39 tình huống tuyên truyền pháp luật

Tình huống 1: Bà X là người dân sinh sống tại thôn Y xã Z. Hôm nay, xã tổ chức hội nghị truyền thông về dân số, kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản tại thôn Y; đồng thời giải đáp những thắc mắc của người dân liên quan đến các nội dung này. Tại buổi truyền thông, bà X thắc mắc pháp luật có quy định về những hành vi bị cấm trong lĩnh vực dân số hay không nên đã hỏi bà C ngồi bên cạnh. Tuy nhiên bà C cũng chưa rõ nội dung này nên 2 bà quyết định hỏi chị Q (cán bộ phụ trách lĩnh vực dân số của xã). Với cương vị là chị Q, hãy giải quyết tình huống này?
Trả lời:
Theo quy định tại Điều 6 Luật Dân số 2025, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm những hành vi sau:
“Điều 6. Các hành vi bị nghiêm cấm
1. Tuyên truyền, phổ biến hoặc đưa thông tin có nội dung sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về dân số.
2. Cản trở việc tuyên truyền, giáo dục, vận động phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, kế hoạch hóa gia đình, tiếp cận dịch vụ dân số.
3. Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính.
4. Cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con.
5. Kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số.
6. Nhân bản vô tính người”.
Căn cứ quy định trên, pháp luật về dân số đã quy định cụ thể 6 hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực dân số. Do vậy, chị Q cần nêu cụ thể về 6 hành vi bị nghiêm cấm cho bà con thôn Y hiểu rõ hơn và cần khẳng định việc thực hiện một trong các hành vi bị nghiêm cấm này là vi phạm và sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Tình huống 2: Chị D đi khám thai cùng chị dâu là chị G do chồng chị G có việc bận đột xuất. Trong quá trình khám, chị thấy bệnh viện thông báo giới tính thai nhi cho chị G nhằm phục vụ việc chẩn đoán bệnh thiếu máu tan máu di truyền khác. Tuy nhiên, theo chị biết pháp luật quy định cấm không được phép thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi. Do vậy chị đã gọi điện cho bạn nói rằng bệnh viện thực hiện trái quy định của pháp luật. Với cương vị là nhân viên y tế tại bệnh viện, hãy giải thích cho chị D trong tình huống này?
Trả lời:
Theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Luật Dân số 2025 về các hành vi bị nghiêm cấm có nội dung sau:
“3. Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính”.
Tuy nhiên, theo Thông tư số 11/2026/TT-BYT quy định Danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị, bệnh thiếu máu tan máu di truyền khác nằm trong danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị.
Trong tình huống trên, căn cứ các quy định của pháp luật, nhân viên cần giải thích cho chị D về việc bệnh viện thông báo giới tính thai nhi cho chị G để phục vụ việc chẩn đoán bệnh thiếu máu tan máu di truyền khác là phù hợp, không vi phạm quy định của pháp luật.
Tình huống 3: Chị B là cộng tác viên dân số của thôn N, phối hợp thực hiện việc truyền thông, vận động, giáo dục về dân số cho bà con trong thôn cùng với nhân viên y tế thôn bản. Tuy nhiên, chị đang phân vân nội dung tuyên truyền về xóa bỏ định kiến giới có phải thuộc nội dung về dân số hay không nên đã đến hỏi ý kiến của anh T (nhân viên y tế thôn, bản). Anh T cần giải thích cho chị B như thế nào trong tình huống này?
Trả lời:
Theo quy định tại Điều 9 Luật Dân số 2025, nội dung truyền thông, vận động, giáo dục về dân số bao gồm:
“Điều 9. Nội dung truyền thông, vận động, giáo dục về dân số
1. Đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân số.
2. Vai trò của cá nhân, cặp vợ chồng trong việc sinh con để bảo đảm phát triển bền vững đất nước và hạnh phúc của người dân.
3. Quyền và nghĩa vụ của cá nhân, gia đình, người sử dụng lao động; lợi ích của cộng đồng, xã hội và quốc gia trong thực hiện công tác dân số.
