Gốc rễ của cây
- Thứ ba - 23/06/2026 06:44
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Buổi sáng thứ hai tại Trung tâm Phục vụ hành chính công chính thức bắt đầu bằng một chuỗi tiếng ồn quen thuộc, tiếng bước chân vội vã, tiếng lạch cạch của máy in và tiếng hướng dẫn rầm rì. Tại quầy tiếp nhận hồ sơ, anh Nguyễn Văn Triết lau gọng kính cận, nhìn xấp hồ sơ dày cộm trước mặt. Là một chuyên viên pháp lý có gần mười năm kinh nghiệm, anh tự nhận mình đã chứng kiến đủ mọi rắc rối giấy tờ trên đời. Nhưng anh biết, đằng sau mỗi mảnh giấy cũ kỹ, mỗi dòng chữ mờ nhòe luôn là một câu chuyện của một số phận, một cuộc đời.
Đúng 8 giờ 30 phút, một người đàn ông trung niên bước vào quầy số 5 với gương mặt hốc hác, đôi bàn tay thô ráp đan chặt vào nhau đầy lo âu. Ông tên là Lê Văn Hải. Vừa ngồi xuống ghế, ông đã run rẩy đặt lên bàn một xấp giấy tờ dày cộm, được bọc cẩn thận trong chiếc túi nilon và cất lời:
- Cán bộ ơi, cứu gia đình tôi với! Nếu không sửa được cái tên này, gia đình tôi không biết phải làm sao nữa - ông Hải nói, giọng lạc đi.
Triết nhìn về phía người đàn ông trung niên, ôn tồn nói:
- Bác cứ bình tĩnh trình bày rõ ràng, có tôi ở đây hỗ trợ bác.
Ông Hải lau giọt mồ hôi trên trán, bắt đầu kể lại nguồn cơn sự việc. Năm 1974, ông sinh ra tại một làng quê nghèo. Trong cuốn Sổ đăng ký khai sinh bằng giấy bản cổ xưa còn lưu tại xã, tên ông được ghi rõ ràng, mạch lạc: Lê Văn Hải, ngày sinh 15/10/1974. Thế nhưng, sau này khi ông đi làm Chứng minh nhân dân (CMND) để lên thành phố học nghề, người cán bộ xã thời đó khi viết tay tờ khai đã vô tình viết nhầm chữ đệm của ông thành Lê Thanh Hải.
Thời điểm ấy, nhận thức về giấy tờ còn đơn giản, ông Hải nghĩ "Văn" hay "Thanh" thì cũng là mình, miễn có cái giấy là được. Sự cẩu thả đó đã vô tình sinh ra một "bản thể" thứ hai mang tên Lê Thanh Hải trên nhiều loại giấy tờ sau này: từ Bằng tốt nghiệp, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cho đến Giấy chứng nhận kết hôn và cả Giấy khai sinh của cô con gái Lê Minh Tú.
Mọi chuyện vẫn êm đẹp cho đến hai tháng trước, khi Nhà nước tiến hành số hóa dữ liệu, đồng bộ hóa Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cấp Thẻ căn cước công dân gắn chíp.
Khi công an quét mã và đối chiếu với Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử - nơi lưu trữ thông tin gốc từ cuốn sổ khai sinh năm 1974 - hệ thống lập tức phát lệnh cảnh báo. Thông tin không trùng khớp. Trên hệ thống quản lý cư trú, ông là "Lê Văn Hải", nhưng toàn bộ tài sản, học bạ, hồ sơ của ông lại thuộc về một người tên là "Lê Thanh Hải".
Ông Hải nói tiếp:
- Con gái tôi đang có ý định đi du học tại một trường đại học ở nước ngoài - ông nghẹn ngào, mắt đỏ hoe - bây giờ thông tin giữa giấy khai sinh và các giấy tờ khác không trùng khớp, tôi nghe nói nếu không xử lý sẽ ảnh hưởng đến việc đi học của con. Nó đang rất cố gắng, tôi không muốn vì mình mà ảnh hưởng đến tương lai sau này của con.
Triết chăm chú lắng nghe, ngón tay gõ nhẹ xuống bàn theo thói quen. Anh kéo xấp hồ sơ về phía mình, lật giở từng trang. Bản sao văn bản, học bạ, sổ đỏ... tất cả đều là một cái tên "Lê Thanh Hải". Anh truy cập vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc. Khi gõ số định danh cá nhân của ông Hải, màn hình hiện ra bản quét kỹ thuật số của cuốn sổ hộ tịch năm 1974. Dòng chữ viết bằng mực đã phai màu nhưng vẫn rõ ràng: Lê Văn Hải. Triết nhìn ông Hải, đẩy gọng kính, thanh âm rõ ràng và vô cùng kiên định.
