấy. Em cứ nghĩ hoàn thành cai nghiện là mọi chuyện kết thúc, nhưng càng gần đến ngày đó, em càng thấy mình còn nhiều điều chưa chuẩn bị.
Tuấn: Thì mình chuẩn bị từ bây giờ. Không ai bắt chú phải giải quyết tất cả mọi chuyện trong một ngày.
Chiều hôm ấy, chị Lan (35 tuổi, nhân viên tư vấn thuộc tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, có trình độ và được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn phù hợp) đến gặp Nam và gia đình theo lịch hẹn.
Sau khi hỏi thăm tình hình sức khỏe, sinh hoạt và việc thực hiện kế hoạch cai nghiện, chị Lan nhận thấy Nam có vẻ băn khoăn.
Chị Lan: Hôm nay Nam có điều gì muốn trao đổi với chị không?
Nam: Có chị ạ. Em sắp hoàn thành chương trình cai nghiện, nhưng vẫn lo lắng về cuộc sống sau này. Em không biết mình phải chuẩn bị những gì để không tái nghiện và có thể trở lại làm việc bình thường.
Chị Lan: Những lo lắng của em rất thực tế. Chính vì vậy, pháp luật quy định một giai đoạn riêng để giúp người cai nghiện chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
Bà Hòa: Tôi cứ nghĩ khi con đã cai nghiện gần xong thì chỉ cần chờ đến ngày nhận giấy xác nhận hoàn thành là được. Hóa ra còn phải chuẩn bị những việc khác nữa à cháu?
Chị Lan: Đúng vậy, bác ạ. Nội dung này được quy định tại Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Chính phủ
Nam: Giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có phải chỉ là hướng dẫn tìm việc làm không chị?
Chị Lan: Không chỉ có vậy. Trước hết, cần đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch cai nghiện và tình trạng sức khỏe của người cai nghiện.
Chị Lan mở tài liệu pháp luật và đọc:
Chị Lan: Khoản 1 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch cai nghiện theo các mục tiêu; đánh giá tình trạng sức khỏe thể chất, tâm thần của người cai nghiện ma túy.”
Nam: Như vậy, trước khi hoàn thành chương trình cai nghiện, em phải được đánh giá xem mình đã thực hiện kế hoạch đến đâu và sức khỏe hiện tại thế nào?
Chị Lan: Đúng vậy. Việc đánh giá không chỉ dựa vào cảm nhận rằng em đã khỏe hơn hay sinh hoạt bình thường hơn. Cần xem xét kết quả thực hiện những mục tiêu trong kế hoạch cai nghiện, đồng thời đánh giá tình trạng sức khỏe thể chất và tâm thần của em.
Tuấn: Tôi thấy Nam đã thay đổi nhiều. Trước đây em thường xuyên cáu gắt, bỏ bê công việc, sinh hoạt thất thường. Bây giờ em đã biết tự sắp xếp thời gian, tham gia các hoạt động phù hợp và chủ động trao đổi khi gặp khó khăn.
Chị Lan: Đó là những biểu hiện tích cực. Tuy nhiên, việc đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch cai nghiện vẫn phải được tiến hành theo yêu cầu chuyên môn. Những thông tin từ gia đình có thể hỗ trợ quá trình đánh giá, nhưng không thay thế việc đánh giá theo quy định.
Nam: Em hiểu rồi. Em sẽ tiếp tục hợp tác, cung cấp thông tin trung thực để việc đánh giá được chính xác.
Nghe đến đây, bà Hòa chợt nhớ ra một chuyện.
Bà Hòa: Cháu Lan này, sau khi hoàn thành cai nghiện, Nam vẫn ở nhà với gia đình. Thế tại sao còn phải xác định nơi cư trú?
Chị Lan: Vì việc xác định nơi cư trú là một nội dung cần thiết để chuẩn bị thực hiện biện pháp quản lý sau cai nghiện ma túy. Đồng thời, người cai nghiện còn phải được tư vấn những biện pháp phòng, chống tái nghiện và kỹ năng từ chối sử dụng trái phép chất ma túy.
Chị Lan đọc tiếp:
Chị Lan: Khoản 2 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Xác định nơi cư trú của người cai nghiện để chuẩn bị thực hiện biện pháp quản lý sau cai nghiện ma túy; tư vấn các biện pháp phòng, chống tái nghiện cho người hoàn thành cai nghiện ma túy; tư vấn kỹ năng từ chối sử dụng trái phép chất ma túy khi tái hòa nhập cộng đồng.”
Tuấn: Như vậy, việc xác định nơi cư trú không phải chỉ để biết Nam đang ở đâu, mà còn phục vụ công tác quản lý sau cai nghiện?
Chị Lan: Đúng vậy. Bên cạnh đó, người cai nghiện cần được trang bị những kỹ năng để chủ động phòng tránh nguy cơ tái nghiện. Đây là việc rất quan trọng, bởi sau khi hoàn thành cai nghiện, người đó có thể gặp lại những môi trường, mối quan hệ hoặc tình huống từng liên quan đến việc sử dụng ma túy.
Nam: Đó cũng chính là điều em lo nhất. Trước đây, mỗi lần gặp bạn cũ rủ rê, em thường không biết từ chối thế nào.
Chị Lan: Vậy chị thử đưa ra một tình huống nhé. Giả sử một người bạn cũ gọi điện rủ em đến gặp mặt. Khi đến nơi, em phát hiện có người đang sử dụng ma túy và rủ em tham gia. Em sẽ làm gì?
Nam suy nghĩ một lúc rồi đáp:
Nam: Có lẽ em sẽ nói rằng mình đang cai nghiện, không muốn sử dụng nữa.
Chị Lan: Đó là một cách từ chối. Nhưng nếu họ tiếp tục ép buộc hoặc chế giễu thì sao?
Nam: Em sẽ nói rõ rằng em không sử dụng ma túy và rời khỏi nơi đó ngay. Nếu cần, em sẽ gọi cho anh Tuấn hoặc người thân để được hỗ trợ.
Chị Lan: Rất tốt. Em cũng nên chủ động tránh những địa điểm, mối quan hệ có nguy cơ cao. Nếu cảm thấy bản thân có nguy cơ tái sử dụng ma túy, hãy liên hệ người tư vấn hoặc cơ sở chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời.
Tuấn: Anh sẽ luôn sẵn sàng giúp chú. Nhưng chú phải chủ động nói khi gặp khó khăn, không được giấu gia đình như trước.
Nam: Em biết rồi. Em sẽ tập cách từ chối dứt khoát và tránh xa những tình huống nguy hiểm.
Một lát sau, bà Hòa hỏi:
Bà Hòa: Sau khi hoàn thành cai nghiện, nếu Nam gặp khó khăn về việc làm, sinh hoạt hoặc tâm lý thì gia đình có thể tìm đến đâu để được giúp đỡ?
Chị Lan: Pháp luật cũng quy định việc cung cấp thông tin về biện pháp quản lý sau cai nghiện, chính sách hỗ trợ hòa nhập và giới thiệu những dịch vụ hỗ trợ tại địa phương.
Chị Lan đọc khoản 3 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“3. Cung cấp thông tin về biện pháp quản lý sau cai nghiện tại cộng đồng và các chính sách hỗ trợ hòa nhập của Nhà nước đối với người sau cai nghiện ma túy; giới thiệu, cung cấp thông tin, địa chỉ dịch vụ công tác xã hội, nhóm sinh hoạt đồng đẳng tại địa phương cho người cai nghiện ma túy.”
Bà Hòa: Như vậy, người hoàn thành cai nghiện vẫn có thể được tiếp cận thông tin về các chính sách hỗ trợ và những dịch vụ cần thiết?
Chị Lan: Đúng vậy. Người cai nghiện cần được cung cấp thông tin để biết những biện pháp quản lý sau cai nghiện và chính sách hỗ trợ hòa nhập của Nhà nước. Đồng thời, họ cần được giới thiệu địa chỉ các dịch vụ công tác xã hội, nhóm sinh hoạt đồng đẳng tại địa phương nếu có, để chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.
Nam: Nhóm sinh hoạt đồng đẳng là gì hả chị?
Chị Lan: Có thể hiểu đó là nhóm những người có hoàn cảnh hoặc trải nghiệm tương đồng, tham gia chia sẻ, động viên và hỗ trợ nhau trong quá trình phục hồi, hòa nhập. Việc tham gia các nhóm phù hợp có thể giúp em có thêm nguồn động viên và kinh nghiệm ứng phó với khó khăn.
Tuấn: Tôi thấy điều đó rất có ý nghĩa. Nhiều khi người thân muốn giúp nhưng không hiểu hết những khó khăn mà người đang cai nghiện hoặc đã cai nghiện phải trải qua.
Chị Lan: Đúng vậy. Tuy nhiên, việc tham gia nhóm hay sử dụng dịch vụ hỗ trợ cần phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế. Gia đình cũng nên tìm hiểu thông tin từ cơ quan, tổ chức có trách nhiệm để lựa chọn những địa chỉ đáng tin cậy.
Bà Hòa: Thế còn chính sách hỗ trợ hòa nhập của Nhà nước, gia đình có thể hỏi ở đâu?
Chị Lan: Gia đình có thể liên hệ cơ quan có thẩm quyền tại địa phương để được hướng dẫn về những chính sách cụ thể và điều kiện áp dụng. Không phải mọi người sau cai nghiện đều đương nhiên được hưởng tất cả các chính sách, mà phải căn cứ vào quy định và hoàn cảnh thực tế.
Nam chăm chú lắng nghe rồi nói:
Nam: Trước đây em cứ nghĩ sau khi hoàn thành cai nghiện thì phải tự mình giải quyết mọi chuyện. Bây giờ em mới biết pháp luật còn quy định việc cung cấp thông tin, tư vấn và hỗ trợ để người cai nghiện chuẩn bị trở lại cuộc sống bình thường.
Chị Lan: Đúng vậy. Ngoài những nội dung vừa trao đổi, giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng còn chú trọng trang bị kiến thức pháp luật, thông tin về thị trường lao động, kỹ năng sống, hỗ trợ tâm lý và các thủ tục pháp lý cần thiết.
Chị Lan tiếp tục đọc:
Chị Lan: Khoản 4 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“4. Phổ biến chính sách, pháp luật, thông tin về tình hình kinh tế - xã hội, thị trường lao động, tư vấn, giáo dục kỹ năng sống, trợ giúp về tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý nhằm trang bị kiến thức cần thiết, nâng cao khả năng tự giải quyết những khó khăn, vướng mắc của người cai nghiện ma túy.”
Tuấn: Tôi hiểu rồi. Không chỉ hướng dẫn người cai nghiện tránh xa ma túy mà còn phải giúp họ có kiến thức và kỹ năng để tự giải quyết những khó khăn trong cuộc sống.
Chị Lan: Đúng vậy. Chẳng hạn, người cai nghiện có thể cần được tư vấn cách tìm kiếm việc làm, chuẩn bị hồ sơ xin việc, tiếp cận thông tin tuyển dụng hoặc thực hiện những thủ tục pháp lý phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Nam: Em đang muốn trở lại nghề sửa chữa xe máy, nhưng không biết nên tìm việc ở đâu. Em cũng muốn học thêm về sửa chữa xe máy điện.
Tuấn: Cửa hàng của anh đang có nhu cầu mở rộng dịch vụ sửa chữa xe điện. Nếu chú đủ điều kiện về sức khỏe và kỹ năng, anh có thể hỗ trợ chú tìm hiểu công việc. Nhưng anh cũng muốn chú được tư vấn thêm để lựa chọn hướng đi phù hợp.
Chị Lan: Đó là một dự định tốt. Tuy nhiên, Nam cần xem xét khả năng của bản thân, điều kiện thực tế và yêu cầu của công việc. Việc có nghề nghiệp phù hợp sẽ giúp em có thêm điều kiện ổn định cuộc sống, nhưng không nên vì nóng vội tìm việc mà bỏ qua việc tiếp tục chăm sóc sức khỏe và thực hiện các nghĩa vụ theo quy định.
Nam: Em hiểu. Em muốn có công việc ổn định, nhưng cũng muốn bảo đảm mình có đủ khả năng thực hiện.
Bà Hòa: Tôi chỉ mong con có nghề nghiệp, có thu nhập hợp pháp và không quay lại con đường cũ.
Chị Lan: Mong muốn đó rất chính đáng. Nhưng để thực hiện được, Nam cần có một kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng cụ thể, phù hợp với khả năng và hoàn cảnh của mình.
Chị Lan lấy ra một mẫu biểu rồi giải thích:
Chị Lan: Khoản 5 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“5. Hướng dẫn người cai nghiện ma túy xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng theo Mẫu số 19 Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định này. Kế hoạch cần xác định mục tiêu, nguyện vọng của người cai nghiện ma túy, hoàn cảnh thực tế, sự hỗ trợ của các nguồn lực, năng lực bản thân người cai nghiện ma túy, chọn việc làm phù hợp với sức khỏe và kỹ năng lao động của bản thân.”
Nam: Như vậy, em phải xây dựng một kế hoạch cụ thể cho cuộc sống sau khi hoàn thành cai nghiện?
Chị Lan: Đúng vậy. Kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng cần xác định rõ mục tiêu, nguyện vọng, hoàn cảnh thực tế, những nguồn lực có thể hỗ trợ, năng lực bản thân và việc làm phù hợp với sức khỏe, kỹ năng lao động của em.
Tuấn: Tôi nghĩ Nam có thể bắt đầu bằng những mục tiêu gần gũi. Chẳng hạn, duy trì sinh hoạt lành mạnh, tiếp tục rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, tìm hiểu cơ hội việc làm và chủ động tham gia những hoạt động cộng đồng phù hợp.
Chị Lan: Những nội dung đó có thể được xem xét trong quá trình xây dựng kế hoạch. Tuy nhiên, kế hoạch phải xuất phát từ nguyện vọng, khả năng và hoàn cảnh thực tế của Nam, không nên chỉ là những mong muốn do gia đình đặt ra.
Nam: Vậy em muốn ghi mục tiêu đầu tiên là tiếp tục giữ gìn sức khỏe, tránh xa ma túy và thực hiện nghiêm những quy định về quản lý sau cai nghiện. Mục tiêu tiếp theo là học thêm kỹ năng sửa chữa xe máy điện và tìm một công việc phù hợp.
Chị Lan: Rất tốt. Em cũng cần xác định những khó khăn có thể gặp phải và nguồn hỗ trợ khi cần thiết. Chẳng hạn, nếu chưa tìm được việc làm ngay thì em sẽ làm gì? Nếu gặp lại người từng rủ rê sử dụng ma túy thì em sẽ xử lý thế nào?
Nam: Nếu chưa tìm được việc, em sẽ tiếp tục học nghề, tìm hiểu thông tin tuyển dụng và nhờ anh Tuấn hỗ trợ trong khả năng của anh ấy. Còn nếu gặp người rủ rê sử dụng ma túy, em sẽ từ chối, rời khỏi nơi đó và liên hệ người thân hoặc người tư vấn khi cần.
Bà Hòa: Mẹ sẽ động viên con, giúp con duy trì nếp sinh hoạt và cùng con giải quyết những khó khăn trong khả năng của gia đình.
Tuấn: Anh sẽ hỗ trợ chú tìm hiểu nghề nghiệp và việc làm. Nhưng anh mong chú luôn chủ động, không ỷ lại vào người khác.
Nam: Em hiểu. Em muốn tự chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Đó chính là ý nghĩa của việc xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng. Kế hoạch không phải chỉ để hoàn thành một biểu mẫu, mà còn giúp em xác định mình cần làm gì, có thể làm gì và cần sự hỗ trợ từ đâu.
Đúng lúc ấy, ông Bình (50 tuổi, Trưởng thôn Đồng Tâm, người thường xuyên tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện pháp luật về phòng, chống ma túy) ghé thăm gia đình.
Nghe mọi người đang trao đổi về việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, ông Bình vui vẻ nói:
Ông Bình: Tôi thấy Nam đã có nhiều thay đổi tích cực. Nhưng tôi cũng muốn hỏi chị Lan một điều. Những người thực hiện việc tư vấn, hướng dẫn xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng có cần đáp ứng điều kiện chuyên môn không?
Chị Lan: Có bác ạ. Pháp luật quy định cụ thể về trình độ và yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn đối với người thực hiện giai đoạn này.
Chị Lan đọc khoản 6 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“6. Người thực hiện giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có trình độ từ trung cấp trở lên và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy.”
Ông Bình: Như vậy, người thực hiện giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng phải có trình độ từ trung cấp trở lên và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy?
Chị Lan: Đúng vậy. Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm hoạt động tư vấn, hướng dẫn được thực hiện bởi người có trình độ và kiến thức chuyên môn phù hợp.
Ông Bình: Thế còn trưởng thôn, các đoàn thể và người dân có thể tham gia hỗ trợ như thế nào?
Chị Lan: Cộng đồng có vai trò rất quan trọng trong việc động viên, tạo điều kiện để người sau cai nghiện hòa nhập. Trưởng thôn, các tổ chức đoàn thể và người dân có thể phối hợp tuyên truyền, giới thiệu những hoạt động phù hợp, hỗ trợ tiếp cận thông tin và khuyến khích người sau cai nghiện tham gia sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, không được tự ý thay thế những công việc chuyên môn thuộc trách nhiệm của người đủ điều kiện thực hiện.
Ông Bình: Tôi hiểu rồi. Thôn sẽ tiếp tục tuyên truyền để bà con không kỳ thị, xa lánh người đã cai nghiện. Đồng thời, chúng tôi sẽ phối hợp với các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm để hỗ trợ họ trong phạm vi phù hợp.
Nam: Cháu cảm ơn bác. Cháu chỉ mong sau khi hoàn thành cai nghiện, mọi người cho cháu cơ hội được làm việc và sống bình thường.
Ông Bình: Cơ hội luôn cần đi cùng sự cố gắng. Cháu cứ kiên trì thực hiện kế hoạch, sống có trách nhiệm, rồi từng bước xây dựng lại niềm tin.
Bà Hòa nhìn chị Lan rồi hỏi:
Bà Hòa: Cháu Lan này, giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện trong bao lâu? Có phải đợi đến ngày hoàn thành cai nghiện mới bắt đầu không?
Chị Lan: Không phải vậy đâu bác. Pháp luật quy định rõ thời điểm thực hiện giai đoạn này.
Chị Lan đọc khoản 7 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“7. Thời gian thực hiện giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng là 30 ngày trước khi hoàn thành chương trình cai nghiện ma túy.”
Tuấn: Như vậy, việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện trong 30 ngày trước khi hoàn thành chương trình cai nghiện, chứ không phải sau khi đã hoàn thành?
Chị Lan: Đúng vậy. Đây là khoảng thời gian để thực hiện những nội dung chuẩn bị cần thiết, giúp người cai nghiện chủ động hơn trước khi chuyển sang giai đoạn quản lý sau cai nghiện theo quy định.
Nam: Em thấy quy định này rất hợp lý. Nếu đợi đến khi hoàn thành cai nghiện rồi mới nghĩ đến việc làm, nơi cư trú và cách phòng tránh tái nghiện thì có thể sẽ lúng túng.
Chị Lan: Chính xác. Chuẩn bị trước sẽ giúp em có định hướng rõ ràng hơn và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Ông Bình: Nhưng chị Lan cho tôi hỏi thêm: Quy trình cai nghiện cụ thể do cơ quan nào quy định? Có phải mỗi nơi được tự xây dựng một quy trình khác nhau không?
Chị Lan: Về vấn đề này, khoản 8 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“8. Quy trình cai nghiện ma túy thực hiện theo quy định của Bộ Công an.”
Ông Bình: Như vậy, khi tổ chức thực hiện các giai đoạn cai nghiện, cơ quan, tổ chức và người có liên quan phải tuân thủ quy trình theo quy định của Bộ Công an?
Chị Lan: Đúng vậy. Không thể tùy tiện bỏ qua hoặc tự ý thay đổi những nội dung thuộc quy trình cai nghiện. Việc tổ chức thực hiện phải bảo đảm đúng quy định pháp luật và phù hợp với kế hoạch cai nghiện của từng người.
Nam: Em hiểu rồi. Em sẽ tiếp tục thực hiện nghiêm túc kế hoạch cho đến khi hoàn thành chương trình cai nghiện theo quy định.
Cuộc trò chuyện kéo dài đến cuối buổi chiều. Trước khi ra về, chị Lan nhắc Nam tiếp tục hoàn thiện kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng theo hướng dẫn, đồng thời chủ động trao đổi những khó khăn phát sinh.
Những ngày sau đó, Nam dành thời gian suy nghĩ kỹ hơn về cuộc sống tương lai.
Trong cuốn sổ nhỏ, anh ghi lại những mục tiêu của mình: tiếp tục duy trì lối sống lành mạnh, tránh xa ma túy, chấp hành các quy định về quản lý sau cai nghiện, học thêm kỹ năng sửa chữa xe máy điện, tìm kiếm công việc phù hợp và từng bước ổn định cuộc sống.
Anh cũng ghi lại những người có thể hỗ trợ khi gặp khó khăn: mẹ, anh trai, người tư vấn và các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tại địa phương.
Một buổi tối, khi đang cùng anh trai kiểm tra lại bộ dụng cụ sửa chữa xe máy, Nam chợt hỏi:
Nam: Anh Tuấn này, nếu sau này em được nhận vào làm việc tại một cửa hàng sửa xe, nhưng người chủ biết em từng nghiện ma túy và từ chối thì sao?
Tuấn: Anh không thể bảo đảm ai cũng sẽ tin chú ngay. Nhưng chú có thể tiếp tục học nghề, rèn luyện kỹ năng và tìm kiếm những cơ hội khác. Điều quan trọng là không vì một lần thất bại mà bỏ cuộc.
Nam: Trước đây, chỉ cần gặp chuyện không vừa ý là em dễ chán nản. Bây giờ em muốn học cách bình tĩnh giải quyết khó khăn.
Tuấn: Đó mới là điều anh mong ở chú. Có nghề nghiệp là tốt, nhưng biết sống có trách nhiệm, biết vượt qua khó khăn còn quan trọng hơn.
Nam gật đầu.
Nam: Em cũng hiểu rằng hoàn thành cai nghiện không có nghĩa là mình không còn nguy cơ tái nghiện. Em phải tiếp tục giữ gìn những thói quen tốt và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.
Tuấn: Đúng vậy. Anh em mình cứ từng bước mà làm.
Thời gian trôi qua, ngày dự kiến hoàn thành chương trình cai nghiện của Nam ngày càng đến gần.
Trong buổi tư vấn cuối của giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, chị Lan hỏi:
Chị Lan: Nam này, sau khi được hướng dẫn xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng, em thấy điều gì quan trọng nhất?
Nam suy nghĩ một lúc rồi đáp:
Nam: Trước đây em chỉ mong nhanh chóng hoàn thành cai nghiện để mọi người không còn nhìn mình như một người nghiện ma túy. Nhưng bây giờ em hiểu, điều quan trọng không chỉ là hoàn thành chương trình mà còn là chuẩn bị cho cuộc sống sau đó.
Chị Lan: Em có thể nói rõ hơn không?
Nam: Em phải biết mình sẽ sống ở đâu, làm gì, có thể nhờ ai giúp đỡ khi gặp khó khăn và phải làm thế nào để tránh xa ma túy. Em cũng cần tiếp tục rèn luyện kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe và thực hiện những quy định về quản lý sau cai nghiện.
Chị Lan: Rất tốt. Việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có ý nghĩa giúp người cai nghiện nâng cao khả năng tự giải quyết khó khăn, chủ động thích nghi với cuộc sống và giảm nguy cơ tái nghiện.
Nam: Em biết phía trước vẫn còn nhiều thử thách. Nhưng lần này em đã có kế hoạch, có mục tiêu và biết tìm đến đâu khi cần hỗ trợ.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Chị mong em tiếp tục giữ được tinh thần ấy. Đừng quên rằng việc phục hồi là một quá trình cần sự kiên trì. Khi gặp khó khăn, hãy chủ động trao đổi và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.
Chiều hôm ấy, Nam trở về nhà. Bà Hòa đang ngồi nhặt rau trước hiên, thấy con liền hỏi:
Bà Hòa: Hôm nay con đi tư vấn thế nào?
Nam: Tốt lắm mẹ ạ. Con đã hiểu rõ hơn những việc mình cần chuẩn bị sau khi hoàn thành cai nghiện.
Bà Hòa: Thế con còn lo lắng nhiều không?
Nam mỉm cười:
Nam: Con vẫn có những điều phải lo, nhưng con không còn thấy mơ hồ như trước. Con biết mình cần làm gì và có thể tìm ai giúp đỡ khi gặp khó khăn.
Bà Hòa nhìn con, ánh mắt dịu dàng:
Bà Hòa: Mẹ chỉ mong con luôn giữ được quyết tâm ấy.
Nam ngồi xuống bên mẹ.
Nam: Mẹ ơi, trước đây con cứ nghĩ ngày hoàn thành cai nghiện sẽ là ngày kết thúc mọi chuyện. Nhưng bây giờ con hiểu, đó còn là lúc con bắt đầu một chặng đường mới, phải sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và cộng đồng.
Bà Hòa: Đúng rồi con. Quan trọng là con biết trân trọng cơ hội làm lại cuộc đời.
Ngoài sân, những tia nắng cuối ngày trải dài trên hàng cây. Tiếng trẻ nhỏ vui đùa vang lên từ con đường làng, hòa cùng tiếng xe máy chạy qua cửa hàng của Tuấn.
Nam nhìn về phía con đường trước nhà. Con đường ấy từng chứng kiến những tháng ngày anh lầm lỡ, những lần anh khiến gia đình thất vọng. Nhưng giờ đây, anh không còn chỉ nghĩ về quá khứ.
Anh đã có những dự định mới, một kế hoạch cụ thể và sự đồng hành của những người luôn mong anh thay đổi.
Nam hiểu rằng tái hòa nhập cộng đồng không phải là một việc có thể hoàn thành chỉ bằng một lời hứa. Đó là quá trình chuẩn bị về sức khỏe, tâm lý, kiến thức pháp luật, kỹ năng sống, nghề nghiệp và khả năng tự giải quyết khó khăn.
Với anh, ngày hoàn thành chương trình cai nghiện không phải là điểm kết thúc, mà là sự khởi đầu của một cuộc sống mới, nơi anh phải tiếp tục nỗ lực để giữ vững thành quả cai nghiện, tránh xa ma túy, lao động chân chính và trở thành người có ích cho gia đình, xã hội.
Câu chuyện 1:
ĐỪNG KỲ THỊ – HÃY TRAO CƠ HỘI LÀM LẠI CUỘC ĐỜI
Nhân vật:
Thành: 26 tuổi, đang cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng.
Bà Mai: Mẹ của Thành.
Ông Lâm: Hàng xóm, có thái độ kỳ thị người cai nghiện ma túy.
Chị Hương: Bí thư Chi đoàn thanh niên.
Anh Quân: Cán bộ Công an cấp xã.
Sau một thời gian lầm lỡ, Thành nhận thức được tác hại của ma túy và quyết tâm từ bỏ. Được gia đình động viên, Thành đã đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Hằng ngày, Thành tuân thủ kế hoạch cai nghiện, được gia đình chăm sóc, cán bộ chuyên môn hỗ trợ và chính quyền địa phương quản lý, động viên.
Một hôm, chị Hương đến nhà vận động Thành tham gia hoạt động vệ sinh môi trường và trồng cây xanh tại khu dân cư.
Chị Hương: Chào bác Mai, chào Thành! Cuối tuần này, Đoàn thanh niên phối hợp với tổ dân phố tổ chức vệ sinh đường làng, ngõ xóm và trồng cây xanh. Em muốn mời Thành cùng tham gia. Đây cũng là dịp để mọi người giao lưu, gắn kết với nhau.
Thành: Em cảm ơn chị. Em cũng muốn tham gia các hoạt động chung để có thêm động lực, thay đổi bản thân và sống tích cực hơn.
Đúng lúc đó, ông Lâm đi ngang qua, nghe được câu chuyện liền lên tiếng:
Ông Lâm: Sao lại mời nó tham gia? Nó từng nghiện ma túy, ai biết được có thay đổi thật hay không. Người như thế thì cứ ở nhà đi, đừng tham gia hoạt động chung, nhỡ ảnh hưởng đến mọi người!
Bà Mai: Bác Lâm nói vậy thì tội cho cháu nó quá. Thành đang cố gắng cai nghiện, gia đình cũng luôn động viên, phối hợp với chính quyền địa phương để cháu thay đổi. Ai cũng mong cháu làm lại cuộc đời.
Ông Lâm: Tôi nói cũng chỉ vì lo cho khu dân cư thôi. Đã từng nghiện ma túy thì khó mà tin tưởng được. Tôi không muốn con cháu mình tiếp xúc với những người như thế!
Thành cúi mặt, im lặng. Nhận thấy Thành buồn và mặc cảm, chị Hương nhẹ nhàng lên tiếng:
Chị Hương: Bác Lâm ạ, chúng ta cần phân biệt rõ giữa việc kiên quyết phòng, chống ma túy với thái độ kỳ thị người đang nỗ lực cai nghiện. Thành đã nhận ra sai lầm, tự nguyện đăng ký cai nghiện và đang cố gắng thay đổi. Nếu mọi người cứ xa lánh, dè bỉu, không cho Thành cơ hội hòa nhập thì cháu sẽ càng mặc cảm, khó có động lực để tiếp tục phấn đấu.
Ông Lâm: Nhưng pháp luật có quy định cụ thể nào về việc không được kỳ thị những người này không?
Chị Hương: Có chứ bác! Khoản 11 Điều 5 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định rõ một trong những hành vi bị nghiêm cấm là: “Kỳ thị người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy, người sau cai nghiện ma túy.”
Như vậy, việc xa lánh, xúc phạm, dè bỉu hoặc có thái độ phân biệt đối xử với người đang cai nghiện ma túy chỉ vì tình trạng nghiện hoặc quá trình cai nghiện của họ là hành vi không phù hợp với tinh thần, quy định của pháp luật.
Thành: Em biết trước đây mình đã mắc sai lầm và phải chịu trách nhiệm về những việc mình đã làm. Nhưng em thực sự muốn thay đổi, muốn cai nghiện thành công, tìm một công việc ổn định và sống có ích cho gia đình, xã hội. Mỗi lần nghe người khác nói mình là người nghiện, không đáng tin cậy, em lại cảm thấy rất buồn và mất tự tin.
Bà Mai: Gia đình tôi không mong gì hơn ngoài việc cháu cai nghiện thành công, sống lành mạnh. Nhưng để làm được điều đó, cháu rất cần sự động viên, chia sẻ và giúp đỡ của mọi người.
Anh Quân: Tôi vừa nghe được câu chuyện của mọi người. Bác Lâm ạ, phòng, chống ma túy là trách nhiệm của toàn xã hội. Chúng ta phải kiên quyết đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy, nhưng đồng thời cũng phải có thái độ nhân văn, tạo điều kiện để người nghiện ma túy tự nguyện cai nghiện và người sau cai nghiện hòa nhập cộng đồng.
Pháp luật nghiêm cấm kỳ thị người cai nghiện ma túy. Bên cạnh đó, Điều 6 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 cũng quy định trách nhiệm của gia đình và cộng đồng trong việc tham gia hỗ trợ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, theo dõi, giúp đỡ người sau cai nghiện hòa nhập cộng đồng và phòng, chống tái nghiện.
Ông Lâm: Nghe các anh chị phân tích, tôi cũng thấy mình đã có suy nghĩ chưa đúng. Tôi cứ nghĩ xa lánh người từng nghiện ma túy là cách bảo vệ khu dân cư, nhưng lại quên rằng họ cũng cần được động viên và có cơ hội sửa chữa sai lầm. Tôi xin lỗi Thành và gia đình.
Thành: Cháu cảm ơn bác đã hiểu và chia sẻ. Cháu biết lấy lại niềm tin của mọi người không phải chuyện ngày một ngày hai. Cháu sẽ cố gắng bằng những việc làm cụ thể để chứng minh quyết tâm thay đổi của mình.
Chị Hương: Vậy cuối tuần này, Thành cùng tham gia hoạt động với mọi người nhé! Chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng khu dân cư xanh, sạch, đẹp và đoàn kết.
Ông Lâm: Tôi cũng sẽ tham gia. Thành cứ mạnh dạn cùng mọi người làm việc. Ai cũng có lúc mắc sai lầm, quan trọng là biết sửa chữa và sống tốt hơn.
Anh Quân: Đúng vậy! Hãy cùng nhau xây dựng một cộng đồng không ma túy, không kỳ thị, nơi người có quyết tâm cai nghiện được hỗ trợ, động viên và trao cơ hội làm lại cuộc đời.
Người nghiện ma túy cần được quản lý, hỗ trợ và tạo điều kiện cai nghiện theo quy định của pháp luật. Đối với người lựa chọn cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, sự đồng hành của gia đình, sự hỗ trợ của chính quyền và thái độ chia sẻ, không kỳ thị của cộng đồng có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phục hồi, thay đổi hành vi và tái hòa nhập xã hội.
Khoản 11 Điều 5 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã xác định rõ: “Kỳ thị người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện ma túy, người sau cai nghiện ma túy” là hành vi bị nghiêm cấm.
Quy định này thể hiện chính sách nhân văn của Nhà nước trong công tác phòng, chống ma túy: kiên quyết đấu tranh với tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy, đồng thời khuyến khích người nghiện tự nguyện cai nghiện, hỗ trợ người cai nghiện và người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng.
Mỗi người dân cần thay đổi nhận thức, không xa lánh, xúc phạm, dè bỉu hay phân biệt đối xử với người đang cai nghiện và người sau cai nghiện. Thay vào đó, hãy động viên, hỗ trợ họ bằng những hành động thiết thực như tạo cơ hội tham gia hoạt động cộng đồng, học nghề, tìm kiếm việc làm và xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh.
Thông điệp: Không kỳ thị – Không xa lánh – Cùng sẻ chia và hỗ trợ. Trao cơ hội cho người cai nghiện làm lại cuộc đời, chung tay xây dựng cộng đồng không ma túy!
Câu chuyện 2: CƠ HỘI LÀM LẠI TỪ NHỮNG NGÀY ĐẦU TIÊN
Buổi chiều cuối thu, những tia nắng nhạt dần trên con đường nhỏ dẫn vào thôn Đồng Tâm. Trong căn nhà mái ngói đã cũ, bà Hòa ngồi lặng bên chiếc bàn gỗ. Trước mặt bà là bát cơm nguội, còn nguyên từ trưa.
Nam (con trai bà Hòa) bước vào nhà, nhìn mẹ rồi ngập ngừng:
Nam: Mẹ ơi, con muốn nói với mẹ một chuyện.
Bà Hòa: Có chuyện gì thì nói đi con. Mấy hôm nay thấy con cứ quanh quẩn trong nhà, mẹ cũng lo.
Nam kéo ghế ngồi xuống. Một lúc lâu sau, anh mới cất lời:
Nam: Con muốn đi cai nghiện, mẹ ạ. Con không muốn sống như thế này nữa.
Bà Hòa sững người. Chiếc khăn đang cầm trên tay rơi xuống nền nhà.
Bà Hòa: Con nói thật đấy chứ? Mẹ chỉ sợ con quyết tâm được vài hôm rồi lại đâu vào đấy.
Nam: Con biết mẹ không còn tin con. Nhưng lần này con đã suy nghĩ kỹ. Con muốn cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, để có sự giúp đỡ của gia đình và những người có chuyên môn.
Đúng lúc ấy, Tuấn – anh trai của Nam từ ngoài sân bước vào. Nghe câu chuyện, anh cau mày:
Tuấn: Cai nghiện ở nhà? Chú tưởng cứ ở nhà, hứa không dùng ma túy nữa là được à? Nếu đơn giản thế thì bao nhiêu năm qua chú đã bỏ được rồi!
Nam cúi đầu.
Nam: Em biết không đơn giản. Em đã tìm hiểu và biết rằng cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng cũng phải thực hiện theo quy trình pháp luật quy định. Em muốn được hướng dẫn làm đúng ngay từ đầu.
Bà Hòa nhìn hai con, giọng nghẹn lại:
Bà Hòa: Nếu có cách nào giúp con cai nghiện thật sự thì mẹ sẽ cố gắng. Nhưng mẹ chẳng biết bắt đầu từ đâu.
Tuấn suy nghĩ rồi nói:
Tuấn: Hay mai mình đến gặp bác Bình trưởng thôn hỏi xem. Chuyện này phải có người hiểu pháp luật hướng dẫn.
Lần đầu tiên sau nhiều tháng, Nam cảm thấy trong lòng có một chút hy vọng.
Sáng hôm sau, ông Bình – trưởng thôn đến nhà bà Hòa theo lời mời của gia đình.
Nghe Nam trình bày nguyện vọng, ông Bình gật đầu:
Ông Bình: Cháu chủ động muốn cai nghiện là điều rất đáng khích lệ. Nhưng bác nói rõ thế này: Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng không có nghĩa là gia đình tự tìm cách chữa trị hoặc chỉ quản lý người nghiện ở nhà. Việc cai nghiện phải tuân thủ quy định của pháp luật và có sự tham gia của người cung cấp dịch vụ đủ điều kiện.
Bà Hòa: Thế gia đình tôi phải làm gì trước, bác?
Ông Bình: Gia đình cần liên hệ Công an cấp xã để được hướng dẫn đăng ký cai nghiện tự nguyện theo quy định. Sau đó, việc tiếp nhận và thực hiện các giai đoạn cai nghiện phải tuân theo quy trình. Bác sẽ giới thiệu gia đình gặp chị Lan, người làm công tác tư vấn tại đơn vị cung cấp dịch vụ cai nghiện tự nguyện.
Tuấn: Cháu nghe nói trước khi cai nghiện còn phải phân loại gì đó. Có phải người nào cũng áp dụng một cách cai giống nhau không bác?
Ông Bình: Không phải thế. Mỗi người có tình trạng sức khỏe, mức độ sử dụng ma túy và hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, pháp luật quy định phải có giai đoạn tiếp nhận, phân loại để làm cơ sở tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện phù hợp.
Ông Bình lấy điện thoại, mở văn bản pháp luật và nói tiếp:
Ông Bình: Nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ. Gia đình cứ tìm hiểu kỹ, đừng nóng vội.
Nam chăm chú lắng nghe. Anh hiểu rằng quyết định cai nghiện mới chỉ là bước khởi đầu. Muốn thực sự thay đổi, anh phải nghiêm túc thực hiện từng giai đoạn.
Sau khi thực hiện việc đăng ký và được hướng dẫn theo quy định, Nam cùng mẹ và anh trai đến gặp chị Lan – cán bộ làm công tác tư vấn tại tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng tại địa điểm cung cấp dịch vụ cai nghiện tự nguyện.
Chị Lan đón gia đình bằng thái độ thân thiện.
Chị Lan: Chào Nam, chào bác và anh Tuấn. Hôm nay chúng ta sẽ trao đổi về giai đoạn tiếp nhận, phân loại. Đây là giai đoạn đầu tiên trong quy trình cai nghiện ma túy.
Nam: Em cứ tưởng đến đây là được điều trị ngay. Sao còn phải hỏi nhiều thông tin vậy chị?
Chị Lan: Vì muốn hỗ trợ em hiệu quả thì trước hết phải hiểu rõ tình trạng và hoàn cảnh của em. Pháp luật quy định rất cụ thể về việc này.
Chị Lan mở văn bản và đọc:
Khoản 1 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Thực hiện các thủ tục tiếp nhận người cai nghiện theo nội quy, quy chế của cơ sở cai nghiện ma túy, cơ sở cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện.”
Chị Lan: Nghĩa là khi tiếp nhận người cai nghiện, cơ sở cung cấp dịch vụ phải thực hiện các thủ tục theo nội quy, quy chế. Không thể tùy tiện bỏ qua các bước cần thiết.
Bà Hòa: Thế sao cháu lại hỏi về công việc, học hành và hoàn cảnh gia đình của Nam? Những chuyện đó có liên quan đến cai nghiện à?
Chị Lan: Có liên quan rất nhiều, bác ạ. Cháu xin đọc nguyên văn khoản 2 Điều 84 để gia đình hiểu rõ.
Khoản 2 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Thu thập thông tin cá nhân của người nghiện ma túy để tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện, gồm: độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe, loại ma túy sử dụng, mức độ sử dụng, trình độ học vấn, nghề nghiệp và các vấn đề khác về bản thân, gia đình người nghiện ma túy phục vụ công tác cai nghiện ma túy theo Mẫu số 17 Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định này.”
Chị Lan: Những thông tin này giúp người có chuyên môn tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện phù hợp. Chẳng hạn, tình trạng sức khỏe giúp xác định nhu cầu đánh giá, chăm sóc và điều trị; trình độ học vấn, nghề nghiệp và hoàn cảnh gia đình là những yếu tố cần xem xét khi tư vấn các hoạt động phục hồi và hỗ trợ sau này.
Nam: Nhưng có những chuyện trước đây em rất xấu hổ. Em sợ nói ra thì mọi người lại coi thường.
Chị Lan: Chị hiểu. Nhưng em cần cung cấp thông tin trung thực để việc tư vấn có căn cứ. Mục đích của việc thu thập thông tin là phục vụ công tác cai nghiện, không phải để phán xét em.
Tuấn: Vậy nếu Nam nói không đúng về loại ma túy đã sử dụng hoặc mức độ sử dụng thì sao?
Chị Lan: Thông tin không chính xác có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá và tư vấn kế hoạch cai nghiện. Gia đình nên động viên Nam hợp tác, không trách móc hay gây áp lực khiến em ấy giấu giếm.
Nam nhìn mẹ và anh trai.
Nam: Em sẽ nói thật. Trước đây em giấu gia đình nhiều chuyện vì sợ bị mắng. Nhưng bây giờ em muốn thay đổi thì phải đối diện với những gì mình đã làm.
Bà Hòa nắm lấy tay con:
Bà Hòa: Con cứ thành thật. Mẹ sẽ cùng con vượt qua.
Sau khi trao đổi và ghi nhận các thông tin cần thiết, chị Lan tiếp tục giới thiệu chương trình cai nghiện.
Chị Lan: Nam này, trước khi thực hiện các hoạt động cai nghiện, em cần được cung cấp thông tin về chương trình cai nghiện. Đây cũng là nội dung được pháp luật quy định.
Khoản 3 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Cung cấp thông tin về chương trình cai nghiện cho người nghiện ma túy.”
Nam: Chương trình cai nghiện có phải chỉ là điều trị để không còn thèm ma túy không chị?
Chị Lan: Không phải. Điều trị cắt cơn, giải độc chỉ là một phần của quy trình. Theo khoản 2 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, quy trình cai nghiện ma túy gồm năm giai đoạn: tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách; lao động trị liệu, học nghề; và chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
Tuấn: Như vậy, sau khi vượt qua giai đoạn điều trị ban đầu, Nam vẫn phải tiếp tục thực hiện những giai đoạn khác?
Chị Lan: Đúng vậy. Cai nghiện không chỉ nhằm chấm dứt việc sử dụng ma túy mà còn hướng tới thay đổi hành vi, phục hồi sức khỏe, xây dựng kỹ năng sống và chuẩn bị điều kiện tái hòa nhập cộng đồng. Việc thực hiện phải tuân theo thời hạn, quy trình pháp luật quy định.
Bà Hòa: Tôi cứ nghĩ chỉ cần cháu hết vật vã, ăn ngủ bình thường là coi như cai nghiện thành công.
Chị Lan: Đó là suy nghĩ khá phổ biến. Nhưng nếu chỉ quan tâm đến việc cắt cơn mà bỏ qua việc tư vấn, phục hồi và hỗ trợ tái hòa nhập thì chưa thực hiện đầy đủ quy trình cai nghiện.
Nam: Em hiểu rồi. Trước đây em từng cố bỏ ma túy một mình. Được vài ngày, em thấy đỡ mệt nên tưởng mình đã cai được. Nhưng sau đó em lại sử dụng. Lần này em muốn thực hiện nghiêm túc, không bỏ dở giữa chừng.
Chị Lan gật đầu:
Chị Lan: Quyết tâm của em rất quan trọng. Nhưng bên cạnh quyết tâm, em cần có kế hoạch phù hợp và sự hỗ trợ chuyên môn.
Chị Lan đặt bản thông tin đã trao đổi lên bàn rồi nói:
Chị Lan: Sau khi thu thập thông tin, người thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại còn có trách nhiệm phân loại đối tượng và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện.
Khoản 4 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Phân loại đối tượng và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện ma túy theo Mẫu số 18 Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định này.”
Tuấn: Có nghĩa là không thể lấy kế hoạch cai nghiện của người này áp dụng nguyên cho người khác?
Chị Lan: Đúng vậy. Việc tư vấn xây dựng kế hoạch cần căn cứ vào thông tin và tình trạng thực tế của từng người. Người có vấn đề sức khỏe cần được đánh giá, hỗ trợ phù hợp; người gặp khó khăn về nghề nghiệp hoặc môi trường sống cũng cần được xem xét trong quá trình tư vấn.
Bà Hòa: Nam nhà tôi trước đây làm thợ sửa xe. Từ ngày nghiện ma túy, cháu bỏ việc, ít giao tiếp với mọi người. Tôi chỉ mong cháu khỏe lại rồi có thể đi làm.
Chị Lan: Đó là thông tin cần thiết để tư vấn kế hoạch phù hợp. Tuy nhiên, việc lựa chọn hoạt động và thời điểm thực hiện phải căn cứ vào tình trạng của Nam và các yêu cầu chuyên môn, chứ không thể chỉ dựa vào mong muốn của gia đình.
Nam: Em muốn sau này trở lại nghề sửa xe. Em biết mình đã mất nhiều cơ hội, nhưng em vẫn còn tay nghề.
Tuấn: Nếu chú thật sự cố gắng, anh sẽ giúp chú tìm chỗ làm khi đủ điều kiện. Nhưng anh mong chú kiên trì, không bỏ cuộc giữa chừng.
Nam: Em sẽ cố gắng, anh ạ.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Điều quan trọng là em hiểu kế hoạch cai nghiện được xây dựng để hỗ trợ em thực hiện từng bước, không phải chỉ là một tờ giấy làm cho đủ thủ tục.
Trong lúc chị Lan giải thích, ông Bình cũng đến để hỏi thăm tình hình.
Ông Bình: Gia đình trao đổi đến đâu rồi? Có điều gì chưa rõ không?
Tuấn: Cháu thấy chị Lan giải thích rất cụ thể. Nhưng cháu muốn hỏi thêm: Người thực hiện việc tiếp nhận, phân loại có bắt buộc phải có chuyên môn không? Hay ai có kinh nghiệm cũng làm được?
Chị Lan: Pháp luật có quy định cụ thể về trình độ và yêu cầu đào tạo của người thực hiện giai đoạn này.
Khoản 5 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Người thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại có trình độ từ trung cấp trở lên và được đào tạo bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy.”
Ông Bình: Như vậy, người thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại phải đáp ứng yêu cầu về trình độ và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy. Không phải cứ từng có kinh nghiệm giúp người khác cai nghiện là có thể tự nhận thực hiện công việc này.
Bà Hòa: Thảo nào trước đây có người mách tôi cứ đưa Nam đến gặp một người chuyên bán thuốc gia truyền, bảo uống vài lần là khỏi. May mà tôi chưa làm theo.
Chị Lan: Bác không nên tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc những phương pháp chưa được kiểm chứng. Đặc biệt, việc điều trị cắt cơn, giải độc và các vấn đề sức khỏe liên quan cần được thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn tại nơi đủ điều kiện.
Nam: Nghe chị giải thích, em thấy yên tâm hơn. Em cũng muốn biết rõ ai đang tư vấn, hỗ trợ mình và việc đó được thực hiện như thế nào.
Chị Lan: Đó là điều hoàn toàn chính đáng. Người cai nghiện và gia đình nên tìm hiểu thông tin về tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ, chương trình cai nghiện và những nội dung cần phối hợp thực hiện.
Cuộc trao đổi kéo dài gần hết buổi sáng. Bà Hòa nhìn đồng hồ rồi hỏi:
Bà Hòa: Cháu Lan này, giai đoạn tiếp nhận, phân loại kéo dài bao lâu? Gia đình tôi có phải đi lại nhiều ngày không?
Chị Lan: Pháp luật đã quy định thời gian tối đa cho giai đoạn này.
Khoản 6 Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“Thời gian thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại tối đa 02 ngày.”
Tuấn: Như vậy là chỉ trong tối đa hai ngày phải thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại?
Chị Lan: Đúng. Nhưng anh cần phân biệt rõ: Hai ngày là thời gian tối đa để thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại, không phải thời gian hoàn thành toàn bộ quá trình cai nghiện.
Nam: Em hiểu. Hai ngày đầu là để thực hiện việc tiếp nhận, tìm hiểu thông tin, được giới thiệu chương trình và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện. Sau đó em còn phải tiếp tục thực hiện những giai đoạn khác theo quy định.
Chị Lan: Chính xác. Mỗi giai đoạn có nội dung, yêu cầu riêng. Không thể vì muốn nhanh chóng mà bỏ qua các công việc cần thiết.
Ông Bình: Bác thấy quy định này rất có ý nghĩa. Người cai nghiện được tiếp nhận, phân loại trong thời gian xác định, đồng thời có cơ sở để xây dựng kế hoạch phù hợp. Gia đình cũng biết mình cần phối hợp như thế nào.
Bà Hòa thở phào:
Bà Hòa: Trước khi đến đây, tôi cứ lo không biết con mình sẽ phải trải qua những gì. Giờ được giải thích rõ ràng, tôi thấy vững tâm hơn nhiều.
Trên đường trở về, Nam đi chậm bên mẹ. Con đường làng vẫn quen thuộc, nhưng hôm nay anh có cảm giác mọi thứ đã khác.
Nam: Mẹ ơi, trước đây con cứ nghĩ chỉ cần quyết tâm là có thể tự bỏ ma túy. Nhưng hôm nay con mới hiểu, muốn cai nghiện phải có kiến thức, có kế hoạch và sự hỗ trợ đúng cách.
Bà Hòa: Mẹ cũng hiểu ra nhiều điều. Mẹ từng nghĩ cứ khóa cửa giữ con ở nhà, không cho gặp bạn bè là con sẽ bỏ được. Nhưng giờ mẹ biết phải có sự hỗ trợ chuyên môn, phải thực hiện đúng quy trình.
Tuấn đi phía sau, nghe vậy liền nói:
Tuấn: Anh cũng phải thay đổi cách nghĩ. Trước đây cứ thấy chú nói cai nghiện là anh nghi ngờ, trách móc. Nhưng trách móc mãi cũng chẳng giúp được gì. Từ giờ anh sẽ cùng mẹ hỗ trợ chú thực hiện kế hoạch cai nghiện.
Nam dừng lại, nhìn anh trai:
Nam: Em cảm ơn anh. Em không dám hứa mọi chuyện sẽ dễ dàng. Nhưng em hứa sẽ nghiêm túc hợp tác, thực hiện đúng hướng dẫn và cố gắng từng ngày.
Ông Bình, đang đi cùng gia đình, nhẹ nhàng nói:
Ông Bình: Bác mong cả nhà nhớ một điều: Người nghiện ma túy muốn làm lại cuộc đời cần có quyết tâm của bản thân, sự đồng hành của gia đình, sự hỗ trợ của cộng đồng và những dịch vụ cai nghiện phù hợp. Đừng kỳ thị, xa lánh họ, nhưng cũng đừng chủ quan hoặc làm thay những công việc cần chuyên môn.
Về đến cổng nhà, Nam nhìn chiếc xe máy cũ dựng dưới mái hiên. Đó là chiếc xe anh từng sửa cho khách khi còn làm thợ.
Anh bước đến, phủi lớp bụi trên yên xe rồi nói nhỏ:
Nam: Mẹ ạ, sau này khi sức khỏe ổn định và đủ điều kiện, con muốn sửa lại chiếc xe này. Con muốn được làm việc, được sống bằng sức lao động của mình.
Bà Hòa nhìn con, đôi mắt đỏ hoe:
Bà Hòa: Mẹ không mong gì hơn là con kiên trì đi hết con đường đã chọn.
Nam gật đầu.
Anh biết phía trước còn nhiều khó khăn. Nhưng lần này, anh không chỉ có một lời hứa. Anh đã bắt đầu bằng việc tìm hiểu pháp luật, hợp tác với người có chuyên môn và chuẩn bị thực hiện một kế hoạch cai nghiện phù hợp.
Với Nam, đó là bước đầu tiên trên hành trình làm lại cuộc đời.
Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng không phải là việc người nghiện tự cai nghiện theo kinh nghiệm hoặc chỉ dựa vào sự quản lý của gia đình. Đây là một hình thức cai nghiện phải thực hiện theo thời hạn, quy trình pháp luật quy định.
Theo Điều 84 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ, trong giai đoạn tiếp nhận, phân loại cần bảo đảm sáu nội dung: thực hiện thủ tục tiếp nhận; thu thập thông tin phục vụ tư vấn; cung cấp thông tin về chương trình cai nghiện; phân loại và tư vấn xây dựng kế hoạch cai nghiện; bảo đảm yêu cầu chuyên môn đối với người thực hiện; và thực hiện giai đoạn này trong thời gian tối đa 02 ngày.