4. Ưu tiên truyền thông, vận động, giáo dục về các nội dung sau đây:
a) Khuyến khích kết hôn, sinh con để duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết;
b) Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, hệ lụy của việc mất cân bằng giới tính khi sinh;
c) Thích ứng với già hoá dân số, chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ;
d) Khuyến khích người dân chăm sóc sức khỏe phù hợp với từng nhóm đối tượng; chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khoẻ trước khi kết hôn; sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh; dự phòng vô sinh, điều trị vô sinh;
đ) Thúc đẩy xóa bỏ định kiến giới, nâng cao vai trò của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình và cộng đồng.
5. Đưa nội dung dân số vào chương trình giáo dục phù hợp với từng cấp học”.
Căn cứ quy định trên, trong tình huống này nội dung thúc đẩy xóa bỏ định kiến giới là một trong những nội dung truyền thông, vận động, giáo dục về dân số mà anh T và chị B cần thực hiện khi tiến hành truyền thông, vận động, giáo dục về dân số cho bà con trong thôn N.
Tình huống 4: Anh A đã lập gia đình từ năm 2020, có 1 con gái 5 tuổi. Hiện tại, vợ anh vừa sinh cháu thứ hai. Anh đang rất lo lắng vì ông bà nội ngoại đều ở xa, chưa thể lên giúp đỡ ngay khi vợ sinh con trong khi mình vừa phải đi làm vừa chăm con gái lớn. Do vậy, anh đã làm đơn xin nghỉ phép gửi đến trưởng phòng. Tuy nhiên, trưởng phòng không cho phép anh nghỉ vì lý do anh đã nghỉ hết số ngày cho phép trong năm. Anh A không đồng ý vì cho rằng mình được nghỉ chế độ thai sản theo quy định khi vợ sinh con thứ hai. Trong lúc 2 bên đang tranh cãi, giám đốc công ty đã nghe được và yêu cầu trình bày lại sự việc. Với cương vị là giám đốc, sẽ giải quyết tình huống này như thế nào?
Trả lời:
Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 Luật Dân số năm 2025, anh A sẽ được nghỉ thai sản khi vợ sinh con thứ hai, cụ thể như sau:
“1. Các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế bao gồm:
a) Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 07 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con”.
Tại khoản 1 Điều 2 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số quy định điều kiện hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai:
“1. Điều kiện hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai
Lao động nữ sinh con thứ hai, lao động nam khi vợ sinh con thứ hai đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội và được hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 Luật Dân số thuộc các trường hợp sau:
a) Lao động nữ khi sinh con mà tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống;
b) Lao động nam khi vợ sinh con mà tại thời điểm sinh, người vợ có một con đẻ còn sống”.
Căn cứ các quy định trên, theo tình huống anh A đủ điều kiện để hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai đối với lao động nam khi vợ sinh con mà tại thời điểm sinh, người vợ có một con đẻ còn sống (anh chị có con gái nhỏ 5 tuổi), đây là một biện pháp để duy trì mức sinh thay thế theo quy định của pháp luật. Do vậy, giám đốc công ty cần đồng ý cho anh A nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ anh sinh con thứ hai.
Tình huống 5: Xã M là một xã miền núi vùng sâu vùng xa, có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Dân cư tại xã bao gồm nhiều thành phần, trong đó chiếm phần lớn là người dân tộc Tày và Dao. Vào đầu năm, UBND xã lập kế hoạch ngân sách và phân bổ nguồn lực cho công tác truyền thông dân số. Để tiết kiệm, anh X (công chức văn phòng UBND ) đề xuất chỉ cần ưu tiên truyền thông, vận động, giáo dục nội dung về dân số cho người dân tộc thiểu số, còn các đối tượng khác không cần thiết. Tuy nhiên, chị Q (công chức phòng văn hóa - xã hội) không đồng ý với đề xuất này mà cho rằng cần phải ưu tiên cho các đối tượng khác nữa. Lãnh đạo UBND xã nên giải quyết tình huống này như thế nào?
Trả lời:
Theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Luật Dân số 2025 về đối tượng và trách nhiệm truyền thông, vận động, giáo dục về dân số, các đối tượng ưu tiên truyền thông như sau:
“2. Ưu tiên truyền thông, vận động, giáo dục nội dung phù hợp về dân số cho các đối tượng sau đây:
a) Người chưa thành niên;
b) Người trong độ tuổi sinh sản;
c) Người cao tuổi;
d) Người di cư, người khuyết tật, người có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm;
đ) Người dân tộc thiểu số, đặc biệt là người dân tộc thiểu số rất ít người;
e) Người sử dụng lao động”.