- Bác Hải ạ, bác cứ bình tĩnh, trường hợp của bác tuy nhìn qua rất rối rắm vì số lượng giấy tờ bị sai dây chuyền quá nhiều, nhưng về mặt pháp lý thì hướng giải quyết lại vô cùng sáng tỏ. Pháp luật đã có quy định để bảo vệ người dân trong những tình huống thế này tại Luật Hộ tịch năm 2026, Luật này sẽ có hiệu lực kể từ ngày 01/3/2027 tới đây.
Nói rồi anh xoay màn hình máy tính về phía ông Hải, chỉ vào các điều khoản pháp lý được trích xuất từ văn bản luật:
- Theo quy định của pháp luật về hộ tịch, tại Điều 6 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hộ tịch quy định về giá trị pháp lý của Giấy khai sinh như sau:
“1. Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân.
2. Mọi hồ sơ, giấy tờ của cá nhân có nội dung về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; quê quán; quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với Giấy khai sinh của người đó.
3. Trường hợp nội dung trong hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác với nội dung trong Giấy khai sinh của người đó thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ hoặc cấp giấy tờ có trách nhiệm điều chỉnh hồ sơ, giấy tờ theo đúng nội dung trong Giấy khai sinh.”
Hiện nay, Luật Hộ tịch năm 2026 đã được ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, tại khoản 1, khoản 2 Điều 9 cũng quy định:
“1. Giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch trong sổ hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch là căn cứ để điều chỉnh thông tin trong giấy tờ, hồ sơ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân.
2. Thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân. Mọi thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; nơi sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; số định danh cá nhân; quê quán; quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với thông tin khai sinh của người đó.
Trường hợp thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân không trùng khớp với thông tin khai sinh thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu, cấp giấy tờ có trách nhiệm chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh, bảo đảm thông tin chính xác”.
Nghĩa là, khi có sự mâu thuẫn, tất cả các thông tin của các lĩnh vực khác như đất đai, ngân hàng, giáo dục, bảo hiểm... đều phải lấy dữ liệu về hộ tịch làm chuẩn để điều chỉnh theo.
Ông Hải nghe vậy chớp chớp mắt, dường như vẫn chưa thể hiểu hết những thuật ngữ mang tính chuyên môn. Anh Triết mỉm cười giải thích tiếp bằng giọng nói nhẹ nhàng:
- Nói một cách dễ hiểu, thông tin khai sinh chính là thông tin hộ tịch gốc của một con người. Nó giống như cái rễ của một cái cây vậy bác. Mọi thông tin về họ, chữ đệm, tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, dân tộc, quốc tịch cho đến quan hệ cha, mẹ, con... hiển thị trên các giấy tờ khác bắt buộc phải phù hợp và thống nhất với thông tin khai sinh gốc đó. Trong trường hợp này, cái tên Lê Văn Hải trong sổ khai sinh năm 1974 của bác là đúng pháp luật. Còn tất cả các giấy tờ mang tên Lê Thanh Hải suốt những năm qua, dù do cơ quan nào cấp, đều là thông tin sai lệch và buộc phải điều chỉnh lại cho đúng với thông tin gốc của giấy khai sinh.
Nghe đến đây, ông Hải bỗng thở dài thườn thượt:
- Tôi hiểu rồi... Nhưng nếu vậy thì mất nhiều thời gian quá. Sửa một cái sổ đỏ đã mất cả tháng, giờ từ bảo hiểm, đến giấy tờ các loại... Một mình tôi làm sao chạy qua ngần ấy cơ quan, tổ chức để xin sửa lại cho đúng.
- Bác lại lo xa quá rồi. Luật pháp đặt ra quy định nghiêm là để quản lý, nhưng cũng có những cơ chế phối hợp cực kỳ thông thoáng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Bác hãy chú ý kỹ vế sau của quy định là trường hợp thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân không trùng khớp với thông tin khai sinh thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu, cấp giấy tờ có trách nhiệm chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh, bảo đảm thông tin chính xác.
Ông Hải ngước lên, ánh mắt hiện rõ vẻ ngơ ngác:
- Nghĩa là... nghĩa là sao hả chú? Ai phải chủ động?
- Nghĩa là bác không cần phải đi “xin” từng cơ quan một như ngày xưa nữa, trách nhiệm chủ động rà soát, liên hệ và chỉnh sửa giờ đây thuộc về các cơ quan đã cấp giấy tờ sai cho bác. Khi bác mang thông tin gốc đến, họ sẽ có nghĩa vụ phối hợp với cơ quan tư pháp để xác minh và cập nhật.
- Ôi vậy thì tốt quá, may mà có chú giải đáp giúp tôi, nếu không tôi cũng chưa biết phải làm thế nào. Tôi cảm ơn chú!
