THÔNG TIN CỦA AI, NGƯỜI ẤY CÓ QUYỀN BIẾT
- Thứ ba - 23/06/2026 06:28
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trong thời đại dữ liệu số, thông tin hộ tịch của mỗi cá nhân không chỉ giúp việc thực hiện thủ tục hành chính thuận tiện hơn, mà còn gắn liền với quyền nhân thân, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của người dân. Câu chuyện dưới đây là một ví dụ.
Chiều thứ sáu, chị Hương đến Trung tâm phục vụ hành chính công của xã để xin trích lục thông tin hộ tịch phục vụ việc hoàn thiện hồ sơ vay vốn cho gia đình. Do làm mất bản sao giấy khai sinh cũ, chị lo sẽ phải đi lại nhiều lần để xác minh.
Tại Trung tâm phục vụ hành chính công, sau khi kiểm tra giấy tờ tùy thân, anh Duy - cán bộ phụ trách công tác tư pháp hướng dẫn chị thực hiện việc khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Chỉ một lát sau, thông tin hộ tịch của chị được tra cứu, đối chiếu trên hệ thống.
Thấy thủ tục thuận tiện hơn trước, chị Hương vui mừng nói:
- May quá, thông tin của tôi có trên hệ thống nên đỡ phải tìm lại giấy tờ cũ. Nhưng tôi cũng băn khoăn, những thông tin này có phải ai muốn xem cũng được không?
Anh Duy mỉm cười giải thích:
- Chị ơi, chị yên tâm nhé. Tại Điều 26 Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 3 năm 2027) có quy định về khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Trước hết, pháp luật khẳng định rõ: Cá nhân được khai thác thông tin của mình trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Vì vậy, chị có quyền yêu cầu khai thác thông tin hộ tịch của chính mình theo quy định, và cơ quan nhà nước có thẩm quyền được khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó. Nghĩa là không phải cơ quan nào cũng được khai thác tùy ý, mà chỉ được khai thác trong phạm vi thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ được giao thôi chị ạ!
Đúng lúc ấy, anh Tuấn, hàng xóm của chị Hương, cũng đến hỏi về việc xin xác nhận một số thông tin hộ tịch của người thân để làm hồ sơ đất đai. Nghe vậy, cán bộ Duy giải thích cẩn thận:
- Với những cơ quan, tổ chức, cá nhân không thuộc trường hợp tự khai thác thông tin của mình hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thì khi khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phải được sự đồng ý của cá nhân là chủ thể của thông tin được khai thác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Anh Tuấn gật đầu. Trước đó, anh cứ nghĩ người thân trong gia đình thì có thể xin thông tin thay nhau. Nhưng qua hướng dẫn, anh hiểu rằng thông tin hộ tịch là dữ liệu cá nhân quan trọng, không thể tùy tiện khai thác nếu không có sự đồng ý của người là chủ thể thông tin hoặc căn cứ pháp luật phù hợp.
Anh Duy tiếp tục giải thích:
- Trường hợp khai thác thông tin của người chưa thành niên, người bị mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi phải được sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật.
Chị Hương nghe vậy liền hỏi:
- Thế con tôi mới mười tuổi, nếu cần khai thác thông tin hộ tịch của cháu thì cháu có tự làm được không?
Anh Duy trả lời:
- Đối với người bị mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người chưa đủ 15 tuổi khai thác thông tin của mình thông qua người đại diện theo pháp luật chị ạ. Vì vậy, trong trường hợp con chị 10 tuổi thì, cha, mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật của cháu sẽ thực hiện việc khai thác thông tin thay cho trẻ theo đúng quy định.
Một lát sau, chị Hương nhớ đến trường hợp người bác ruột đã mất, gia đình đang cần một số giấy tờ liên quan để giải quyết việc thừa kế. Anh Duy giải thích thêm:
- Nếu khai thác thông tin của người bị tuyên bố mất tích hoặc người đã chết thì phải được sự đồng ý của những người thân thích theo thứ tự pháp luật quy định. Cụ thể, Điều 26 Luật Hộ tịch nêu rõ: Trường hợp khai thác thông tin của người bị tuyên bố mất tích, người đã chết phải được sự đồng ý của vợ, chồng hoặc con thành niên của người đó; trường hợp không có những người này thì việc khai thác thông tin phải được sự đồng ý của cha, mẹ của người bị tuyên bố mất tích, người đã chết.
Nghe xong, chị Hương thấy yên tâm hơn. Chị hiểu rằng Cơ sở dữ liệu hộ tịch giúp người dân thuận lợi khi cần tra cứu, xác nhận thông tin, nhưng sự thuận tiện ấy luôn phải đi cùng với nguyên tắc bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân.
Trước khi ra về, anh Duy còn nhấn mạnh thêm một nội dung quan trọng:
- Điều 26 Luật Hộ tịch quy định: việc khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phải bảo đảm bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều đó có nghĩa là mọi hoạt động khai thác, sử dụng thông tin hộ tịch đều phải đúng thẩm quyền, đúng mục đích, không được tùy tiện chia sẻ hoặc sử dụng trái pháp luật.
Cầm kết quả trên tay, chị Hương nói với anh Tuấn:
- Giờ tôi mới hiểu, dữ liệu hộ tịch không chỉ để làm thủ tục nhanh hơn, mà còn phải được bảo vệ chặt chẽ. Thông tin của ai thì người đó có quyền biết, quyền kiểm soát và quyền được pháp luật bảo vệ.
Câu chuyện tại Trung tâm phục vụ hành chính công của xã cho thấy, khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch là quyền cần thiết của cá nhân, đồng thời là công cụ hỗ trợ cơ quan nhà nước thực hiện nhiệm vụ quản lý. Tuy nhiên, việc khai thác thông tin phải tuân thủ đúng quy định, nhất là trong các trường hợp khai thác thông tin của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị tuyên bố mất tích hoặc người đã chết.