Căn cứ quy định trên, theo tình huống, việc anh X cho rằng chỉ cần ưu tiên truyền thông, vận động, giáo dục nội dung về dân số cho người dân tộc thiểu số, còn các đối tượng khác không cần thiết là chưa phù hợp. Ngoài người dân tộc thiểu số, để đảm bảo đầy đủ các đối tượng, lãnh đạo xã M còn cần chỉ đạo ưu tiên truyền thông các nội dung về dân số cho người chưa thành niên; người trong độ tuổi sinh sản; người cao tuổi; người di cư, người khuyết tật, người có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm; người sử dụng lao động theo quy định của pháp luật.
Tình huống 6: Để triển khai công tác dân số, xã X tổ chức họp lấy ý kiến xây dựng đề án "Nâng cao chất lượng dân số giai đoạn mới". Trong cuộc họp, các thành viên đưa ra nhiều đề xuất trái chiều nhau. Có ý kiến cho rằng nên cử các cộng tác viên dân số trực tiếp đi đến từng hộ gia đình để nói chuyện, giải thích, tư vấn về kế hoạch hóa gia đình. Ý kiến khác lại cho rằng nên xây dựng các chuyên mục phát thanh định kỳ trên đài phát thanh. Ngoài ra có ý kiến đề xuất nên tổ chức cuộc thi về kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản. Trong tình huống này, lãnh đạo xã nên xử lý như thế nào, quyết định áp dụng hình thức nào cho phù hợp?
Trả lời:
Theo quy định tại Điều 11 Luật Dân số 2025, các hình thức truyền thông, vận động, giáo dục về dân số như sau:
“Điều 11. Hình thức truyền thông, vận động, giáo dục về dân số
1. Trực tiếp.
2. Gián tiếp thông qua phương tiện truyền thông.
3. Chiến dịch, sự kiện, triển lãm, cuộc thi về dân số và hình thức khác”.
Căn cứ quy định trên, theo tình huống, những đề xuất của các thành viên trong cuộc họp tại xã X đều thuộc các hình thức truyền thông, vận động, giáo dục về dân số theo quy định của pháp luật: cử các cộng tác viên dân số trực tiếp đi đến từng hộ gia đình để nói chuyện, giải thích, tư vấn về kế hoạch hóa gia đình (hình thức trực tiếp); xây dựng các chuyên mục phát thanh định kỳ trên đài phát thanh (hình thức gián tiếp); tổ chức cuộc thi về kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản (chiến dịch, sự kiện, triển lãm, cuộc thi về dân số và hình thức khác). Do vậy, lãnh đạo xã X có thể quyết định áp dụng đồng thời tất cả các cách thức trên hoặc chọn một hình thức phù hợp nhất với địa phương để áp dụng.
Tình huống 7: Anh K và chị H vừa kết hôn và đang sinh sống tại xã Y. Do áp lực công việc, điều kiện kinh tế chưa tích lũy đủ để mua nhà riêng và chị H đang chuẩn bị học một khóa nâng cao nghiệp vụ, hai vợ chồng đồng thuận rằng sẽ kế hoạch, chưa sinh con trong vòng 3 năm đầu sau kết hôn và đi khám sức khỏe sinh sản định kỳ. Biết chuyện này, bố mẹ hai bên rất tức giận và dọa sẽ từ mặt anh chị, cho rằng phải sinh con ngay, không cần thăm khám tốn tiền. Để tránh mâu thuẫn gia đình xảy ra, anh chị đã nhờ chị M (cán bộ phụ trách mảng dân số, kế hoạch hóa gia đình của xã) tư vấn về quyền, nghĩa vụ của cá nhân trong việc sinh con giúp ông bà hiểu. Trong tình huống này, chị M cần giải thích cho gia đình anh chị như thế nào?
Trả lời:
Theo quy định tại Điều 13 Luật Dân số 2025, mỗi cá nhân, cặp vợ chồng có quyền và nghĩa vụ trong việc sinh con, chăm sóc sức khỏe sinh sản như sau:
“Điều 13. Quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trong việc sinh con, chăm sóc sức khỏe sinh sản
1. Quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng.
2. Bảo vệ sức khỏe, thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS và thực hiện biện pháp khác liên quan đến chăm sóc sức khỏe sinh sản”.