Mỗi người nghiện ma túy chủ động đăng ký cai nghiện là một cơ hội để thay đổi. Gia đình và cộng đồng hãy đồng hành, động viên, hỗ trợ đúng cách, góp phần giúp họ phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Câu chuyện 3: ĐỪNG ĐỂ QUYẾT TÂM CHỈ DỪNG LẠI Ở LỜI HỨA
Sau khi hoàn thành giai đoạn tiếp nhận, phân loại, Nam (người tự nguyện cai nghiện) trở về nhà với một tâm trạng khác hẳn. Anh đã được tư vấn về kế hoạch cai nghiện và hiểu rằng việc cai nghiện không chỉ là ngừng sử dụng ma túy.
Thế nhưng, buổi tối hôm ấy, Nam bắt đầu cảm thấy bồn chồn, khó ngủ, đau nhức người. Anh đi lại liên tục trong phòng, thỉnh thoảng lại ngồi xuống ôm đầu.
Bà Hòa (mẹ của Nam) thấy vậy, lo lắng hỏi:
Bà Hòa: Nam ơi, con làm sao thế? Từ chiều đến giờ mẹ thấy con cứ đứng ngồi không yên.
Nam: Con khó chịu quá mẹ ạ. Người cứ bứt rứt, chẳng muốn ăn uống gì. Hay mẹ cứ để con chịu đựng vài hôm, chắc rồi sẽ hết.
Bà Hòa: Mẹ nghe người ta nói cứ nhốt ở nhà, không cho ra ngoài, vài ngày là cai được.
Tuấn (anh trai Nam) nghe thấy liền bước vào:
Tuấn: Mẹ đừng làm thế. Em đã đăng ký cai nghiện tự nguyện, đã có kế hoạch rồi. Mình phải liên hệ người có chuyên môn để được hướng dẫn, chứ không thể tự ý điều trị.
Nam thở dài:
Nam: Em chỉ sợ phải đi điều trị. Em cứ nghĩ cai nghiện ở gia đình, cộng đồng thì mình có thể tự vượt qua.
Tuấn: Cai nghiện tại gia đình, cộng đồng không có nghĩa là tự chữa bệnh tại nhà. Anh sẽ gọi chị Lan (nhân viên tư vấn cai nghiện) hỏi ngay.
Sáng hôm sau, gia đình đưa Nam đến cơ sở cung cấp dịch vụ phù hợp để được bác sĩ Minh thăm khám.
Sau khi hỏi về tình trạng sức khỏe và những biểu hiện gần đây, bác sĩ Minh (người thực hiện công tác khám, điều trị) giải thích:
Bác sĩ Minh: Nam này, việc điều trị cắt cơn, giải độc không thể chỉ dựa vào cảm giác của em hoặc kinh nghiệm truyền miệng. Trước khi điều trị, người có chuyên môn phải đánh giá tình trạng sử dụng ma túy và sức khỏe của em.
Nam: Nhưng cháu đã khai những thông tin đó khi tiếp nhận, phân loại rồi mà bác sĩ?
Bác sĩ Minh: Đúng, những thông tin ban đầu rất quan trọng. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn điều trị, chúng tôi còn phải thực hiện việc khám bệnh và các công việc chuyên môn theo quy định.
Bác sĩ Minh mở văn bản pháp luật và nói:
Bác sĩ Minh: Nội dung này được quy định tại khoản 1 Điều 85 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy.
Khoản 1 Điều 85 quy định:
“Khám bệnh, lập hồ sơ bệnh án theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh; xác định mức độ và tình trạng sử dụng ma túy của người nghiện làm căn cứ xây dựng và áp dụng phác đồ điều trị cắt cơn, giải độc; phát hiện các dấu hiệu rối loạn tâm thần, các bệnh lý kèm theo và bệnh cơ hội.”
Bà Hòa: Như vậy, bác sĩ phải khám và xác định tình trạng của cháu trước khi điều trị?
Bác sĩ Minh: Đúng vậy. Việc khám bệnh, lập hồ sơ bệnh án, đánh giá mức độ và tình trạng sử dụng ma túy là căn cứ để xây dựng, áp dụng phác đồ điều trị phù hợp. Đồng thời, cần phát hiện những vấn đề sức khỏe khác nếu có.
Nam: Cháu cứ nghĩ ai nghiện ma túy thì cũng điều trị giống nhau.
Bác sĩ Minh: Không phải như vậy. Mỗi người có tình trạng sử dụng ma túy, sức khỏe và những vấn đề kèm theo khác nhau. Vì thế, việc điều trị phải dựa trên đánh giá chuyên môn.
Trong lúc bác sĩ Minh đang giải thích, bà Hòa lấy trong túi ra một gói thuốc nhỏ.
Bà Hòa: Bác sĩ ơi, có người quen đưa cho tôi gói thuốc này, bảo uống vào là hết vật vã. Tôi chưa dám cho Nam dùng. Bác sĩ xem có được không?
Bác sĩ Minh nhìn gói thuốc rồi nói:
Bác sĩ Minh: Bác không nên cho Nam sử dụng thuốc không rõ thành phần, nguồn gốc và chưa được người có chuyên môn chỉ định. Việc dùng thuốc không phù hợp có thể gây nguy hiểm, nhất là khi người bệnh đang có các biểu hiện liên quan đến việc ngừng sử dụng ma túy.
Tuấn: Vậy trong giai đoạn điều trị, gia đình phải làm gì?
Bác sĩ Minh: Gia đình cần phối hợp với người thực hiện điều trị, cung cấp thông tin trung thực, theo dõi những biểu hiện bất thường và đưa Nam đến cơ sở y tế khi được hướng dẫn hoặc khi có dấu hiệu nguy hiểm. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay áp dụng những phương pháp chưa được kiểm chứng.
Nam: Cháu hiểu rồi. Cháu sẽ không tự ý dùng thuốc, cũng không giấu bác sĩ những biểu hiện của mình.
Sau khi được thăm khám, Nam hỏi bác sĩ:
Nam: Thưa bác sĩ, nếu cháu không còn bứt rứt, đau nhức nữa thì có phải là đã cai nghiện thành công không ạ?
Bác sĩ Minh: Chưa thể kết luận như vậy. Điều trị cắt cơn, giải độc là một giai đoạn của quy trình cai nghiện. Việc giảm hoặc hết những biểu hiện khó chịu ban đầu không đồng nghĩa với hoàn thành toàn bộ quá trình cai nghiện.
Nam: Vậy sau đó cháu vẫn phải tiếp tục thực hiện kế hoạch cai nghiện?
Bác sĩ Minh: Đúng. Em còn cần thực hiện những giai đoạn tiếp theo theo quy định và kế hoạch phù hợp. Mục tiêu không chỉ là vượt qua những khó khăn trước mắt mà còn hướng tới phục hồi hành vi, sức khỏe và khả năng tái hòa nhập cộng đồng.
Bà Hòa: Tôi hiểu rồi. Trước đây tôi chỉ mong con hết vật vã là mừng, nhưng hóa ra còn cả một quá trình dài.
Bác sĩ Minh: Chính vì vậy, sự đồng hành của gia đình rất quan trọng. Gia đình cần động viên, tránh kỳ thị, trách móc nhưng cũng phải phối hợp chặt chẽ với người có chuyên môn.
Trên đường về, Nam im lặng khá lâu rồi quay sang mẹ:
Nam: Mẹ ơi, hôm trước con đã hứa sẽ cai nghiện. Nhưng hôm nay con hiểu rằng lời hứa ấy phải đi cùng hành động. Con phải hợp tác với bác sĩ, thực hiện đúng kế hoạch, không tự ý điều trị.
Bà Hòa nắm tay con:
Bà Hòa: Mẹ sẽ không nghe theo những lời mách bảo thiếu căn cứ nữa. Mẹ sẽ cùng con thực hiện đúng hướng dẫn.
Tuấn mỉm cười:
Tuấn: Anh cũng sẽ đồng hành với chú. Nhưng chú phải nhớ, khi thấy khó chịu hay có vấn đề về sức khỏe thì phải báo ngay cho người có chuyên môn, không được giấu.
Nam gật đầu:
Nam: Em biết rồi. Con đường phía trước chắc còn khó khăn, nhưng lần này em sẽ đi từng bước, đúng quy trình.
Nhìn mẹ và anh trai, Nam cảm thấy mình không còn phải đối diện với hành trình cai nghiện một mình.
Anh hiểu rằng quyết tâm là điều kiện cần, còn kiến thức pháp luật, sự hỗ trợ chuyên môn và sự đồng hành của gia đình chính là những yếu tố quan trọng giúp anh có thêm cơ hội làm lại cuộc đời.
Việc cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng phải được thực hiện theo đúng quy định pháp luật, có sự hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân đủ điều kiện cung cấp dịch vụ.
Trong giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác, người cai nghiện cần được khám bệnh, lập hồ sơ bệnh án, đánh giá tình trạng sử dụng ma túy và sức khỏe để xây dựng, áp dụng phác đồ điều trị phù hợp.
Người nghiện ma túy và gia đình không được chủ quan, tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp điều trị thiếu căn cứ chuyên môn.
Câu chuyện 4:HÀNH TRÌNH TÌM LẠI CHÍNH MÌNH
Chiều muộn, những tia nắng cuối ngày trải dài trên con đường dẫn vào thôn Đồng Tâm. Trong căn nhà nhỏ nằm cuối xóm, bà Hòa đang lúi húi chuẩn bị bữa cơm tối. Thi thoảng, bà lại đưa mắt nhìn về phía căn phòng của con trai, nơi Nam đang ngồi lặng lẽ bên cửa sổ.
Đã hơn một tháng kể từ ngày Nam quyết định đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Những ngày đầu, anh rất quyết tâm. Anh nghiêm túc hợp tác với người có chuyên môn trong quá trình tiếp nhận, phân loại, thực hiện các nội dung điều trị theo kế hoạch. Thế nhưng, khi những biểu hiện khó chịu ban đầu dần qua đi, Nam lại bắt đầu cảm thấy trống trải.
Có những đêm anh không ngủ được. Có những buổi sáng vừa thức dậy, anh đã thấy chán nản, không biết mình nên làm gì. Những ký ức về quãng thời gian sử dụng ma túy, những ánh mắt nghi ngại của hàng xóm và cảm giác mặc cảm cứ đeo bám anh.
Bà Hòa (mẹ Nam, 55 tuổi, người luôn mong con trai cai nghiện thành công) bưng bát cháo nóng vào phòng.
Bà Hòa: Nam ơi, con ăn chút cháo đi. Cả ngày nay mẹ chẳng thấy con ra khỏi phòng. Con lại mệt ở đâu à?
Nam: Con không mệt, mẹ ạ. Chỉ là con chẳng muốn làm gì cả.
Bà Hòa: Mấy hôm trước mẹ thấy con khỏe hơn nhiều rồi mà. Hay con vẫn còn khó chịu trong người?
Nam lắc đầu, nhìn ra ngoài sân.
Nam: Con cũng chẳng biết nữa. Trước đây con nghĩ chỉ cần vượt qua được những ngày điều trị cắt cơn, giải độc là mọi chuyện sẽ ổn. Nhưng bây giờ, dù sức khỏe đã khá hơn, con vẫn thấy mình vô dụng. Con sợ sau này chẳng ai tin con nữa.
Bà Hòa ngồi xuống bên con, nhẹ nhàng nói:
Bà Hòa: Ai cũng có lúc mắc sai lầm. Quan trọng là con đã quyết tâm thay đổi. Mẹ tin con sẽ làm được.
Đúng lúc ấy, Tuấn (anh trai Nam, 32 tuổi, làm nghề sửa chữa xe máy) từ ngoài sân bước vào.
Tuấn: Mẹ lại dỗ dành chú Nam đấy à? Anh thấy chú khỏe rồi thì nên ra ngoài làm việc gì đó cho khuây khỏa. Cứ ngồi một chỗ suy nghĩ mãi thì làm sao khá lên được?
Nam: Anh nói thì dễ. Nhưng anh có biết mỗi lần ra ngoài, em cảm thấy mọi người nhìn mình như thế nào không?
Tuấn: Chú cứ nghĩ nhiều quá. Ai cũng có công việc của mình, chẳng ai rảnh mà để ý chú mãi đâu.
Nam: Anh không hiểu đâu!
Nam đứng bật dậy, bước ra ngoài sân.
Bà Hòa nhìn Tuấn, trách nhẹ:
Bà Hòa: Con nói thế làm gì? Em nó đang cố gắng, mình phải động viên chứ.
Tuấn thở dài:
Tuấn: Con chỉ muốn em sớm trở lại cuộc sống bình thường. Nhưng đúng là con chẳng biết phải giúp thế nào.
Sáng hôm sau, theo lịch hẹn, chị Lan (35 tuổi, nhân viên tư vấn thuộc tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, có trình độ và được đào tạo chuyên môn phù hợp) đến gặp Nam và gia đình để trao đổi về việc thực hiện kế hoạch cai nghiện.
Thấy Nam có vẻ buồn bã, chị Lan chủ động hỏi:
Chị Lan: Hôm nay trông em không được vui. Có chuyện gì khiến em lo lắng à?
Nam: Em thấy mình chẳng tiến bộ gì cả, chị ạ. Em đã cố gắng vượt qua giai đoạn điều trị ban đầu, nhưng đầu óc vẫn hay suy nghĩ tiêu cực. Em sợ mình không đủ bản lĩnh để tiếp tục.
Chị Lan: Nam này, em có biết vì sao trong quy trình cai nghiện ma túy còn có giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách không?
Nam: Em cứ nghĩ đó là những buổi học để nhắc nhở người nghiện không được sử dụng ma túy nữa.
Chị Lan: Không chỉ như vậy đâu. Cai nghiện ma túy không đơn thuần là chấm dứt việc sử dụng chất ma túy. Người cai nghiện còn cần được hỗ trợ thay đổi nhận thức, hành vi, hình thành thói quen sống tích cực và rèn luyện những kỹ năng cần thiết để từng bước trở lại cuộc sống bình thường.
Chị Lan lấy trong túi ra cuốn tài liệu pháp luật.
Chị Lan: Nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Nam: Pháp luật quy định cụ thể cả việc học tập, tư vấn trong quá trình cai nghiện sao chị?
Chị Lan: Đúng vậy. Điều 86 quy định về giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách. Trước hết, khoản 1 quy định:
“1. Tổ chức dạy văn hóa, các lớp học xóa mù chữ, học tập các chuyên đề: giáo dục công dân, sức khỏe và cộng đồng, pháp luật, chính trị, đạo đức, truyền thống dân tộc và chuyên đề phù hợp khác với số lượng, trình độ học vấn người cai nghiện.”
Tuấn: Như vậy, người cai nghiện còn được học văn hóa, học pháp luật và những kiến thức khác nữa à chị?
Chị Lan: Đúng rồi. Việc giáo dục phải phù hợp với số lượng và trình độ học vấn của người cai nghiện. Có người cần được hỗ trợ học văn hóa, có người cần được trang bị thêm kiến thức pháp luật, sức khỏe và cộng đồng. Những nội dung này giúp người cai nghiện nâng cao nhận thức, hiểu trách nhiệm của bản thân đối với gia đình và xã hội.
Bà Hòa: Nhưng Nam nhà tôi đã học hết trung học phổ thông rồi. Cháu cũng biết đọc, biết viết, vậy có cần tham gia những nội dung giáo dục này không?
Chị Lan: Việc tổ chức các nội dung giáo dục phải phù hợp với từng người, bác ạ. Nam không cần học xóa mù chữ, nhưng vẫn cần được trang bị kiến thức về pháp luật, sức khỏe, kỹ năng sống và những nội dung phù hợp khác. Đặc biệt, em ấy cần hiểu rõ tác hại của ma túy, những nguy cơ dẫn đến tái sử dụng và cách chủ động phòng tránh.
Nam: Trước đây em chỉ nghĩ ma túy làm hại sức khỏe. Sau này em mới thấy nó còn khiến mình mất việc làm, mất niềm tin của gia đình và xa cách mọi người.
Chị Lan: Nhận ra được điều đó là một bước tiến quan trọng. Nhưng nhận thức phải đi cùng hành động. Em cần học cách ứng xử khi gặp khó khăn, biết từ chối những lời rủ rê và xây dựng cho mình lối sống lành mạnh.
Nam im lặng suy nghĩ một lúc rồi hỏi:
Nam: Chị Lan này, có những lúc em biết mình phải suy nghĩ tích cực, nhưng không làm được. Em rất dễ cáu giận, có khi chỉ một câu nói của anh Tuấn cũng khiến em bực bội. Như vậy có phải em vẫn chưa cai nghiện tốt không?
Chị Lan nhẹ nhàng đáp:
Chị Lan: Không nên chỉ dựa vào một vài biểu hiện để kết luận như vậy. Điều quan trọng là em cần trao đổi trung thực với người có chuyên môn để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp. Pháp luật cũng quy định rõ việc tổ chức các hoạt động trị liệu tâm lý trong giai đoạn này.
Chị Lan mở tài liệu và đọc tiếp:
Chị Lan: Khoản 2 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Tổ chức các hoạt động trị liệu tâm lý nhằm điều trị các rối loạn tâm thần, nâng cao kỹ năng sống, giá trị sống, tư duy tích cực, kỹ năng tự quản lý bản thân cho người cai nghiện.”
Nam: Trị liệu tâm lý là thế nào hả chị? Có phải chỉ ngồi nói chuyện như chúng ta đang nói không?
Chị Lan: Trao đổi, lắng nghe và tư vấn có thể là một phần trong hoạt động hỗ trợ tâm lý. Tuy nhiên, trị liệu tâm lý cần được thực hiện bằng phương pháp chuyên môn phù hợp. Qua đó, người cai nghiện có thể được hỗ trợ nhận diện cảm xúc, điều chỉnh suy nghĩ, rèn luyện khả năng kiểm soát hành vi và ứng phó với những tình huống khó khăn.
Tuấn: Tôi thấy Nam rất dễ nổi nóng. Nhiều khi tôi chỉ muốn khuyên em làm việc gì đó mà em lại cho rằng tôi coi thường nó.
Chị Lan: Anh Tuấn cũng cần thay đổi cách giao tiếp với em. Khi Nam đang gặp khó khăn về tâm lý, những lời trách móc hoặc so sánh có thể khiến em ấy thêm mặc cảm. Gia đình nên lắng nghe, động viên, đồng thời khuyến khích Nam hợp tác với người thực hiện hoạt động tư vấn, trị liệu.
Tuấn: Vậy thay vì bảo em phải mạnh mẽ lên, tôi nên hỏi xem em đang gặp khó khăn gì và có thể giúp được việc gì?
Chị Lan: Đúng vậy. Chẳng hạn, khi Nam buồn bực, anh có thể cùng em đi bộ, trò chuyện hoặc tham gia một hoạt động phù hợp. Nếu Nam có những biểu hiện bất thường về tâm thần, sức khỏe hoặc nguy cơ gây hại cho bản thân, gia đình cần liên hệ ngay với người có chuyên môn hoặc cơ sở y tế để được hỗ trợ.
Nam: Em cũng muốn học cách kiểm soát bản thân. Trước đây, mỗi khi gặp chuyện buồn, em thường tìm đến ma túy để quên đi. Bây giờ em phải học cách đối diện với những chuyện đó.
Chị Lan: Đó chính là một trong những mục tiêu quan trọng của việc phục hồi hành vi, nhân cách. Không ai có thể thay đổi tất cả chỉ trong vài ngày. Nhưng nếu kiên trì rèn luyện, em có thể từng bước xây dựng những thói quen tốt hơn.
Nghe đến đây, bà Hòa chợt nhớ ra điều gì.
Bà Hòa: Cháu Lan ạ, từ ngày cai nghiện, Nam gần như chẳng làm việc gì. Tôi thương con nên cứ để cháu nghỉ ngơi. Có hôm cháu muốn quét sân, rửa bát, tôi cũng bảo thôi, để mẹ làm.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Bác quan tâm đến sức khỏe của Nam là đúng. Tuy nhiên, khi sức khỏe và kế hoạch cai nghiện cho phép, việc tham gia các hoạt động sinh hoạt, lao động phù hợp cũng có ý nghĩa trong quá trình phục hồi.
Bà Hòa: Như vậy, để cháu làm những việc vừa sức cũng là một cách giúp cháu cai nghiện tốt hơn?
Chị Lan: Đúng, nhưng cần phân biệt giữa hoạt động sinh hoạt, lao động phù hợp tại gia đình với những hoạt động được tổ chức trong chương trình cai nghiện. Khoản 3 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“3. Kết hợp việc học tập, trị liệu với việc tư vấn, khuyến khích người cai nghiện tham gia các hoạt động lao động, sinh hoạt hàng ngày tại cơ sở để tạo ý thức, thói quen tốt trong sinh hoạt.”
Tuấn: Tôi hiểu rồi. Quy định này nhấn mạnh việc kết hợp học tập, trị liệu, tư vấn với các hoạt động lao động, sinh hoạt hằng ngày tại cơ sở. Còn ở nhà, gia đình có thể phối hợp hướng dẫn Nam rèn luyện những thói quen phù hợp với kế hoạch cai nghiện.
Chị Lan: Chính xác. Điều quan trọng là hoạt động phải phù hợp với tình trạng sức khỏe, khả năng của người cai nghiện và hướng dẫn chuyên môn. Không nên bắt người cai nghiện làm việc quá sức, cũng không nên để họ hoàn toàn thụ động khi đã đủ điều kiện tham gia các hoạt động phù hợp.
Nam: Trước đây em làm thợ sửa xe. Em vẫn thích công việc ấy. Nhưng lâu rồi không động đến dụng cụ, em sợ mình quên hết.
Tuấn: Quên thì học lại. Cửa hàng của anh vẫn còn nhiều việc. Khi sức khỏe và kế hoạch cai nghiện của chú cho phép, anh sẽ hướng dẫn chú làm những việc phù hợp, từ sắp xếp dụng cụ, vệ sinh khu vực làm việc đến ôn lại kiến thức sửa chữa.
Nam: Anh nói thật chứ?
Tuấn: Thật. Nhưng anh em mình phải thống nhất một điều: Công việc là để giúp chú rèn luyện, chứ không phải gây áp lực. Nếu có khó khăn, chú cứ nói.
Nam nhìn anh trai, ánh mắt ánh lên niềm vui hiếm thấy.
Nam: Em cảm ơn anh. Lâu rồi em mới thấy mình vẫn có thể làm được điều gì đó có ích.
Một lát sau, chị Lan hỏi:
Chị Lan: Ngoài sửa xe, trước đây Nam còn thích hoạt động gì?
Nam: Hồi còn đi học, em thích đá bóng lắm. Nhưng từ khi sử dụng ma túy, em bỏ hết. Bây giờ nghĩ đến việc ra sân gặp mọi người, em lại ngại.
Chị Lan: Tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao và sinh hoạt tập thể cũng là một nội dung được quy định trong giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách.
Chị Lan đọc tiếp khoản 4 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“4. Tổ chức thực hiện các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, các chương trình sinh hoạt tập thể, trò chơi vận động cho người cai nghiện.”
Bà Hòa: Tôi cứ tưởng cai nghiện là phải tránh tiếp xúc với mọi người, càng ở nhà nhiều càng tốt.
Chị Lan: Người cai nghiện cần tránh những môi trường, mối quan hệ có nguy cơ dẫn đến tái sử dụng ma túy. Nhưng điều đó không có nghĩa là phải tách họ khỏi mọi hoạt động xã hội. Những hoạt động tập thể lành mạnh, được tổ chức phù hợp có thể giúp người cai nghiện rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tăng sự tự tin và hình thành lối sống tích cực.
Nam: Nhưng nếu em ra sân bóng, mọi người không muốn chơi cùng thì sao?
Tuấn: Anh sẽ đi cùng chú. Mình có thể bắt đầu bằng việc đi bộ hoặc tập thể dục. Khi chú đủ sức khỏe và thấy thoải mái thì tham gia các hoạt động khác.
Chị Lan: Đúng rồi. Không cần vội vàng. Quan trọng là lựa chọn hoạt động phù hợp và thực hiện đều đặn. Trong chương trình cai nghiện, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt tập thể cần được tổ chức theo quy định. Còn tại gia đình, cộng đồng, người thân có thể động viên người cai nghiện tham gia những hoạt động lành mạnh, an toàn, phù hợp với kế hoạch cai nghiện.
Nam mỉm cười:
Nam: Nghe mọi người nói, em thấy mình có nhiều việc để làm hơn là chỉ ngồi nghĩ về quá khứ.
Cuộc trò chuyện đang diễn ra thì ông Bình (50 tuổi, Trưởng thôn Đồng Tâm, người thường xuyên tham gia vận động, tuyên truyền pháp luật tại địa phương) ghé qua.
Ông Bình: Chào cả nhà! Tôi nghe nói hôm nay có chị Lan đến tư vấn cho Nam nên ghé thăm. Không biết việc cai nghiện của cháu tiến triển thế nào rồi?
Nam: Cháu vẫn đang cố gắng, bác ạ. Hôm nay cháu được biết thêm nhiều điều về việc học tập, tư vấn tâm lý và rèn luyện kỹ năng sống trong quá trình cai nghiện.
Ông Bình: Tốt quá! Nhưng bác có một điều muốn hỏi chị Lan. Ở thôn có nhiều người nhiệt tình, từng tham gia vận động người nghiện cai nghiện. Nếu họ có kinh nghiệm thực tế thì có thể trực tiếp thực hiện việc tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách theo quy định không?
Chị Lan: Việc động viên, hỗ trợ của cộng đồng rất đáng quý. Tuy nhiên, người trực tiếp thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách phải đáp ứng các yêu cầu về trình độ và đào tạo chuyên môn theo quy định.
Chị Lan chỉ vào khoản 5 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP và đọc:
“5. Người thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách phải có trình độ từ trung cấp trở lên, được đào tạo bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy, tư vấn tâm lý, phục hồi hành vi, kỹ năng quản lý người cai nghiện ma túy.”
Ông Bình: Như vậy, người thực hiện giai đoạn này không chỉ cần có lòng nhiệt tình mà còn phải đáp ứng yêu cầu về trình độ và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn?
Chị Lan: Đúng vậy. Đây là hoạt động đòi hỏi kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Người không đáp ứng điều kiện không thể tự nhận thực hiện công việc chuyên môn chỉ vì có kinh nghiệm thực tế. Tuy nhiên, trưởng thôn, các tổ chức đoàn thể, gia đình và người dân vẫn có thể phối hợp động viên, tạo điều kiện để người cai nghiện tham gia các hoạt động cộng đồng phù hợp.
Ông Bình: Tôi hiểu rồi. Thôn sẽ phối hợp tuyên truyền để mọi người không kỳ thị, xa lánh người đang cai nghiện. Đồng thời, chúng tôi sẽ vận động các gia đình thực hiện đúng hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền và người có chuyên môn.
Nam: Cháu cảm ơn bác. Điều cháu sợ nhất là dù mình có cố gắng thế nào, mọi người vẫn chỉ nhớ đến những sai lầm trước đây.
Ông Bình: Nam này, người dân có quyền mong muốn một môi trường sống an toàn, không có ma túy. Nhưng người thực sự quyết tâm cai nghiện cũng cần được động viên và tạo cơ hội sửa chữa sai lầm. Cháu cứ nghiêm túc thực hiện kế hoạch cai nghiện, từng bước chứng minh sự thay đổi bằng hành động.
Nghe ông Bình nói, Nam cúi đầu xúc động.
Một lúc sau, bà Hòa hỏi chị Lan:
Bà Hòa: Cháu Lan ơi, những nội dung giáo dục, tư vấn và rèn luyện mà cháu vừa nói phải thực hiện trong bao lâu? Tôi thấy Nam đã khỏe hơn trước, liệu có thể rút ngắn thời gian không?
Chị Lan: Đây là vấn đề rất quan trọng. Pháp luật quy định thời gian tối thiểu của giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách, không phải cứ thấy sức khỏe khá lên là được tự ý kết thúc.
Chị Lan đọc khoản 6 Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“6. Thời gian thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách tối thiểu 03 tháng.”
Tuấn: Nghĩa là giai đoạn này phải thực hiện ít nhất ba tháng?
Chị Lan: Đúng vậy. Theo quy định, thời gian thực hiện giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách tối thiểu là 03 tháng. Gia đình cần hiểu rõ đây là thời gian tối thiểu của riêng giai đoạn này, không phải thời gian của toàn bộ quy trình cai nghiện.
Bà Hòa: Tôi hiểu rồi. Không thể vì thấy con khỏe hơn mà cho rằng đã hoàn thành giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách.
Chị Lan: Đúng vậy. Việc thực hiện cần tuân thủ kế hoạch cai nghiện và yêu cầu chuyên môn. Mỗi người có đặc điểm, hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều phải bảo đảm các yêu cầu pháp luật đặt ra.
Nam: Trước đây em luôn muốn mọi chuyện kết thúc thật nhanh. Em cứ nghĩ chỉ cần không sử dụng ma túy trong vài ngày là mình đã thay đổi. Bây giờ em hiểu, muốn có cuộc sống mới thì phải kiên trì rèn luyện trong thời gian dài.
Chị Lan: Điều quan trọng là em không chỉ học để biết, mà còn phải vận dụng vào cuộc sống. Chẳng hạn, khi buồn bực, em biết tìm người đáng tin cậy để chia sẻ; khi bị rủ rê sử dụng ma túy, em biết cách từ chối; khi gặp khó khăn trong công việc, em biết bình tĩnh tìm cách giải quyết thay vì trốn tránh.
Nam: Em sẽ cố gắng thực hiện từng việc một. Em muốn bắt đầu bằng việc sắp xếp lại thời gian sinh hoạt, tập thể dục đều đặn và học lại nghề sửa xe khi phù hợp.
Tuấn: Anh sẽ cùng chú lập một thời gian biểu. Nhưng việc gì thuộc kế hoạch cai nghiện thì mình vẫn phải trao đổi với chị Lan và người có chuyên môn trước khi thực hiện.
Bà Hòa: Còn mẹ sẽ cố gắng lắng nghe con nhiều hơn. Mẹ không muốn vì quá lo lắng mà làm con thêm áp lực.
Ông Bình: Thế là tốt rồi. Gia đình đồng lòng, bản thân quyết tâm, người có chuyên môn hướng dẫn, cộng đồng hỗ trợ thì Nam sẽ có thêm điều kiện để kiên trì thực hiện kế hoạch cai nghiện.
Ba tháng sau, trong một buổi sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa thôn, Nam xuất hiện với vẻ ngoài khỏe khoắn và tự tin hơn trước.
Anh không còn thường xuyên tránh né những cuộc trò chuyện như trước. Khi gặp khó khăn, anh đã biết trao đổi với người tư vấn và gia đình. Anh duy trì việc tập thể dục, tham gia các hoạt động phù hợp và từng bước ôn lại kiến thức nghề sửa chữa xe máy.
Dù vẫn còn những lúc lo lắng, Nam đã học được cách nhận diện cảm xúc và tìm kiếm sự hỗ trợ thay vì giấu kín mọi chuyện.
Hôm ấy, ông Bình mời Nam chia sẻ đôi điều với những người tham dự buổi sinh hoạt.
Nam ngập ngừng đứng lên:
Nam: Thưa các bác, các cô chú và anh chị! Trước đây, cháu từng nghĩ cai nghiện chỉ là cố gắng chịu đựng để không sử dụng ma túy nữa. Nhưng khi được tham gia các hoạt động giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách, cháu mới hiểu rằng mình còn phải học rất nhiều điều.
Nam dừng lại một lát rồi nói tiếp:
Nam: Cháu phải học cách kiểm soát cảm xúc, học cách sống có trách nhiệm, học cách từ chối những lời rủ rê và xây dựng những thói quen tốt. Có những điều tưởng như đơn giản, chẳng hạn thức dậy đúng giờ, giữ lời hứa với gia đình hay bình tĩnh khi gặp chuyện không vui, nhưng trước đây cháu đã không làm được.
Mọi người im lặng lắng nghe.
Nam: Cháu biết mình vẫn còn cả một hành trình phía trước. Cháu chưa thể nói rằng mọi khó khăn đã qua. Nhưng cháu tin nếu tiếp tục thực hiện đúng kế hoạch cai nghiện, có sự hướng dẫn của người có chuyên môn và sự giúp đỡ của gia đình, cộng đồng, cháu sẽ có thêm cơ hội làm lại cuộc đời.
Bà Hòa ngồi phía dưới, lặng lẽ lau nước mắt.
Tuấn vỗ nhẹ vai mẹ:
Tuấn: Mẹ thấy không, Nam đã khác trước nhiều rồi.
Bà Hòa: Ừ, mẹ mừng nhất là con đã biết suy nghĩ cho tương lai của mình.
Kết thúc buổi sinh hoạt, ông Bình bước đến bên Nam:
Ông Bình: Hôm nay cháu đã làm được một việc rất ý nghĩa. Không phải vì cháu kể về những sai lầm của mình, mà vì cháu cho mọi người thấy rằng người quyết tâm cai nghiện cần được hỗ trợ để thay đổi.
Nam: Cháu cảm ơn bác. Trước đây cháu chỉ mong mọi người quên đi quá khứ của cháu. Bây giờ cháu hiểu, điều quan trọng hơn là bản thân phải sống tốt hơn mỗi ngày.
Chiều hôm ấy, trên đường trở về nhà, Nam nhìn những đứa trẻ đang vui đùa trên sân bóng. Tiếng cười nói vang lên trong nắng chiều khiến anh nhớ lại những năm tháng tuổi trẻ.
Anh quay sang Tuấn:
Nam: Anh này, cuối tuần nếu phù hợp với lịch sinh hoạt và sức khỏe của em, anh em mình ra sân tập bóng nhé?
Tuấn bật cười:
Tuấn: Được chứ! Nhưng anh nói trước, lâu rồi không đá, có khi anh còn chạy chậm hơn chú đấy!
Cả hai anh em cùng cười.
Bà Hòa đi phía sau, nhìn hai con, trong lòng tràn đầy hy vọng.
Con đường phía trước của Nam vẫn còn những thử thách. Nhưng giờ đây, anh đã hiểu rằng cai nghiện không chỉ là từ bỏ ma túy mà còn là quá trình học tập, rèn luyện, phục hồi hành vi, nhân cách và từng bước xây dựng lại cuộc sống.
Và trên hành trình ấy, mỗi ngày sống có trách nhiệm, mỗi thói quen tốt được hình thành, mỗi khó khăn được vượt qua đều là một bước tiến đáng quý.
Theo Điều 86 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách bao gồm các hoạt động giáo dục văn hóa, kiến thức pháp luật, trị liệu tâm lý, nâng cao kỹ năng sống, kết hợp học tập, trị liệu với tư vấn và khuyến khích tham gia lao động, sinh hoạt; tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt tập thể. Người thực hiện giai đoạn này phải đáp ứng yêu cầu về trình độ, đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn. Thời gian thực hiện tối thiểu là 03 tháng.
Gia đình và cộng đồng cần quan tâm, động viên, không kỳ thị, đồng thời phối hợp với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện đủ điều kiện để hỗ trợ người cai nghiện thực hiện đúng kế hoạch, từng bước phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Câu chuyện 5: ĐÔI BÀN TAY LÀM LẠI CUỘC ĐỜI
Buổi sáng đầu đông, những tia nắng nhẹ trải xuống khoảng sân nhỏ trước căn nhà của bà Hòa. Tiếng chim ríu rít trên những tán cây, tiếng xe máy chạy qua con đường làng khiến không khí thôn Đồng Tâm trở nên nhộn nhịp.
Trong gian nhà phía sau, Nam (28 tuổi, người đang thực hiện cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng) ngồi lặng lẽ bên chiếc bàn gỗ cũ. Trước mặt anh là bộ dụng cụ sửa chữa xe máy đã phủ một lớp bụi mỏng. Anh cầm chiếc cờ lê lên, xoay nhẹ trong tay rồi lại đặt xuống.
Đã một thời gian kể từ ngày Nam quyết định cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Sau khi thực hiện giai đoạn tiếp nhận, phân loại và kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác theo kế hoạch, sức khỏe của anh dần ổn định. Nam cũng đang tiếp tục tham gia các hoạt động giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách.
Thế nhưng, một nỗi lo khác lại xuất hiện. Anh không biết sau này mình sẽ làm gì để kiếm sống. Nghĩ đến những tháng ngày bỏ bê công việc, những khoản tiền đã tiêu tốn vì ma túy và ánh mắt lo lắng của người thân, Nam càng thêm mặc cảm.
Bà Hòa (55 tuổi, mẹ Nam, người luôn quan tâm, động viên con trong quá trình cai nghiện) từ ngoài sân bước vào, thấy con ngồi thẫn thờ liền hỏi:
Bà Hòa: Nam ơi, con ngồi đây từ sáng đến giờ à? Mẹ thấy con cứ nhìn bộ đồ nghề mãi. Con đang nghĩ gì thế?
Nam: Con nhớ những ngày còn làm thợ sửa xe, mẹ ạ. Hồi ấy, ngày nào con cũng bận rộn, khách đến sửa xe liên tục. Giờ nhìn lại, con thấy mình đã đánh mất quá nhiều thứ.
Bà Hòa: Chuyện cũ đã qua rồi, con ạ. Quan trọng là bây giờ con đang cố gắng thay đổi.
Nam: Nhưng con lo sau này chẳng ai muốn thuê con làm việc. Người ta biết con từng nghiện ma túy, liệu có ai tin tưởng giao xe cho con sửa nữa không?
Bà Hòa ngồi xuống bên con, nhẹ nhàng nói:
Bà Hòa: Mẹ không biết người khác nghĩ thế nào, nhưng mẹ tin nếu con kiên trì cai nghiện, sống có trách nhiệm thì sẽ có cơ hội làm lại. Con vẫn còn đôi bàn tay, còn sức khỏe, còn nghề nghiệp đã học được trước đây.
Đúng lúc ấy, Tuấn (32 tuổi, anh trai Nam, chủ một cửa hàng sửa chữa xe máy ở trung tâm xã) bước vào.
Tuấn: Mẹ nói đúng đấy! Chú vẫn còn nghề sửa xe cơ mà. Sao không thử làm lại?
Nam: Em cũng muốn, nhưng lâu rồi không làm, tay nghề chắc đã kém đi nhiều. Với lại, em vẫn đang trong thời gian cai nghiện, không biết có được đi làm không.
Tuấn: Anh cũng đang định hỏi chuyện đó. Anh nghe nói trong quá trình cai nghiện có giai đoạn lao động trị liệu, học nghề. Nhưng không rõ người cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng thì thực hiện thế nào.
Bà Hòa: Hay hôm nay con hỏi chị Lan xem. Mẹ cũng muốn biết lao động trị liệu có phải là bắt người cai nghiện làm việc không.
Nam gật đầu. Anh quyết định sẽ trao đổi vấn đề này trong buổi tư vấn theo lịch hẹn.
Buổi chiều hôm ấy, chị Lan (35 tuổi, nhân viên tư vấn của tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng) đến gặp Nam và gia đình.
Sau khi hỏi thăm tình hình sức khỏe, sinh hoạt và việc thực hiện kế hoạch cai nghiện, chị Lan nhận thấy Nam có vẻ trầm tư.
Chị Lan: Hôm nay Nam có điều gì muốn trao đổi với chị không?
Nam: Có chị ạ. Dạo này em nghĩ nhiều đến chuyện công việc. Trước đây em làm nghề sửa xe máy, nhưng từ khi nghiện ma túy, em bỏ việc. Bây giờ em muốn học lại nghề, nhưng sợ mình không đủ khả năng.
Chị Lan: Việc em bắt đầu quan tâm đến công việc và tương lai là một tín hiệu tích cực. Trong quy trình cai nghiện ma túy, pháp luật có quy định riêng về giai đoạn lao động trị liệu, học nghề.
Tuấn: Tôi cũng muốn hỏi chị điều này. Lao động trị liệu là gì? Có phải cứ giao việc cho người cai nghiện làm, để họ bận rộn và không còn thời gian nghĩ đến ma túy không?
Chị Lan lắc đầu:
Chị Lan: Không đơn giản như vậy đâu anh Tuấn. Lao động trị liệu phải hướng tới mục đích phục hồi, rèn luyện và hỗ trợ người cai nghiện, chứ không phải chỉ để họ có việc làm hoặc tạo ra sản phẩm.
Chị Lan lấy tập tài liệu pháp luật trong túi, mở đến phần quy định về quy trình cai nghiện ma túy rồi giải thích:
Chị Lan: Nội dung này được quy định tại Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Chính phủ+1
Bà Hòa: Vậy pháp luật quy định thế nào hả cháu?
Chị Lan: Khoản 1 Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Tổ chức các hoạt động lao động trị liệu nhằm giúp người cai nghiện cải thiện về sức khỏe thể chất, tâm trí, tăng cường ý thức tổ chức, kỷ luật trong lao động, nâng cao tinh thần tự lập và giúp người cai nghiện nhận thức được giá trị của lao động.”
Chị Lan: Như vậy, mục đích của lao động trị liệu không chỉ là tạo ra sản phẩm hay thu nhập. Hoạt động này còn giúp người cai nghiện cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần, rèn luyện tính kỷ luật, nâng cao khả năng tự lập và nhận thức được giá trị của lao động.
Nam: Em cứ nghĩ lao động trị liệu là bắt người cai nghiện làm những công việc nặng nhọc để không còn nghĩ đến ma túy.
Chị Lan: Đó là cách hiểu chưa đúng. Lao động trị liệu cần được tổ chức phù hợp với tình trạng sức khỏe, khả năng và kế hoạch cai nghiện của từng người. Không thể lấy danh nghĩa lao động trị liệu để ép buộc người cai nghiện làm việc quá sức hoặc giao những công việc không bảo đảm an toàn.
Tuấn: Vậy nếu Nam muốn sửa xe máy thì có thể coi đó là hoạt động lao động trị liệu không?
Chị Lan: Có thể xem xét những hoạt động phù hợp với kỹ năng của Nam, nhưng phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe, mục tiêu phục hồi và kế hoạch cai nghiện. Không phải cứ tham gia sửa xe hoặc làm bất kỳ công việc nào thì mặc nhiên được coi là đã hoàn thành nội dung lao động trị liệu theo quy định.
Nam: Nghĩa là em không nên vội vàng quay lại làm việc như trước, mà phải thực hiện từng bước phù hợp?
Chị Lan: Đúng vậy. Chẳng hạn, nếu được người có chuyên môn đánh giá là phù hợp, em có thể bắt đầu từ những hoạt động đơn giản, an toàn, giúp rèn luyện thói quen làm việc đúng giờ, tập trung vào công việc và tuân thủ quy tắc an toàn. Khi khả năng phục hồi tốt hơn, các hoạt động có thể được điều chỉnh theo kế hoạch.
Bà Hòa: Tôi hiểu rồi. Trước đây tôi cứ nghĩ con đang cai nghiện thì phải nghỉ ngơi hoàn toàn, không được động tay vào việc gì. Nhưng nếu được hướng dẫn phù hợp, lao động cũng có thể giúp con phục hồi.
Chị Lan: Đúng vậy, bác ạ. Tuy nhiên, lao động trị liệu không thay thế cho việc điều trị, tư vấn và các hoạt động khác trong quy trình cai nghiện.
Nam nhìn bộ bàn tay đã từng quen với những chiếc cờ lê, tua vít rồi nói:
Nam: Em muốn bắt đầu lại từ những việc nhỏ nhất. Chỉ cần được làm một việc có ích mỗi ngày, em nghĩ mình sẽ bớt mặc cảm hơn.
Tuấn: Nếu vậy, anh sẽ phối hợp với người hướng dẫn cai nghiện để xem có thể bố trí cho chú những công việc phù hợp tại cửa hàng hay không. Anh sẽ không bắt chú phải làm việc như một người thợ chính ngay.
Chị Lan: Đó là cách phối hợp tích cực. Gia đình cần tạo điều kiện, động viên nhưng không tự ý thay đổi nội dung kế hoạch cai nghiện.
Một lát sau, Nam hỏi:
Nam: Chị Lan này, nếu em không muốn tiếp tục nghề sửa xe mà muốn học nghề khác thì có được không?
Chị Lan: Được xem xét chứ. Pháp luật quy định việc tổ chức hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phải căn cứ vào trình độ và nguyện vọng của người cai nghiện, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế.
Tuấn: Như vậy, không phải người cai nghiện nào cũng phải học cùng một nghề?
Chị Lan: Đúng rồi. Khoản 2 Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Căn cứ vào trình độ, nguyện vọng của người cai nghiện để tổ chức các hoạt động hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.”
Bà Hòa: Cháu giải thích rõ hơn cho bác được không? Bác nghe nói học nghề thì phải có trường lớp, giáo viên, máy móc. Gia đình bác không có điều kiện tổ chức những việc ấy.
Chị Lan: Quy định này nhấn mạnh ba vấn đề quan trọng. Thứ nhất, phải căn cứ vào trình độ của người cai nghiện. Thứ hai, phải xem xét nguyện vọng của họ. Thứ ba, việc tổ chức hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phải phù hợp với điều kiện thực tế và tuân thủ quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.
Nam: Như vậy, em có quyền bày tỏ mong muốn được học nghề phù hợp với khả năng của mình?
Chị Lan: Đúng. Nguyện vọng của em là một trong những căn cứ để tổ chức hoạt động hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là mọi nguyện vọng đều có thể được đáp ứng ngay, bởi còn phải xem xét điều kiện thực tế và các quy định có liên quan.
Tuấn: Tôi thấy như vậy rất hợp lý. Có người trước đây làm nông nghiệp, có người làm nghề mộc, có người sửa chữa máy móc. Nếu được định hướng theo khả năng và sở thích thì họ sẽ có thêm động lực học tập.
Chị Lan: Chính xác. Hướng nghiệp, học nghề có ý nghĩa quan trọng đối với việc chuẩn bị điều kiện để người cai nghiện ổn định cuộc sống sau này. Khi có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp phù hợp, họ có thêm cơ hội tìm kiếm việc làm và tạo thu nhập hợp pháp.
Nam: Em vẫn thích sửa xe máy. Nhưng em muốn học thêm về sửa chữa xe máy điện. Bây giờ trong xã có nhiều người sử dụng loại xe này, còn em thì chưa biết nhiều về hệ thống điện và bộ điều khiển.
Tuấn: Ý tưởng hay đấy! Cửa hàng anh cũng đang muốn mở rộng dịch vụ sửa chữa xe điện. Nhưng công việc liên quan đến điện và pin phải bảo đảm an toàn. Chú cần được hướng dẫn bài bản, không được tự ý tháo lắp khi chưa đủ kỹ năng.
Chị Lan: Nếu Nam có nguyện vọng đó, chúng ta có thể ghi nhận để xem xét tư vấn hướng nghiệp, tìm hiểu chương trình đào tạo phù hợp với điều kiện thực tế và kế hoạch cai nghiện.
Bà Hòa: Nghe các con bàn chuyện tương lai, bác thấy mừng quá. Lâu lắm rồi Nam mới chủ động nói về một nghề mà cháu muốn theo đuổi.
Nam: Trước đây em chỉ nghĩ làm sao có tiền thật nhanh. Bây giờ em hiểu rằng muốn có cuộc sống ổn định thì phải có nghề, có kỷ luật và biết quý trọng sức lao động.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Đó cũng chính là điều mà hoạt động lao động trị liệu, học nghề hướng tới. Khi người cai nghiện hiểu được giá trị của lao động, biết tự lập và có định hướng nghề nghiệp, họ sẽ có thêm động lực để tiếp tục quá trình phục hồi.
Đúng lúc ấy, ông Bình (50 tuổi, Trưởng thôn Đồng Tâm, người thường xuyên tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện pháp luật về phòng, chống ma túy) ghé thăm gia đình.
Nghe mọi người đang trao đổi về việc học nghề của Nam, ông vui vẻ hỏi:
Ông Bình: Có chuyện gì mà cả nhà bàn bạc sôi nổi thế?
Tuấn: Chúng cháu đang tìm hiểu quy định về lao động trị liệu, học nghề cho người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Nam muốn học thêm nghề sửa chữa xe máy điện, bác ạ.
Ông Bình: Thế thì tốt quá! Có nghề nghiệp ổn định là một trong những điều kiện quan trọng để người đã cai nghiện có thể xây dựng lại cuộc sống.
Nam: Nhưng cháu vẫn đang băn khoăn, bác ạ. Cháu đã kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc. Không biết giai đoạn lao động trị liệu, học nghề bắt đầu từ khi nào và kéo dài bao lâu?
Ông Bình: Câu này phải nhờ chị Lan giải thích theo quy định pháp luật rồi.
Chị Lan mở tài liệu và nói:
Chị Lan: Đây cũng là nội dung được quy định tại khoản 3 Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“3. Thời gian thực hiện sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác đến hết thời hạn cai nghiện ma túy.”
Nam: Như vậy, sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác, em có thể bước vào giai đoạn lao động trị liệu, học nghề theo kế hoạch, và giai đoạn này được thực hiện đến hết thời hạn cai nghiện ma túy?
Chị Lan: Đúng vậy. Em cần chú ý rằng khoản 3 Điều 87 quy định mốc thời gian thực hiện giai đoạn lao động trị liệu, học nghề. Đây không phải quy định cho phép người cai nghiện tự quyết định kết thúc giai đoạn này khi đã học được một nghề hoặc tìm được việc làm.
Tuấn: Vậy nếu Nam đã biết sửa xe máy rồi thì có thể bỏ qua giai đoạn lao động trị liệu, học nghề không?
Chị Lan: Không nên hiểu như vậy. Mục đích của giai đoạn này không chỉ là học một nghề mới mà còn là phục hồi thể chất, tinh thần, rèn luyện ý thức tổ chức, kỷ luật và khả năng tự lập. Người đã có nghề vẫn cần được xem xét tổ chức những hoạt động phù hợp theo kế hoạch cai nghiện.
Bà Hòa: Thế còn việc học nghề và giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách có phải chờ giai đoạn này kết thúc rồi mới thực hiện giai đoạn kia không?
Chị Lan: Không nên hiểu các giai đoạn lúc nào cũng phải tách biệt hoàn toàn về thời gian. Theo Điều 87, giai đoạn lao động trị liệu, học nghề được thực hiện sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác đến hết thời hạn cai nghiện. Trong khi đó, giai đoạn giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách có yêu cầu riêng về nội dung và thời gian. Việc tổ chức các hoạt động phải bảo đảm phù hợp với quy trình và kế hoạch cai nghiện.
Ông Bình: Tôi thấy quy định này rất thiết thực. Nếu chỉ quan tâm đến việc chấm dứt sử dụng ma túy mà không giúp người cai nghiện rèn luyện kỹ năng lao động, định hướng nghề nghiệp thì khi trở lại cuộc sống bình thường, họ có thể gặp nhiều khó khăn.
Chị Lan: Đúng vậy. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần tránh một cách hiểu sai khác: Không phải cứ giao thật nhiều việc cho người cai nghiện là sẽ giúp họ phục hồi nhanh hơn. Lao động trị liệu phải hướng tới mục tiêu phục hồi, phù hợp với sức khỏe, khả năng và điều kiện thực tế.
Tuấn: Tôi hiểu rồi. Anh em tôi sẽ không nóng vội. Trước mắt, tôi sẽ phối hợp với người hướng dẫn để xây dựng những hoạt động phù hợp, giúp Nam từng bước lấy lại thói quen lao động.
Nam: Em cảm ơn anh. Em cũng sẽ cố gắng học hỏi, chấp hành hướng dẫn và không tự ý bỏ dở kế hoạch cai nghiện.
Ông Bình nhìn Nam rồi nói:
Ông Bình: Nam này, bác muốn nói thêm một điều. Trong thôn, không chỉ riêng cháu mà còn có những người từng mắc sai lầm, sau đó quyết tâm thay đổi. Điều quan trọng là cộng đồng phải biết động viên, tạo điều kiện phù hợp để họ có cơ hội làm lại.
Nam: Cháu chỉ sợ mọi người không tin mình nữa.
Ông Bình: Niềm tin cần được xây dựng bằng hành động. Cháu cứ kiên trì cai nghiện, học tập, lao động và sống có trách nhiệm. Bác sẽ vận động các tổ chức đoàn thể quan tâm, hỗ trợ người cai nghiện trong phạm vi nhiệm vụ và điều kiện thực tế.
Bà Hòa: Tôi cũng mong bà con đừng xa lánh con tôi. Cháu đã nhận ra sai lầm và đang cố gắng sửa chữa.
Ông Bình: Bác cứ yên tâm. Chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền để mọi người hiểu rằng phòng, chống ma túy không chỉ là đấu tranh với hành vi vi phạm pháp luật mà còn bao gồm việc hỗ trợ người nghiện cai nghiện, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Sau buổi trao đổi hôm ấy, Nam bắt đầu nhìn nhận công việc bằng một thái độ khác.
Theo kế hoạch cai nghiện và hướng dẫn của người có chuyên môn, anh từng bước tham gia những hoạt động phù hợp với tình trạng sức khỏe và khả năng của mình. Ban đầu là những công việc đơn giản giúp hình thành thói quen sinh hoạt, rèn luyện sự tập trung và tính kỷ luật.
Mỗi buổi sáng, Nam thức dậy đúng giờ, tập thể dục và thực hiện các hoạt động đã được hướng dẫn. Anh ghi chép lại những việc mình làm được, những khó khăn gặp phải và trao đổi với người tư vấn trong các buổi gặp theo kế hoạch.
Khi đủ điều kiện, Nam được hướng dẫn ôn lại kiến thức nghề sửa chữa xe máy và tìm hiểu thêm về nghề sửa chữa xe máy điện.
Một buổi chiều, Tuấn đưa cho em trai một cuốn tài liệu kỹ thuật.
Tuấn: Đây là tài liệu cơ bản về cấu tạo xe máy điện. Chú đọc trước đi. Khi nào được hướng dẫn thực hành thì mình sẽ bắt đầu từ những nội dung an toàn, đơn giản.