- Không có gì bác ạ, giờ bác về chuẩn bị đầy đủ giấy tờ cần chỉnh sửa lại, có gì còn thắc mắc bác cứ hỏi cháu, cháu sẽ cố gắng hết sức.
Ông Hải ra về, Triết nhìn theo bóng lưng ông khuất dần trong dòng người tấp nập trên đường. Anh hiểu rằng, những quy định pháp luật nếu chỉ nằm im trên trang giấy thì sẽ mãi là những điều khoản khô khan, lạnh lùng. Nhưng khi nó được thực thi bằng cái tâm, nó sẽ trở thành dòng nước mát lành, gột rửa đi những rắc rối, trả lại sự công bằng và nhất quán cho danh tính của mỗi con người.
- Cán bộ ơi, cứu gia đình tôi với! Nếu không sửa được cái tên này, gia đình tôi không biết phải làm sao nữa - ông Hải nói, giọng lạc đi.
Triết nhìn về phía người đàn ông trung niên, ôn tồn nói:
- Bác cứ bình tĩnh trình bày rõ ràng, có tôi ở đây hỗ trợ bác.
Ông Hải lau giọt mồ hôi trên trán, bắt đầu kể lại nguồn cơn sự việc. Năm 1974, ông sinh ra tại một làng quê nghèo. Trong cuốn Sổ đăng ký khai sinh bằng giấy bản cổ xưa còn lưu tại xã, tên ông được ghi rõ ràng, mạch lạc: Lê Văn Hải, ngày sinh 15/10/1974. Thế nhưng, sau này khi ông đi làm Chứng minh nhân dân (CMND) để lên thành phố học nghề, người cán bộ xã thời đó khi viết tay tờ khai đã vô tình viết nhầm chữ đệm của ông thành Lê Thanh Hải.
Thời điểm ấy, nhận thức về giấy tờ còn đơn giản, ông Hải nghĩ "Văn" hay "Thanh" thì cũng là mình, miễn có cái giấy là được. Sự cẩu thả đó đã vô tình sinh ra một "bản thể" thứ hai mang tên Lê Thanh Hải trên nhiều loại giấy tờ sau này: từ Bằng tốt nghiệp, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cho đến Giấy chứng nhận kết hôn và cả Giấy khai sinh của cô con gái Lê Minh Tú.
Mọi chuyện vẫn êm đẹp cho đến hai tháng trước, khi Nhà nước tiến hành số hóa dữ liệu, đồng bộ hóa Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cấp Thẻ căn cước công dân gắn chíp.
Khi công an quét mã và đối chiếu với Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử - nơi lưu trữ thông tin gốc từ cuốn sổ khai sinh năm 1974 - hệ thống lập tức phát lệnh cảnh báo. Thông tin không trùng khớp. Trên hệ thống quản lý cư trú, ông là "Lê Văn Hải", nhưng toàn bộ tài sản, học bạ, hồ sơ của ông lại thuộc về một người tên là "Lê Thanh Hải".
Ông Hải nói tiếp:
- Con gái tôi đang có ý định đi du học tại một trường đại học ở nước ngoài - ông nghẹn ngào, mắt đỏ hoe - bây giờ thông tin giữa giấy khai sinh và các giấy tờ khác không trùng khớp, tôi nghe nói nếu không xử lý sẽ ảnh hưởng đến việc đi học của con. Nó đang rất cố gắng, tôi không muốn vì mình mà ảnh hưởng đến tương lai sau này của con.
Triết chăm chú lắng nghe, ngón tay gõ nhẹ xuống bàn theo thói quen. Anh kéo xấp hồ sơ về phía mình, lật giở từng trang. Bản sao văn bản, học bạ, sổ đỏ... tất cả đều là một cái tên "Lê Thanh Hải". Anh truy cập vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc. Khi gõ số định danh cá nhân của ông Hải, màn hình hiện ra bản quét kỹ thuật số của cuốn sổ hộ tịch năm 1974. Dòng chữ viết bằng mực đã phai màu nhưng vẫn rõ ràng: Lê Văn Hải. Triết nhìn ông Hải, đẩy gọng kính, thanh âm rõ ràng và vô cùng kiên định.
- Bác Hải ạ, bác cứ bình tĩnh, trường hợp của bác tuy nhìn qua rất rối rắm vì số lượng giấy tờ bị sai dây chuyền quá nhiều, nhưng về mặt pháp lý thì hướng giải quyết lại vô cùng sáng tỏ. Pháp luật đã có quy định để bảo vệ người dân trong những tình huống thế này tại Luật Hộ tịch năm 2026, Luật này sẽ có hiệu lực kể từ ngày 01/3/2027 tới đây.
Nói rồi anh xoay màn hình máy tính về phía ông Hải, chỉ vào các điều khoản pháp lý được trích xuất từ văn bản luật:
- Theo quy định của pháp luật về hộ tịch, tại Điều 6 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hộ tịch quy định về giá trị pháp lý của Giấy khai sinh như sau:
“1. Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân.