Căn cứ quy định của pháp luật, trong tình huống này vợ chồng anh K, chị H có quyền quyết định về thời gian sinh con của mình (về việc chưa sinh con trong vòng 3 năm đầu sau khi kết hôn) cũng như quyết định về những nội dung khác như số con, khoảng cách giữa các lần sinh, cách nuôi dạy con… Ngoài ra, anh chị cũng có quyền và nghĩa vụ thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ nhằm phòng tránh bệnh liên quan đến sinh sản theo quy định.
Tình huống 8: Chị P (32 tuổi) đã kết hôn được 5 năm, chị vừa sinh bé thứ hai được 1 tháng. Tình cờ trong một lần lướt mạng xã hội, chị nhìn thấy thông tin Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ đối với phụ nữ sinh đủ 02 con trước năm 35 tuổi. Tuy nhiên chồng chị lại cho rằng đây chỉ là thông tin không chính xác, không nên tin tưởng. Hai vợ chồng vì vậy cũng xảy ra mâu thuẫn nhỏ do chị nghĩ rằng chồng không tin tưởng mình, còn chồng chị cho rằng vợ mình quá dễ tin nên sẽ có nguy cơ bị lừa đảo trên mạng. Để kiểm chứng thông tin, anh chị đã đến Trạm y tế xã để nhờ tư vấn về thông tin này. Với cương vị là nhân viên y tế tại Trạm y tế xã, hãy giải quyết tình huống này?
Trả lời:
Tại khoản 7 Điều 2 Luật Dân số 2025 quy định về mức sinh thay thế có nội dung: “Mức sinh thay thế là mức sinh tính bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sinh 2,1 con”.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025, các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế như sau:
“1. Các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế bao gồm:
a) Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 07 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con;
b) Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người;
c) Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế;
d) Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi;
đ) Ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 02 con đẻ trở lên;
e) Biện pháp khác do Chính phủ quyết định”.
Trong trường hợp trên, căn cứ các quy định của pháp luật, việc chị P đã sinh đủ 02 con trước năm 35 tuổi sẽ được hỗ trợ tài chính khi sinh con theo quy định của pháp luật là thông tin chính xác, đây là một trong những biện pháp để duy trì mức sinh thay thế.
Tình huống 9: Chị N (25 tuổi) là người dân tộc Chứt (dân tộc thiểu số rất ít người), chị vừa sinh con gái đầu lòng. Biết đến chính sách của Nhà nước về việc hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, vợ chồng chị muốn biết về mức hỗ trợ và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ theo quy định của pháp luật. Do vậy, nhân dịp đến trung tâm phục vụ hành chính công của xã thực hiện thủ tục chứng thực, chị đã nhờ cán bộ tư vấn. Hãy giải quyết tình huống này trên cương vị cán bộ trực tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã?
Trả lời:
Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025, các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế như sau:
“1. Các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế bao gồm:
a) Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 07 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con;
b) Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người;
c) Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế;
d) Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi;
đ) Ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 02 con đẻ trở lên;
e) Biện pháp khác do Chính phủ quyết định”.
Theo Điều 3 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số quy định:
“Điều 3. Mức hỗ trợ tài chính khi sinh con và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ tài chính
1. Mức hỗ trợ tài chính tối thiểu là 2.000.000 đồng/phụ nữ khi sinh con thuộc các trường hợp sau:
a) Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người;
b) Phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế;
c) Phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi.
Phụ nữ khi sinh con đồng thời thuộc các trường hợp được quy định tại điểm a, b và điểm c khoản 1 Điều này thì được hưởng một mức hỗ trợ.
2. Trình tự, thủ tục thực hiện hỗ trợ kinh phí khi sinh con
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu (gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp xã) căn cứ thông tin từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư, ứng dụng định danh quốc gia (VneID) và các cơ sở dữ liệu có sẵn để quyết định hỗ trợ kinh phí và thực hiện chi trả cho phụ nữ sinh con theo quy định tại khoản 1 Điều này cùng với thời điểm đăng ký khai sinh”.