Nam: Em cảm ơn anh. Trước đây em cứ nghĩ mình đã bỏ nghề quá lâu, không thể học lại được. Nhưng bây giờ em thấy nếu chịu khó thì vẫn có thể tiến bộ từng ngày.
Tuấn: Quan trọng là kiên trì. Làm nghề gì cũng vậy, phải có trách nhiệm và kỷ luật. Đặc biệt, sửa chữa máy móc thì càng không được chủ quan.
Nam: Em hiểu rồi. Trước đây em làm việc tùy hứng, có tiền thì tiêu hết, chẳng nghĩ đến ngày mai. Giờ em muốn học cách quản lý thời gian, giữ lời hứa và sống bằng sức lao động của mình.
Tuấn nhìn em trai, mỉm cười:
Tuấn: Nghe chú nói thế, anh thấy mừng hơn cả chuyện chú sửa được một chiếc xe.
Thời gian trôi qua, Nam dần lấy lại sự tự tin. Anh không còn ngại ngùng khi nhắc đến công việc và tương lai. Trong những buổi tư vấn, anh chủ động trao đổi về nguyện vọng nghề nghiệp, những kỹ năng cần học và kế hoạch tìm kiếm việc làm sau khi hoàn thành cai nghiện.
Một hôm, chị Lan hỏi Nam:
Chị Lan: Sau thời gian tham gia các hoạt động lao động trị liệu và hướng nghiệp, em thấy bản thân thay đổi điều gì rõ nhất?
Nam suy nghĩ rồi đáp:
Nam: Trước đây em chỉ thấy lao động là cách kiếm tiền. Bây giờ em hiểu lao động còn giúp mình rèn luyện tính kỷ luật, biết quý trọng thời gian và thấy bản thân có ích. Mỗi khi hoàn thành một việc nhỏ, em lại có thêm động lực để tiếp tục.
Chị Lan: Đó là những thay đổi tích cực. Em cần tiếp tục duy trì, đồng thời thực hiện đầy đủ các nội dung trong kế hoạch cai nghiện đến khi hoàn thành theo quy định.
Nam: Em biết mình vẫn còn nhiều việc phải cố gắng. Nhưng giờ em đã có mục tiêu rõ ràng hơn. Em muốn hoàn thành cai nghiện, tiếp tục học nghề và sau này có một công việc ổn định.
Chị Lan: Chị mong em luôn giữ được quyết tâm ấy. Nếu gặp khó khăn, đừng tự mình chịu đựng hoặc bỏ cuộc. Hãy trao đổi với người có chuyên môn và gia đình để được hỗ trợ kịp thời.
Một buổi chiều cuối tuần, khi đang cùng anh trai sắp xếp lại bộ dụng cụ sửa chữa, Nam chợt nhìn thấy chiếc cờ lê cũ mà anh từng cầm lên rồi đặt xuống trong những ngày đầu cai nghiện.
Anh nhặt chiếc cờ lê, lau sạch rồi nói:
Nam: Anh Tuấn này, anh còn nhớ hồi nhỏ em cứ đòi theo anh ra cửa hàng học sửa xe không?
Tuấn: Nhớ chứ! Hồi ấy chú mới mười mấy tuổi, cứ tháo được cái gì là thích lắm, nhưng lắp lại thì toàn thừa ốc!
Nam bật cười:
Nam: Đúng là hồi ấy em vụng thật. Nhưng em thích cảm giác tự tay sửa được một chiếc xe hỏng. Em muốn tìm lại cảm giác ấy.
Tuấn: Vậy thì cứ học lại từng bước. Không cần vội. Chỉ cần chú kiên trì, anh luôn sẵn sàng giúp đỡ.
Nam nhìn đôi bàn tay mình. Đôi bàn tay ấy từng có thời gian không còn làm được những việc có ích, từng khiến anh đánh mất nghề nghiệp và niềm tin của gia đình. Nhưng giờ đây, cũng chính đôi bàn tay ấy đang giúp anh từng bước tìm lại sự tự tin.
Bà Hòa đứng ngoài cửa, nhìn hai con trai trò chuyện vui vẻ. Bà không nói gì, chỉ lặng lẽ mỉm cười.
Bà hiểu rằng con đường cai nghiện của Nam chưa kết thúc. Phía trước vẫn còn những khó khăn và thử thách. Nhưng điều khiến bà hy vọng nhất là Nam đã có mục tiêu, biết quý trọng lao động và chủ động xây dựng tương lai.
Nam đặt chiếc cờ lê vào hộp dụng cụ, quay sang mẹ:
Nam: Mẹ ơi, con muốn sau này tự kiếm tiền bằng nghề của mình, không để mẹ phải lo lắng cho con mãi nữa.
Bà Hòa: Mẹ chỉ mong con khỏe mạnh, sống có trách nhiệm và kiên trì đi hết con đường đã chọn.
Nam: Con sẽ cố gắng, mẹ ạ. Con biết mình không thể thay đổi quá khứ, nhưng con có thể bắt đầu xây dựng tương lai từ hôm nay.
Ngoài sân, nắng chiều vẫn trải vàng trên những tán cây. Tiếng máy xe vang lên từ cửa hàng nhỏ của Tuấn, quen thuộc và gần gũi.
Với Nam, âm thanh ấy không còn chỉ gợi nhớ về những tháng ngày đã mất. Nó còn nhắc anh về một tương lai mà mình đang từng bước hướng tới: được lao động, được tự lập, được sống có trách nhiệm và được trở lại là một người có ích cho gia đình, cộng đồng.
Theo Điều 87 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP, giai đoạn lao động trị liệu, học nghề trong quy trình cai nghiện ma túy có ba nội dung quan trọng: tổ chức hoạt động lao động trị liệu nhằm cải thiện sức khỏe thể chất, tâm trí, rèn luyện ý thức tổ chức, kỷ luật, nâng cao tinh thần tự lập và nhận thức về giá trị lao động; tổ chức hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp căn cứ vào trình độ, nguyện vọng của người cai nghiện, phù hợp với điều kiện thực tế và quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp; thời gian thực hiện từ sau khi kết thúc giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác đến hết thời hạn cai nghiện ma túy.
Lao động trị liệu, học nghề không chỉ giúp người cai nghiện rèn luyện sức khỏe, kỹ năng và tính kỷ luật mà còn góp phần tạo nền tảng để họ tự lập, có nghề nghiệp, việc làm và từng bước tái hòa nhập cộng đồng.
Gia đình và cộng đồng cần quan tâm, động viên, không kỳ thị, đồng thời phối hợp với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện đủ điều kiện để hỗ trợ người cai nghiện thực hiện đúng quy trình, kế hoạch cai nghiện, phù hợp với sức khỏe, khả năng và nguyện vọng của từng người.
Câu chuyện 6: NGÀY TRỞ VỀ VÀ NHỮNG DỰ ĐỊNH MỚI
Buổi sáng đầu đông, những tia nắng dịu nhẹ trải dài trên con đường dẫn vào thôn Đồng Tâm. Trong căn nhà nhỏ nằm bên vườn cây xanh mát, Nam (28 tuổi, người đang thực hiện cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng) ngồi bên chiếc bàn gỗ, chăm chú xem lại cuốn sổ ghi chép quá trình cai nghiện của mình.
Đã nhiều tháng kể từ ngày Nam quyết định từ bỏ ma túy. Anh đã trải qua những ngày khó khăn khi điều trị cắt cơn, giải độc, từng bước tham gia các hoạt động giáo dục, tư vấn phục hồi hành vi, nhân cách và lao động trị liệu, học nghề theo kế hoạch cai nghiện.
Giờ đây, sức khỏe của Nam đã khá hơn, tinh thần cũng ổn định hơn trước. Anh bắt đầu có những dự định cho tương lai. Tuy nhiên, càng gần đến ngày hoàn thành chương trình cai nghiện, Nam càng cảm thấy lo lắng.
Bà Hòa (55 tuổi, mẹ Nam, người luôn đồng hành, động viên con trong quá trình cai nghiện) bưng ấm trà nóng đặt lên bàn.
Bà Hòa: Nam ơi, mẹ thấy mấy hôm nay con cứ ngồi ghi ghi chép chép. Có chuyện gì khiến con lo lắng à?
Nam: Con đang tính xem sau khi hoàn thành cai nghiện thì mình sẽ làm gì, mẹ ạ. Con muốn trở lại làm nghề sửa xe, nhưng lại sợ mọi người không tin tưởng.
Bà Hòa: Con đã cố gắng suốt thời gian qua, mẹ tin mọi người sẽ dần nhận ra sự thay đổi của con.
Nam: Con cũng mong như vậy. Nhưng con còn lo một chuyện nữa. Nếu sau này gặp lại những người bạn cũ, họ rủ rê sử dụng ma túy thì sao? Con sợ mình không đủ bản lĩnh để từ chối.
Đúng lúc ấy, Tuấn (32 tuổi, anh trai Nam, chủ một cửa hàng sửa chữa xe máy tại trung tâm xã) từ ngoài sân bước vào.
Tuấn: Chú lo như thế cũng có lý. Nhưng anh nghĩ nếu biết trước những tình huống có thể gặp thì mình sẽ chủ động hơn. Hay chú trao đổi với chị Lan để được hướng dẫn?
Nam: Em cũng đang định hỏi chị ấy. Em cứ nghĩ hoàn thành cai nghiện là mọi chuyện kết thúc, nhưng càng gần đến ngày đó, em càng thấy mình còn nhiều điều chưa chuẩn bị.
Tuấn: Thì mình chuẩn bị từ bây giờ. Không ai bắt chú phải giải quyết tất cả mọi chuyện trong một ngày.
Chiều hôm ấy, chị Lan (35 tuổi, nhân viên tư vấn thuộc tổ chức cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, có trình độ và được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn phù hợp) đến gặp Nam và gia đình theo lịch hẹn.
Sau khi hỏi thăm tình hình sức khỏe, sinh hoạt và việc thực hiện kế hoạch cai nghiện, chị Lan nhận thấy Nam có vẻ băn khoăn.
Chị Lan: Hôm nay Nam có điều gì muốn trao đổi với chị không?
Nam: Có chị ạ. Em sắp hoàn thành chương trình cai nghiện, nhưng vẫn lo lắng về cuộc sống sau này. Em không biết mình phải chuẩn bị những gì để không tái nghiện và có thể trở lại làm việc bình thường.
Chị Lan: Những lo lắng của em rất thực tế. Chính vì vậy, pháp luật quy định một giai đoạn riêng để giúp người cai nghiện chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
Bà Hòa: Tôi cứ nghĩ khi con đã cai nghiện gần xong thì chỉ cần chờ đến ngày nhận giấy xác nhận hoàn thành là được. Hóa ra còn phải chuẩn bị những việc khác nữa à cháu?
Chị Lan: Đúng vậy, bác ạ. Nội dung này được quy định tại Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Chính phủ
Nam: Giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có phải chỉ là hướng dẫn tìm việc làm không chị?
Chị Lan: Không chỉ có vậy. Trước hết, cần đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch cai nghiện và tình trạng sức khỏe của người cai nghiện.
Chị Lan mở tài liệu pháp luật và đọc:
Chị Lan: Khoản 1 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch cai nghiện theo các mục tiêu; đánh giá tình trạng sức khỏe thể chất, tâm thần của người cai nghiện ma túy.”
Nam: Như vậy, trước khi hoàn thành chương trình cai nghiện, em phải được đánh giá xem mình đã thực hiện kế hoạch đến đâu và sức khỏe hiện tại thế nào?
Chị Lan: Đúng vậy. Việc đánh giá không chỉ dựa vào cảm nhận rằng em đã khỏe hơn hay sinh hoạt bình thường hơn. Cần xem xét kết quả thực hiện những mục tiêu trong kế hoạch cai nghiện, đồng thời đánh giá tình trạng sức khỏe thể chất và tâm thần của em.
Tuấn: Tôi thấy Nam đã thay đổi nhiều. Trước đây em thường xuyên cáu gắt, bỏ bê công việc, sinh hoạt thất thường. Bây giờ em đã biết tự sắp xếp thời gian, tham gia các hoạt động phù hợp và chủ động trao đổi khi gặp khó khăn.
Chị Lan: Đó là những biểu hiện tích cực. Tuy nhiên, việc đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch cai nghiện vẫn phải được tiến hành theo yêu cầu chuyên môn. Những thông tin từ gia đình có thể hỗ trợ quá trình đánh giá, nhưng không thay thế việc đánh giá theo quy định.
Nam: Em hiểu rồi. Em sẽ tiếp tục hợp tác, cung cấp thông tin trung thực để việc đánh giá được chính xác.
Nghe đến đây, bà Hòa chợt nhớ ra một chuyện.
Bà Hòa: Cháu Lan này, sau khi hoàn thành cai nghiện, Nam vẫn ở nhà với gia đình. Thế tại sao còn phải xác định nơi cư trú?
Chị Lan: Vì việc xác định nơi cư trú là một nội dung cần thiết để chuẩn bị thực hiện biện pháp quản lý sau cai nghiện ma túy. Đồng thời, người cai nghiện còn phải được tư vấn những biện pháp phòng, chống tái nghiện và kỹ năng từ chối sử dụng trái phép chất ma túy.
Chị Lan đọc tiếp:
Chị Lan: Khoản 2 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Xác định nơi cư trú của người cai nghiện để chuẩn bị thực hiện biện pháp quản lý sau cai nghiện ma túy; tư vấn các biện pháp phòng, chống tái nghiện cho người hoàn thành cai nghiện ma túy; tư vấn kỹ năng từ chối sử dụng trái phép chất ma túy khi tái hòa nhập cộng đồng.”
Tuấn: Như vậy, việc xác định nơi cư trú không phải chỉ để biết Nam đang ở đâu, mà còn phục vụ công tác quản lý sau cai nghiện?
Chị Lan: Đúng vậy. Bên cạnh đó, người cai nghiện cần được trang bị những kỹ năng để chủ động phòng tránh nguy cơ tái nghiện. Đây là việc rất quan trọng, bởi sau khi hoàn thành cai nghiện, người đó có thể gặp lại những môi trường, mối quan hệ hoặc tình huống từng liên quan đến việc sử dụng ma túy.
Nam: Đó cũng chính là điều em lo nhất. Trước đây, mỗi lần gặp bạn cũ rủ rê, em thường không biết từ chối thế nào.
Chị Lan: Vậy chị thử đưa ra một tình huống nhé. Giả sử một người bạn cũ gọi điện rủ em đến gặp mặt. Khi đến nơi, em phát hiện có người đang sử dụng ma túy và rủ em tham gia. Em sẽ làm gì?
Nam suy nghĩ một lúc rồi đáp:
Nam: Có lẽ em sẽ nói rằng mình đang cai nghiện, không muốn sử dụng nữa.
Chị Lan: Đó là một cách từ chối. Nhưng nếu họ tiếp tục ép buộc hoặc chế giễu thì sao?
Nam: Em sẽ nói rõ rằng em không sử dụng ma túy và rời khỏi nơi đó ngay. Nếu cần, em sẽ gọi cho anh Tuấn hoặc người thân để được hỗ trợ.
Chị Lan: Rất tốt. Em cũng nên chủ động tránh những địa điểm, mối quan hệ có nguy cơ cao. Nếu cảm thấy bản thân có nguy cơ tái sử dụng ma túy, hãy liên hệ người tư vấn hoặc cơ sở chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời.
Tuấn: Anh sẽ luôn sẵn sàng giúp chú. Nhưng chú phải chủ động nói khi gặp khó khăn, không được giấu gia đình như trước.
Nam: Em biết rồi. Em sẽ tập cách từ chối dứt khoát và tránh xa những tình huống nguy hiểm.
Một lát sau, bà Hòa hỏi:
Bà Hòa: Sau khi hoàn thành cai nghiện, nếu Nam gặp khó khăn về việc làm, sinh hoạt hoặc tâm lý thì gia đình có thể tìm đến đâu để được giúp đỡ?
Chị Lan: Pháp luật cũng quy định việc cung cấp thông tin về biện pháp quản lý sau cai nghiện, chính sách hỗ trợ hòa nhập và giới thiệu những dịch vụ hỗ trợ tại địa phương.
Chị Lan đọc khoản 3 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“3. Cung cấp thông tin về biện pháp quản lý sau cai nghiện tại cộng đồng và các chính sách hỗ trợ hòa nhập của Nhà nước đối với người sau cai nghiện ma túy; giới thiệu, cung cấp thông tin, địa chỉ dịch vụ công tác xã hội, nhóm sinh hoạt đồng đẳng tại địa phương cho người cai nghiện ma túy.”
Bà Hòa: Như vậy, người hoàn thành cai nghiện vẫn có thể được tiếp cận thông tin về các chính sách hỗ trợ và những dịch vụ cần thiết?
Chị Lan: Đúng vậy. Người cai nghiện cần được cung cấp thông tin để biết những biện pháp quản lý sau cai nghiện và chính sách hỗ trợ hòa nhập của Nhà nước. Đồng thời, họ cần được giới thiệu địa chỉ các dịch vụ công tác xã hội, nhóm sinh hoạt đồng đẳng tại địa phương nếu có, để chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.
Nam: Nhóm sinh hoạt đồng đẳng là gì hả chị?
Chị Lan: Có thể hiểu đó là nhóm những người có hoàn cảnh hoặc trải nghiệm tương đồng, tham gia chia sẻ, động viên và hỗ trợ nhau trong quá trình phục hồi, hòa nhập. Việc tham gia các nhóm phù hợp có thể giúp em có thêm nguồn động viên và kinh nghiệm ứng phó với khó khăn.
Tuấn: Tôi thấy điều đó rất có ý nghĩa. Nhiều khi người thân muốn giúp nhưng không hiểu hết những khó khăn mà người đang cai nghiện hoặc đã cai nghiện phải trải qua.
Chị Lan: Đúng vậy. Tuy nhiên, việc tham gia nhóm hay sử dụng dịch vụ hỗ trợ cần phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế. Gia đình cũng nên tìm hiểu thông tin từ cơ quan, tổ chức có trách nhiệm để lựa chọn những địa chỉ đáng tin cậy.
Bà Hòa: Thế còn chính sách hỗ trợ hòa nhập của Nhà nước, gia đình có thể hỏi ở đâu?
Chị Lan: Gia đình có thể liên hệ cơ quan có thẩm quyền tại địa phương để được hướng dẫn về những chính sách cụ thể và điều kiện áp dụng. Không phải mọi người sau cai nghiện đều đương nhiên được hưởng tất cả các chính sách, mà phải căn cứ vào quy định và hoàn cảnh thực tế.
Nam chăm chú lắng nghe rồi nói:
Nam: Trước đây em cứ nghĩ sau khi hoàn thành cai nghiện thì phải tự mình giải quyết mọi chuyện. Bây giờ em mới biết pháp luật còn quy định việc cung cấp thông tin, tư vấn và hỗ trợ để người cai nghiện chuẩn bị trở lại cuộc sống bình thường.
Chị Lan: Đúng vậy. Ngoài những nội dung vừa trao đổi, giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng còn chú trọng trang bị kiến thức pháp luật, thông tin về thị trường lao động, kỹ năng sống, hỗ trợ tâm lý và các thủ tục pháp lý cần thiết.
Chị Lan tiếp tục đọc:
Chị Lan: Khoản 4 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“4. Phổ biến chính sách, pháp luật, thông tin về tình hình kinh tế - xã hội, thị trường lao động, tư vấn, giáo dục kỹ năng sống, trợ giúp về tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý nhằm trang bị kiến thức cần thiết, nâng cao khả năng tự giải quyết những khó khăn, vướng mắc của người cai nghiện ma túy.”
Tuấn: Tôi hiểu rồi. Không chỉ hướng dẫn người cai nghiện tránh xa ma túy mà còn phải giúp họ có kiến thức và kỹ năng để tự giải quyết những khó khăn trong cuộc sống.
Chị Lan: Đúng vậy. Chẳng hạn, người cai nghiện có thể cần được tư vấn cách tìm kiếm việc làm, chuẩn bị hồ sơ xin việc, tiếp cận thông tin tuyển dụng hoặc thực hiện những thủ tục pháp lý phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Nam: Em đang muốn trở lại nghề sửa chữa xe máy, nhưng không biết nên tìm việc ở đâu. Em cũng muốn học thêm về sửa chữa xe máy điện.
Tuấn: Cửa hàng của anh đang có nhu cầu mở rộng dịch vụ sửa chữa xe điện. Nếu chú đủ điều kiện về sức khỏe và kỹ năng, anh có thể hỗ trợ chú tìm hiểu công việc. Nhưng anh cũng muốn chú được tư vấn thêm để lựa chọn hướng đi phù hợp.
Chị Lan: Đó là một dự định tốt. Tuy nhiên, Nam cần xem xét khả năng của bản thân, điều kiện thực tế và yêu cầu của công việc. Việc có nghề nghiệp phù hợp sẽ giúp em có thêm điều kiện ổn định cuộc sống, nhưng không nên vì nóng vội tìm việc mà bỏ qua việc tiếp tục chăm sóc sức khỏe và thực hiện các nghĩa vụ theo quy định.
Nam: Em hiểu. Em muốn có công việc ổn định, nhưng cũng muốn bảo đảm mình có đủ khả năng thực hiện.
Bà Hòa: Tôi chỉ mong con có nghề nghiệp, có thu nhập hợp pháp và không quay lại con đường cũ.
Chị Lan: Mong muốn đó rất chính đáng. Nhưng để thực hiện được, Nam cần có một kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng cụ thể, phù hợp với khả năng và hoàn cảnh của mình.
Chị Lan lấy ra một mẫu biểu rồi giải thích:
Chị Lan: Khoản 5 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“5. Hướng dẫn người cai nghiện ma túy xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng theo Mẫu số 19 Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định này. Kế hoạch cần xác định mục tiêu, nguyện vọng của người cai nghiện ma túy, hoàn cảnh thực tế, sự hỗ trợ của các nguồn lực, năng lực bản thân người cai nghiện ma túy, chọn việc làm phù hợp với sức khỏe và kỹ năng lao động của bản thân.”
Nam: Như vậy, em phải xây dựng một kế hoạch cụ thể cho cuộc sống sau khi hoàn thành cai nghiện?
Chị Lan: Đúng vậy. Kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng cần xác định rõ mục tiêu, nguyện vọng, hoàn cảnh thực tế, những nguồn lực có thể hỗ trợ, năng lực bản thân và việc làm phù hợp với sức khỏe, kỹ năng lao động của em.
Tuấn: Tôi nghĩ Nam có thể bắt đầu bằng những mục tiêu gần gũi. Chẳng hạn, duy trì sinh hoạt lành mạnh, tiếp tục rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, tìm hiểu cơ hội việc làm và chủ động tham gia những hoạt động cộng đồng phù hợp.
Chị Lan: Những nội dung đó có thể được xem xét trong quá trình xây dựng kế hoạch. Tuy nhiên, kế hoạch phải xuất phát từ nguyện vọng, khả năng và hoàn cảnh thực tế của Nam, không nên chỉ là những mong muốn do gia đình đặt ra.
Nam: Vậy em muốn ghi mục tiêu đầu tiên là tiếp tục giữ gìn sức khỏe, tránh xa ma túy và thực hiện nghiêm những quy định về quản lý sau cai nghiện. Mục tiêu tiếp theo là học thêm kỹ năng sửa chữa xe máy điện và tìm một công việc phù hợp.
Chị Lan: Rất tốt. Em cũng cần xác định những khó khăn có thể gặp phải và nguồn hỗ trợ khi cần thiết. Chẳng hạn, nếu chưa tìm được việc làm ngay thì em sẽ làm gì? Nếu gặp lại người từng rủ rê sử dụng ma túy thì em sẽ xử lý thế nào?
Nam: Nếu chưa tìm được việc, em sẽ tiếp tục học nghề, tìm hiểu thông tin tuyển dụng và nhờ anh Tuấn hỗ trợ trong khả năng của anh ấy. Còn nếu gặp người rủ rê sử dụng ma túy, em sẽ từ chối, rời khỏi nơi đó và liên hệ người thân hoặc người tư vấn khi cần.
Bà Hòa: Mẹ sẽ động viên con, giúp con duy trì nếp sinh hoạt và cùng con giải quyết những khó khăn trong khả năng của gia đình.
Tuấn: Anh sẽ hỗ trợ chú tìm hiểu nghề nghiệp và việc làm. Nhưng anh mong chú luôn chủ động, không ỷ lại vào người khác.
Nam: Em hiểu. Em muốn tự chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Đó chính là ý nghĩa của việc xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng. Kế hoạch không phải chỉ để hoàn thành một biểu mẫu, mà còn giúp em xác định mình cần làm gì, có thể làm gì và cần sự hỗ trợ từ đâu.
Đúng lúc ấy, ông Bình (50 tuổi, Trưởng thôn Đồng Tâm, người thường xuyên tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện pháp luật về phòng, chống ma túy) ghé thăm gia đình.
Nghe mọi người đang trao đổi về việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, ông Bình vui vẻ nói:
Ông Bình: Tôi thấy Nam đã có nhiều thay đổi tích cực. Nhưng tôi cũng muốn hỏi chị Lan một điều. Những người thực hiện việc tư vấn, hướng dẫn xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng có cần đáp ứng điều kiện chuyên môn không?
Chị Lan: Có bác ạ. Pháp luật quy định cụ thể về trình độ và yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn đối với người thực hiện giai đoạn này.
Chị Lan đọc khoản 6 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“6. Người thực hiện giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có trình độ từ trung cấp trở lên và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy.”
Ông Bình: Như vậy, người thực hiện giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng phải có trình độ từ trung cấp trở lên và được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn trong công tác cai nghiện ma túy?
Chị Lan: Đúng vậy. Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm hoạt động tư vấn, hướng dẫn được thực hiện bởi người có trình độ và kiến thức chuyên môn phù hợp.
Ông Bình: Thế còn trưởng thôn, các đoàn thể và người dân có thể tham gia hỗ trợ như thế nào?
Chị Lan: Cộng đồng có vai trò rất quan trọng trong việc động viên, tạo điều kiện để người sau cai nghiện hòa nhập. Trưởng thôn, các tổ chức đoàn thể và người dân có thể phối hợp tuyên truyền, giới thiệu những hoạt động phù hợp, hỗ trợ tiếp cận thông tin và khuyến khích người sau cai nghiện tham gia sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, không được tự ý thay thế những công việc chuyên môn thuộc trách nhiệm của người đủ điều kiện thực hiện.
Ông Bình: Tôi hiểu rồi. Thôn sẽ tiếp tục tuyên truyền để bà con không kỳ thị, xa lánh người đã cai nghiện. Đồng thời, chúng tôi sẽ phối hợp với các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm để hỗ trợ họ trong phạm vi phù hợp.
Nam: Cháu cảm ơn bác. Cháu chỉ mong sau khi hoàn thành cai nghiện, mọi người cho cháu cơ hội được làm việc và sống bình thường.
Ông Bình: Cơ hội luôn cần đi cùng sự cố gắng. Cháu cứ kiên trì thực hiện kế hoạch, sống có trách nhiệm, rồi từng bước xây dựng lại niềm tin.
Bà Hòa nhìn chị Lan rồi hỏi:
Bà Hòa: Cháu Lan này, giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện trong bao lâu? Có phải đợi đến ngày hoàn thành cai nghiện mới bắt đầu không?
Chị Lan: Không phải vậy đâu bác. Pháp luật quy định rõ thời điểm thực hiện giai đoạn này.
Chị Lan đọc khoản 7 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP:
“7. Thời gian thực hiện giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng là 30 ngày trước khi hoàn thành chương trình cai nghiện ma túy.”
Tuấn: Như vậy, việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện trong 30 ngày trước khi hoàn thành chương trình cai nghiện, chứ không phải sau khi đã hoàn thành?
Chị Lan: Đúng vậy. Đây là khoảng thời gian để thực hiện những nội dung chuẩn bị cần thiết, giúp người cai nghiện chủ động hơn trước khi chuyển sang giai đoạn quản lý sau cai nghiện theo quy định.
Nam: Em thấy quy định này rất hợp lý. Nếu đợi đến khi hoàn thành cai nghiện rồi mới nghĩ đến việc làm, nơi cư trú và cách phòng tránh tái nghiện thì có thể sẽ lúng túng.
Chị Lan: Chính xác. Chuẩn bị trước sẽ giúp em có định hướng rõ ràng hơn và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Ông Bình: Nhưng chị Lan cho tôi hỏi thêm: Quy trình cai nghiện cụ thể do cơ quan nào quy định? Có phải mỗi nơi được tự xây dựng một quy trình khác nhau không?
Chị Lan: Về vấn đề này, khoản 8 Điều 88 Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định:
“8. Quy trình cai nghiện ma túy thực hiện theo quy định của Bộ Công an.”
Ông Bình: Như vậy, khi tổ chức thực hiện các giai đoạn cai nghiện, cơ quan, tổ chức và người có liên quan phải tuân thủ quy trình theo quy định của Bộ Công an?
Chị Lan: Đúng vậy. Không thể tùy tiện bỏ qua hoặc tự ý thay đổi những nội dung thuộc quy trình cai nghiện. Việc tổ chức thực hiện phải bảo đảm đúng quy định pháp luật và phù hợp với kế hoạch cai nghiện của từng người.
Nam: Em hiểu rồi. Em sẽ tiếp tục thực hiện nghiêm túc kế hoạch cho đến khi hoàn thành chương trình cai nghiện theo quy định.
Cuộc trò chuyện kéo dài đến cuối buổi chiều. Trước khi ra về, chị Lan nhắc Nam tiếp tục hoàn thiện kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng theo hướng dẫn, đồng thời chủ động trao đổi những khó khăn phát sinh.
Những ngày sau đó, Nam dành thời gian suy nghĩ kỹ hơn về cuộc sống tương lai.
Trong cuốn sổ nhỏ, anh ghi lại những mục tiêu của mình: tiếp tục duy trì lối sống lành mạnh, tránh xa ma túy, chấp hành các quy định về quản lý sau cai nghiện, học thêm kỹ năng sửa chữa xe máy điện, tìm kiếm công việc phù hợp và từng bước ổn định cuộc sống.
Anh cũng ghi lại những người có thể hỗ trợ khi gặp khó khăn: mẹ, anh trai, người tư vấn và các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tại địa phương.
Một buổi tối, khi đang cùng anh trai kiểm tra lại bộ dụng cụ sửa chữa xe máy, Nam chợt hỏi:
Nam: Anh Tuấn này, nếu sau này em được nhận vào làm việc tại một cửa hàng sửa xe, nhưng người chủ biết em từng nghiện ma túy và từ chối thì sao?
Tuấn: Anh không thể bảo đảm ai cũng sẽ tin chú ngay. Nhưng chú có thể tiếp tục học nghề, rèn luyện kỹ năng và tìm kiếm những cơ hội khác. Điều quan trọng là không vì một lần thất bại mà bỏ cuộc.
Nam: Trước đây, chỉ cần gặp chuyện không vừa ý là em dễ chán nản. Bây giờ em muốn học cách bình tĩnh giải quyết khó khăn.
Tuấn: Đó mới là điều anh mong ở chú. Có nghề nghiệp là tốt, nhưng biết sống có trách nhiệm, biết vượt qua khó khăn còn quan trọng hơn.
Nam gật đầu.
Nam: Em cũng hiểu rằng hoàn thành cai nghiện không có nghĩa là mình không còn nguy cơ tái nghiện. Em phải tiếp tục giữ gìn những thói quen tốt và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.
Tuấn: Đúng vậy. Anh em mình cứ từng bước mà làm.
Thời gian trôi qua, ngày dự kiến hoàn thành chương trình cai nghiện của Nam ngày càng đến gần.
Trong buổi tư vấn cuối của giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, chị Lan hỏi:
Chị Lan: Nam này, sau khi được hướng dẫn xây dựng kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng, em thấy điều gì quan trọng nhất?
Nam suy nghĩ một lúc rồi đáp:
Nam: Trước đây em chỉ mong nhanh chóng hoàn thành cai nghiện để mọi người không còn nhìn mình như một người nghiện ma túy. Nhưng bây giờ em hiểu, điều quan trọng không chỉ là hoàn thành chương trình mà còn là chuẩn bị cho cuộc sống sau đó.
Chị Lan: Em có thể nói rõ hơn không?
Nam: Em phải biết mình sẽ sống ở đâu, làm gì, có thể nhờ ai giúp đỡ khi gặp khó khăn và phải làm thế nào để tránh xa ma túy. Em cũng cần tiếp tục rèn luyện kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe và thực hiện những quy định về quản lý sau cai nghiện.
Chị Lan: Rất tốt. Việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có ý nghĩa giúp người cai nghiện nâng cao khả năng tự giải quyết khó khăn, chủ động thích nghi với cuộc sống và giảm nguy cơ tái nghiện.
Nam: Em biết phía trước vẫn còn nhiều thử thách. Nhưng lần này em đã có kế hoạch, có mục tiêu và biết tìm đến đâu khi cần hỗ trợ.
Chị Lan mỉm cười:
Chị Lan: Chị mong em tiếp tục giữ được tinh thần ấy. Đừng quên rằng việc phục hồi là một quá trình cần sự kiên trì. Khi gặp khó khăn, hãy chủ động trao đổi và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.
Chiều hôm ấy, Nam trở về nhà. Bà Hòa đang ngồi nhặt rau trước hiên, thấy con liền hỏi:
Bà Hòa: Hôm nay con đi tư vấn thế nào?
Nam: Tốt lắm mẹ ạ. Con đã hiểu rõ hơn những việc mình cần chuẩn bị sau khi hoàn thành cai nghiện.
Bà Hòa: Thế con còn lo lắng nhiều không?
Nam mỉm cười:
Nam: Con vẫn có những điều phải lo, nhưng con không còn thấy mơ hồ như trước. Con biết mình cần làm gì và có thể tìm ai giúp đỡ khi gặp khó khăn.
Bà Hòa nhìn con, ánh mắt dịu dàng:
Bà Hòa: Mẹ chỉ mong con luôn giữ được quyết tâm ấy.
Nam ngồi xuống bên mẹ.
Nam: Mẹ ơi, trước đây con cứ nghĩ ngày hoàn thành cai nghiện sẽ là ngày kết thúc mọi chuyện. Nhưng bây giờ con hiểu, đó còn là lúc con bắt đầu một chặng đường mới, phải sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và cộng đồng.
Bà Hòa: Đúng rồi con. Quan trọng là con biết trân trọng cơ hội làm lại cuộc đời.
Ngoài sân, những tia nắng cuối ngày trải dài trên hàng cây. Tiếng trẻ nhỏ vui đùa vang lên từ con đường làng, hòa cùng tiếng xe máy chạy qua cửa hàng của Tuấn.
Nam nhìn về phía con đường trước nhà. Con đường ấy từng chứng kiến những tháng ngày anh lầm lỡ, những lần anh khiến gia đình thất vọng. Nhưng giờ đây, anh không còn chỉ nghĩ về quá khứ.
Anh đã có những dự định mới, một kế hoạch cụ thể và sự đồng hành của những người luôn mong anh thay đổi.
Nam hiểu rằng tái hòa nhập cộng đồng không phải là một việc có thể hoàn thành chỉ bằng một lời hứa. Đó là quá trình chuẩn bị về sức khỏe, tâm lý, kiến thức pháp luật, kỹ năng sống, nghề nghiệp và khả năng tự giải quyết khó khăn.
Với anh, ngày hoàn thành chương trình cai nghiện không phải là điểm kết thúc, mà là sự khởi đầu của một cuộc sống mới, nơi anh phải tiếp tục nỗ lực để giữ vững thành quả cai nghiện, tránh xa ma túy, lao động chân chính và trở thành người có ích cho gia đình, xã hội.
Tác giả: CTV
Ý kiến bạn đọc