2. Mọi hồ sơ, giấy tờ của cá nhân có nội dung về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; quê quán; quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với Giấy khai sinh của người đó.
3. Trường hợp nội dung trong hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác với nội dung trong Giấy khai sinh của người đó thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ hoặc cấp giấy tờ có trách nhiệm điều chỉnh hồ sơ, giấy tờ theo đúng nội dung trong Giấy khai sinh.”
Hiện nay, Luật Hộ tịch năm 2026 đã được ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, tại khoản 1, khoản 2 Điều 9 cũng quy định:
“1. Giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch trong sổ hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch là căn cứ để điều chỉnh thông tin trong giấy tờ, hồ sơ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân.
2. Thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân. Mọi thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; nơi sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; số định danh cá nhân; quê quán; quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với thông tin khai sinh của người đó.
Trường hợp thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân không trùng khớp với thông tin khai sinh thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu, cấp giấy tờ có trách nhiệm chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh, bảo đảm thông tin chính xác”.
Nghĩa là, khi có sự mâu thuẫn, tất cả các thông tin của các lĩnh vực khác như đất đai, ngân hàng, giáo dục, bảo hiểm... đều phải lấy dữ liệu về hộ tịch làm chuẩn để điều chỉnh theo.
Ông Hải nghe vậy chớp chớp mắt, dường như vẫn chưa thể hiểu hết những thuật ngữ mang tính chuyên môn. Anh Triết mỉm cười giải thích tiếp bằng giọng nói nhẹ nhàng:
- Nói một cách dễ hiểu, thông tin khai sinh chính là thông tin hộ tịch gốc của một con người. Nó giống như cái rễ của một cái cây vậy bác. Mọi thông tin về họ, chữ đệm, tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, dân tộc, quốc tịch cho đến quan hệ cha, mẹ, con... hiển thị trên các giấy tờ khác bắt buộc phải phù hợp và thống nhất với thông tin khai sinh gốc đó. Trong trường hợp này, cái tên Lê Văn Hải trong sổ khai sinh năm 1974 của bác là đúng pháp luật. Còn tất cả các giấy tờ mang tên Lê Thanh Hải suốt những năm qua, dù do cơ quan nào cấp, đều là thông tin sai lệch và buộc phải điều chỉnh lại cho đúng với thông tin gốc của giấy khai sinh.
Nghe đến đây, ông Hải bỗng thở dài thườn thượt:
- Tôi hiểu rồi... Nhưng nếu vậy thì mất nhiều thời gian quá. Sửa một cái sổ đỏ đã mất cả tháng, giờ từ bảo hiểm, đến giấy tờ các loại... Một mình tôi làm sao chạy qua ngần ấy cơ quan, tổ chức để xin sửa lại cho đúng.
- Bác lại lo xa quá rồi. Luật pháp đặt ra quy định nghiêm là để quản lý, nhưng cũng có những cơ chế phối hợp cực kỳ thông thoáng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Bác hãy chú ý kỹ vế sau của quy định là trường hợp thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân không trùng khớp với thông tin khai sinh thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu, cấp giấy tờ có trách nhiệm chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh, bảo đảm thông tin chính xác.
Ông Hải ngước lên, ánh mắt hiện rõ vẻ ngơ ngác:
- Nghĩa là... nghĩa là sao hả chú? Ai phải chủ động?
- Nghĩa là bác không cần phải đi “xin” từng cơ quan một như ngày xưa nữa, trách nhiệm chủ động rà soát, liên hệ và chỉnh sửa giờ đây thuộc về các cơ quan đã cấp giấy tờ sai cho bác. Khi bác mang thông tin gốc đến, họ sẽ có nghĩa vụ phối hợp với cơ quan tư pháp để xác minh và cập nhật.
- Ôi vậy thì tốt quá, may mà có chú giải đáp giúp tôi, nếu không tôi cũng chưa biết phải làm thế nào. Tôi cảm ơn chú!
- Không có gì bác ạ, giờ bác về chuẩn bị đầy đủ giấy tờ cần chỉnh sửa lại, có gì còn thắc mắc bác cứ hỏi cháu, cháu sẽ cố gắng hết sức.
Ông Hải ra về, Triết nhìn theo bóng lưng ông khuất dần trong dòng người tấp nập trên đường. Anh hiểu rằng, những quy định pháp luật nếu chỉ nằm im trên trang giấy thì sẽ mãi là những điều khoản khô khan, lạnh lùng. Nhưng khi nó được thực thi bằng cái tâm, nó sẽ trở thành dòng nước mát lành, gột rửa đi những rắc rối, trả lại sự công bằng và nhất quán cho danh tính của mỗi con người.