Căn cứ các quy định của pháp luật, trong tình huống trên, do chị N là người dân tộc thiểu số rất ít người nên chị sẽ được hưởng chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con với mức tối thiểu là 2.000.000 đồng/phụ nữ. Chủ tịch UBND cấp xã sẽ căn cứ thông tin từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư, ứng dụng định danh quốc gia (VneID) và các cơ sở dữ liệu có sẵn để quyết định hỗ trợ kinh phí và thực hiện chi trả cho chị cùng với thời điểm thực hiện đăng ký khai sinh cho con.
Tình huống 10: Chị A là cộng tác viên dân số của thôn X, hôm nay chị tham gia lớp tập huấn kiến thức về dân số do UBND xã tổ chức. Trong phần chia nhóm thảo luận sau khi giới thiệu nội dung, chị đã đại diện nhóm đặt câu hỏi về các biện pháp thích ứng với già hóa dân số để trở về thực hiện tuyên truyền cho bà con trong thôn. Với cương vị là cán bộ thực hiện truyền thông, hãy giải đáp cho chị trong tình huống này?
Trả lời:
Theo Điều 16 Luật Dân số 2025, các biện pháp thích ứng với già hóa dân số được quy định như sau:
“Điều 16. Biện pháp thích ứng với già hóa dân số
1. Chủ động chuẩn bị cho tuổi già.
2. Chăm sóc người cao tuổi.
3. Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi.
4. Các biện pháp về phụng dưỡng, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi theo quy định của pháp luật về người cao tuổi, pháp luật khác có liên quan.
5. Các biện pháp thích ứng với già hóa dân số khác theo quy định của pháp luật có liên quan; chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội”.
Trong tình huống trên, với câu hỏi của chị A, căn cứ quy định của pháp luật, các biện pháp thích ứng với già hóa dân số bao gồm: chủ động chuẩn bị cho tuổi già; chăm sóc người cao tuổi; phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi; biện pháp về phụng dưỡng, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi theo quy định của pháp luật về người cao tuổi, pháp luật khác có liên quan; biện pháp thích ứng với già hóa dân số khác theo quy định của pháp luật có liên quan; chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội.
Tình huống 11: UBND xã tổ chức truyền thông kiến thức pháp luật liên quan tới dân số, kế hoạch hóa gia đình cho bà con Nhân dân tại thôn Y. Tại buổi truyền thông, chị C được nghe về các biện pháp thích ứng với già hóa dân số, trong đó có nội dung về chủ động chuẩn bị cho tuổi già. Tuy nhiên, vì quá đông người và ồn ào, chị chưa nghe được hết nội dung. Chị muốn biết, việc mình mua bảo hiểm y tế có phải là một hoạt động để chủ động chuẩn bị cho tuổi già hay không nên khi kết thúc buổi truyền thông đã hỏi lại cán bộ truyền thông. Là cán bộ truyền thông, hãy giải thích cho chị trong tình huống này?
Trả lời:
Theo khoản 1 Điều 17 Luật Dân số 2025, các hoạt động để chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ được quy định như sau:
“1. Cá nhân chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ thông qua các hoạt động sau đây:
a) Chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý;
b) Tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế;
c) Tham gia học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội;
d) Tham gia các hoạt động hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi;
đ) Các hoạt động khác chuẩn bị cho tuổi già”.
Trong tình huống trên, căn cứ quy định của pháp luật, việc chị C tham gia bảo hiểm y tế là một trong những hoạt động của cá nhân chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ. Ngoài hình thức chuẩn bị này, chị C còn có thể thực hiện các hoạt động khác như: chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia bảo hiểm xã hội; học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội; tham gia các hoạt động hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi; các hoạt động khác.
Tình huống 12: Cụ V (78 tuổi) có hai người con là anh H và chị L. Cụ V hiện đã yếu, đi lại khó khăn và cần người hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày. Để giải quyết việc phụng dưỡng cha, hai anh em đã tổ chức một cuộc họp gia đình. Anh H cho rằng làm con là phải nuôi bố tại nhà, cụ lớn tuổi rồi không được đi đâu hết, đi ra ngoài thiên hạ cười chê cười trách gia đình này bất hiếu, cụ V sẽ ở lại nhà để anh và vợ trực tiếp nấu ăn, giặt giũ. Tuy nhiên chị L lại có ý kiến rằng vợ chồng anh H sẽ quá vất vả khi chăm sóc cụ nên muốn tìm hiểu các hình thức chăm sóc người cao tuổi khác bằng cách đến hỏi đại diện Hội người cao tuổi xã. Là đại diện Hội người cao tuổi xã, sẽ giải thích cho chị L trong tình huống này như thế nào?