Mỗi người dân khi cần khai thác thông tin hộ tịch cần liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn thực hiện đúng trình tự. Bởi trong thời đại dữ liệu số, bảo vệ thông tin hộ tịch cũng chính là bảo vệ quyền nhân thân, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân.
Tại Trung tâm phục vụ hành chính công, sau khi kiểm tra giấy tờ tùy thân, anh Duy - cán bộ phụ trách công tác tư pháp hướng dẫn chị thực hiện việc khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Chỉ một lát sau, thông tin hộ tịch của chị được tra cứu, đối chiếu trên hệ thống.
Thấy thủ tục thuận tiện hơn trước, chị Hương vui mừng nói:
- May quá, thông tin của tôi có trên hệ thống nên đỡ phải tìm lại giấy tờ cũ. Nhưng tôi cũng băn khoăn, những thông tin này có phải ai muốn xem cũng được không?
Anh Duy mỉm cười giải thích:
- Chị ơi, chị yên tâm nhé. Tại Điều 26 Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 3 năm 2027) có quy định về khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Trước hết, pháp luật khẳng định rõ: Cá nhân được khai thác thông tin của mình trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Vì vậy, chị có quyền yêu cầu khai thác thông tin hộ tịch của chính mình theo quy định, và cơ quan nhà nước có thẩm quyền được khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó. Nghĩa là không phải cơ quan nào cũng được khai thác tùy ý, mà chỉ được khai thác trong phạm vi thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ được giao thôi chị ạ!
Đúng lúc ấy, anh Tuấn, hàng xóm của chị Hương, cũng đến hỏi về việc xin xác nhận một số thông tin hộ tịch của người thân để làm hồ sơ đất đai. Nghe vậy, cán bộ Duy giải thích cẩn thận:
- Với những cơ quan, tổ chức, cá nhân không thuộc trường hợp tự khai thác thông tin của mình hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thì khi khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phải được sự đồng ý của cá nhân là chủ thể của thông tin được khai thác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Anh Tuấn gật đầu. Trước đó, anh cứ nghĩ người thân trong gia đình thì có thể xin thông tin thay nhau. Nhưng qua hướng dẫn, anh hiểu rằng thông tin hộ tịch là dữ liệu cá nhân quan trọng, không thể tùy tiện khai thác nếu không có sự đồng ý của người là chủ thể thông tin hoặc căn cứ pháp luật phù hợp.
Anh Duy tiếp tục giải thích:
- Trường hợp khai thác thông tin của người chưa thành niên, người bị mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi phải được sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật.
Chị Hương nghe vậy liền hỏi:
- Thế con tôi mới mười tuổi, nếu cần khai thác thông tin hộ tịch của cháu thì cháu có tự làm được không?
Anh Duy trả lời:
- Đối với người bị mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người chưa đủ 15 tuổi khai thác thông tin của mình thông qua người đại diện theo pháp luật chị ạ. Vì vậy, trong trường hợp con chị 10 tuổi thì, cha, mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật của cháu sẽ thực hiện việc khai thác thông tin thay cho trẻ theo đúng quy định.
Một lát sau, chị Hương nhớ đến trường hợp người bác ruột đã mất, gia đình đang cần một số giấy tờ liên quan để giải quyết việc thừa kế. Anh Duy giải thích thêm:
- Nếu khai thác thông tin của người bị tuyên bố mất tích hoặc người đã chết thì phải được sự đồng ý của những người thân thích theo thứ tự pháp luật quy định. Cụ thể, Điều 26 Luật Hộ tịch nêu rõ: Trường hợp khai thác thông tin của người bị tuyên bố mất tích, người đã chết phải được sự đồng ý của vợ, chồng hoặc con thành niên của người đó; trường hợp không có những người này thì việc khai thác thông tin phải được sự đồng ý của cha, mẹ của người bị tuyên bố mất tích, người đã chết.
Nghe xong, chị Hương thấy yên tâm hơn. Chị hiểu rằng Cơ sở dữ liệu hộ tịch giúp người dân thuận lợi khi cần tra cứu, xác nhận thông tin, nhưng sự thuận tiện ấy luôn phải đi cùng với nguyên tắc bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân.
Trước khi ra về, anh Duy còn nhấn mạnh thêm một nội dung quan trọng:
- Điều 26 Luật Hộ tịch quy định: việc khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phải bảo đảm bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều đó có nghĩa là mọi hoạt động khai thác, sử dụng thông tin hộ tịch đều phải đúng thẩm quyền, đúng mục đích, không được tùy tiện chia sẻ hoặc sử dụng trái pháp luật.
Cầm kết quả trên tay, chị Hương nói với anh Tuấn:
- Giờ tôi mới hiểu, dữ liệu hộ tịch không chỉ để làm thủ tục nhanh hơn, mà còn phải được bảo vệ chặt chẽ. Thông tin của ai thì người đó có quyền biết, quyền kiểm soát và quyền được pháp luật bảo vệ.
Câu chuyện tại Trung tâm phục vụ hành chính công của xã cho thấy, khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch là quyền cần thiết của cá nhân, đồng thời là công cụ hỗ trợ cơ quan nhà nước thực hiện nhiệm vụ quản lý. Tuy nhiên, việc khai thác thông tin phải tuân thủ đúng quy định, nhất là trong các trường hợp khai thác thông tin của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị tuyên bố mất tích hoặc người đã chết.
Mỗi người dân khi cần khai thác thông tin hộ tịch cần liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn thực hiện đúng trình tự. Bởi trong thời đại dữ liệu số, bảo vệ thông tin hộ tịch cũng chính là bảo vệ quyền nhân thân, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân.