Từ một vùng đất giàu truyền thống yêu nước, từng chịu nhiều đau thương trong khói lửa chiến tranh, Thái Nguyên hôm nay đã vươn mình mạnh mẽ, trở thành một trong những trung tâm phát triển năng động của khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Nhìn lại chặng đường 90 năm kể từ khi cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên được thành lập (1936 - 2026), có thể thấy rõ một hành trình lịch sử đầy gian khổ nhưng cũng vô cùng vẻ vang, hun đúc nên bản lĩnh, ý chí và khát vọng vươn lên của Đảng bộ và nhân dân các dân tộc trong tỉnh.
Năm 1884, thực dân Pháp nổ súng xâm lược Thái Nguyên. Trong những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XIX, thực dân Pháp từng bước chiếm đóng và thiết lập bộ máy cai trị ở tỉnh Thái Nguyên nhưng luôn vấp phải phong trào đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân trong tỉnh kéo dài từ cuối thế kỉ XIX sang đầu thế kỉ XX. Từ việc tích cực tham gia, hỗ trợ nghĩa quân Yên Thế đến các cuộc nổi dậy của binh lính đồn Hùng Sơn hay phong trào đấu tranh của công nhân mỏ Hích, Phấn Mễ đầu thế kỷ XX, tất cả đã thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của con người nơi đây. Đặc biệt, cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 do Trịnh Văn Cấn và Lương Ngọc Quyến lãnh đạo đã trở thành dấu mốc tiêu biểu, thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh cách mạng trong lòng nhân dân.
Bước ngoặt lịch sử đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, mở ra con đường giải phóng dân tộc đúng đắn. Dưới ánh sáng của Đảng, phong trào cách mạng từng bước được khôi phục và phát triển. Cuối năm 1936, tại xã La Bằng, cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên chính thức được thành lập với 4 đảng viên: Đường Nhất Quý, Đường Văn Ngân, Nông Văn Ái, Hoàng Văn Nghiệp - đều là người dân tộc Nùng. Sự ra đời của cơ sở Đảng đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên là sự kiện chính trị có ý nghĩa quan trọng, mở ra con đường, phương hướng phát triển mới cho phong trào cách mạng ở Thái Nguyên; lan tỏa thành cao trào cách mạng đấu tranh giải phóng dân tộc trong tỉnh cũng như trong vùng Việt Bắc; thúc đẩy phong trào đấu tranh của nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên, đưa cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thái Nguyên đi đến thắng lợi, góp phần vào thành công chung của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh ra đời là một mốc son quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của Đảng bộ tỉnh, từ đây lực lượng cách mạng ở địa phương đã có một tổ chức cách mạng tiên tiến trực tiếp lãnh đạo, đưa phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân Thái Nguyên hòa vào cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam. Từ đó, người dân ngày càng thấy rõ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, một tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật, đấu tranh tất cả vì độc lập, tự do và lợi ích của Nhân dân. Từ sau khi cơ sở Đảng được thành lập, truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên ngày càng được phát huy. Phong trào cách mạng ở tỉnh Thái Nguyên phát triển nhanh chóng, góp phần quan trọng vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Đảng bộ tỉnh đã lãnh đạo nhân dân hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, vừa trực tiếp chiến đấu, vừa xây dựng hậu phương vững chắc. Đặc biệt, Thái Nguyên đã trở thành “Thủ đô gió ngàn”, nơi bảo vệ an toàn tuyệt đối Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cơ quan đầu não của Trung ương, góp phần quyết định vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Thái Nguyên bước vào thời kỳ mới với nhiều khó khăn, thử thách. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, đặc biệt là trong gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, địa phương đã không ngừng phát triển, từng bước vươn lên mạnh mẽ. Từ một tỉnh nghèo, Thái Nguyên đã trở thành trung tâm công nghiệp, giáo dục, y tế quan trọng của vùng, có vị thế ngày càng cao trong cả nước.
Năm 2025 đánh dấu nhiều thành tựu nổi bật của tỉnh trên các lĩnh vực. Kinh tế tiếp tục duy trì tăng trưởng tích cực, công nghiệp giữ vai trò trụ cột với giá trị sản xuất đạt 1.058 nghìn tỷ đồng; sản xuất nông nghiệp duy trì ổn định, giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản đạt 21.051 tỷ đồng. GRDP bình quân đầu người tiếp tục thuộc nhóm dẫn đầu khu vực trung du và miền núi phía Bắc (đạt 114,1 triệu đồng/người/năm); thu ngân sách nhà nước đạt trên 29 nghìn tỷ đồng, lập kỷ lục mới, tăng 125,3% dự toán Trung ương giao. Môi trường đầu tư được cải thiện rõ rệt, thu hút mạnh mẽ nguồn vốn FDI, đưa Thái Nguyên vào nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước. Hạ tầng kinh tế - xã hội được đầu tư đồng bộ với nhiều dự án lớn mang tính liên kết vùng, tạo động lực phát triển mới.
Cùng với đó, các lĩnh vực văn hóa - xã hội có nhiều chuyển biến tích cực, đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao. Công tác giảm nghèo, an sinh xã hội đạt nhiều kết quả rõ nét; các hoạt động văn hóa, du lịch, thể thao diễn ra sôi động, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và quảng bá hình ảnh địa phương. Giáo dục và y tế tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Trên lĩnh vực xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, Đảng bộ tỉnh không ngừng lớn mạnh cả về quy mô và chất lượng. Từ 4 đảng viên ban đầu, đến nay toàn tỉnh đã có trên 141 nghìn đảng viên sinh hoạt tại hàng trăm tổ chức cơ sở đảng. Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định rõ các đột phá chiến lược, trong đó nhấn mạnh phát triển hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tư nhân. Bộ máy chính quyền ngày càng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; cải cách hành chính và chuyển đổi số đạt nhiều kết quả nổi bật, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân và doanh nghiệp.
Trong khi đó, quốc phòng - an ninh được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo, tạo môi trường ổn định cho phát triển. Công tác đối ngoại được mở rộng, góp phần nâng cao vị thế của Thái Nguyên trong hội nhập quốc tế.
Phát huy truyền thống 90 năm xây dựng và phát triển, bước vào giai đoạn mới, Thái Nguyên xác định tiếp tục đổi mới tư duy, hành động quyết liệt, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế để bứt phá mạnh mẽ. Với phương châm “Đoàn kết - Kỷ cương - Hành động - Hiệu quả - Phát triển”, Đảng bộ tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng cao, xây dựng Thái Nguyên trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, có thu nhập trung bình cao trước năm 2030.
Kỷ niệm 90 năm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên không chỉ là dịp ôn lại truyền thống vẻ vang mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối. Truyền thống cách mạng, tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên sẽ tiếp tục là nguồn sức mạnh để Thái Nguyên bứt phá, phát triển nhanh và bền vững. Tiếp nối truyền thống quê hương cách mạng, chiến khu Việt Bắc năm xưa và phát huy những thế mạnh, tiềm năng, dư địa của mình, Thái Nguyên đang và sẽ tiếp tục vững bước trên con đường đổi mới, phát triển, hướng tới mục tiêu “xây dựng tỉnh Thái Nguyên trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, có thu nhập trung bình cao trước năm 2030” mà Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã đề ra./.