Trả lời:
Theo khoản 2 Điều 18 Luật Dân số 2025, các hình thức chăm sóc người cao tuổi được quy định như sau:
“2. Các hình thức chăm sóc người cao tuổi bao gồm:
a) Tự chăm sóc;
b) Chăm sóc tại nhà;
c) Chăm sóc tại cộng đồng;
d) Chăm sóc tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật về người cao tuổi”.
Trong tình huống trên, căn cứ quy định của pháp luật, đại diện Hội người cao tuổi xã cần giải thích rằng việc anh H muốn chăm sóc cụ V tại nhà là một hình thức chăm sóc người cao tuổi. Bên cạnh hình thức này, gia đình anh H, chị L có thể lựa chọn các hình thức chăm sóc người cao tuổi khác như chăm sóc tại cộng đồng; chăm sóc tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật về người cao tuổi.
Tình huống 13: Anh G là nhân viên y tế thôn, bản tại thôn S. Hôm nay, nhân buổi họp thôn, anh đã lồng ghép truyền thông một số nội dung về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình cho bà con trong thôn. Khi đến nội dung về các hình thức chăm sóc người cao tuổi, có bà con thắc mắc việc giúp người cao tuổi trong hoạt động sinh hoạt hằng ngày có phải nội dung chăm sóc người cao tuổi và con cháu của người cao tuổi có phải người thực hiện chăm sóc người cao tuổi tại nhà hay không. Với cương vị của anh G, hãy tư vấn cho bà con về nội dung này?
Trả lời:
Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP về chăm sóc người cao tuổi tại nhà quy định nội dung chăm sóc cụ thể như sau:
“1. Nội dung chăm sóc
a) Cung cấp kiến thức, kỹ năng chăm sóc, phòng bệnh, phát hiện sớm, chăm sóc người cao tuổi khi mắc một số bệnh thường gặp;
b) Hỗ trợ người cao tuổi nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; duy trì kết nối xã hội;
c) Hỗ trợ người cao tuổi trong hoạt động sinh hoạt hằng ngày”.
Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP về chăm sóc người cao tuổi tại nhà quy định người thực hiện chăm sóc người cao tuổi tại nhà như sau:
“2. Người thực hiện chăm sóc người cao tuổi tại nhà
a) Người thân của người cao tuổi;
b) Người giúp việc gia đình theo quy định của pháp luật về lao động;
c) Người thực hiện chăm sóc theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Nghị định này theo sự phân công của trạm y tế cấp xã để thực hiện chăm sóc người cao tuổi cô đơn và có nhu cầu chăm sóc tại nhà”.
Trong tình huống trên, căn cứ các quy định của pháp luật, anh G có thể khẳng định với bà con rằng việc hỗ trợ người cao tuổi trong hoạt động sinh hoạt hằng ngày là một nội dung chăm sóc người cao tuổi tại nhà; bên cạnh đó, người thân của người cao tuổi là người thực hiện chăm sóc người cao tuổi tại nhà.
Tình huống 14: Gia đình bà M có 5 người, đang sinh sống tại xã X (gồm 2 vợ chồng, 2 con nhỏ và bố chồng năm nay đã ngoài 80 tuổi). Cả hai vợ chồng đều bận bịu công việc làm ăn buôn bán nên không có nhiều thời gian chăm sóc cho bố chồng đã lớn tuổi. Lo ông cụ ở nhà buồn và sức khỏe không được tốt, bà đã tìm hiểu về các hình thức chăm sóc người cao tuổi. Qua tìm hiểu, bà thấy có hình thức chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng nhưng lại chưa rõ về hình thức này. Do vậy, nhân dịp lên UBND xã làm thủ tục, bà đã tìm đến chị V (cán bộ phòng văn hóa - xã hội) để nhờ chị tư vấn về nội dung này. Chị V sẽ giải quyết như thế nào với tình huống trên?
Trả lời:
Tại Điều 5 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, quy định về các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng cụ thể như sau:
“Điều 5. Các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng
1. Câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng là tổ chức không có tư cách pháp nhân do Hội người cao tuổi, các tổ chức khác thành lập theo quy định của pháp luật.
2. Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng là mô hình đặc thù thuộc trạm y tế, giúp Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn theo hình thức sáng đi tối về. Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng không có tư cách pháp nhân, không thực hiện các hoạt động khám bệnh, chữa bệnh; đặt tại địa điểm sẵn có của xã là trạm y tế xã hoặc điểm trạm y tế xã hoặc Nhà văn hóa hoặc địa điểm phù hợp khác”.
Trong tình huống trên, căn cứ quy định của pháp luật, chị V cần giải thích rõ có hai hình thức chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng bao gồm: câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng và điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng. Gia đình bà M có thể thuyết phục ông cụ tham gia một trong các hình thức này để hưởng các chế độ chăm sóc phù hợp.
Tình huống 15: Bà D năm nay 75 tuổi, do các con cháu hàng ngày đều đi làm nên bà thường ở nhà một mình rất buồn. Nghe các ông bà trong xóm nói có câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng do Hội người cao tuổi thành lập, bà quyết định đăng ký tham gia để đỡ buồn. Tuy vậy, các con của bà không đồng ý để mẹ tham gia vì lo lắng và cho rằng câu lạc bộ người cao tuổi thì chỉ có đánh cờ và ngồi nói chuyện, không đem lại lợi ích gì, chẳng thà ở nhà còn hơn. Không thuyết phục được các con, bà D đã tìm đến bác F (trưởng thôn) để nhờ bác giải thích cho con về các nội dung chăm sóc trong câu lạc bộ. Hãy giải thích cho các con của bà D trong tình huống trên?
Trả lời:
Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, các nội dung chăm sóc người cao tuổi trong câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng cụ thể như sau:
“1. Nội dung chăm sóc người cao tuổi trong câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng:
a) Hướng dẫn kiến thức, kỹ năng chăm sóc, phòng bệnh, nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; phát hiện nguy cơ bệnh sớm, tự chăm sóc bản thân khi mắc một số bệnh thường gặp;
b) Tổ chức hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, văn nghệ; thể dục, thể thao; luyện tập dưỡng sinh và các bài thể dục khác để nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần;
c) Tổ chức các hoạt động để phát huy vai trò, kinh nghiệm phù hợp với sở thích, nhu cầu của thành viên câu lạc bộ”.
Trong tình huống trên, theo quy định của pháp luật, khi bà D tham gia câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng sẽ được hưởng các nội dung chăm sóc của câu lạc bộ như: hướng dẫn kiến thức, kỹ năng chăm sóc, phòng bệnh, nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; phát hiện nguy cơ bệnh sớm, tự chăm sóc bản thân khi mắc một số bệnh thường gặp; tổ chức hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, văn nghệ; thể dục, thể thao; luyện tập dưỡng sinh và các bài thể dục khác để nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; tổ chức các hoạt động để phát huy vai trò, kinh nghiệm phù hợp với sở thích, nhu cầu của thành viên câu lạc bộ.
Tình huống 16: Ông E năm nay 76 tuổi là người cao tuổi tại xã J. Các con thấy ông thường ngồi một mình ở nhà, sợ ông buồn chán nên đã khuyên ông tham gia vào điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng trên địa bàn xã. Tuy nhiên ông không đồng ý tham gia vì lo lắng không biết điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng do ai thành lập và có nội dung như thế nào, có phải lừa đảo hay không? Các con ông thấy vậy bèn nhờ anh A, công chức phòng văn hóa - xã hội tại xã J giải thích cho ông hiểu. Với cương vị là anh A, hãy giải thích cho ông E trong tình huống này?
Trả lời:
Theo khoản 2, khoản 3 Điều 7 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, nội dung và việc thành lập điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng được quy định cụ thể như sau:
“2. Nội dung chăm sóc
a) Hướng dẫn kiến thức, kỹ năng chăm sóc, phòng bệnh, nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; phát hiện nguy cơ bệnh sớm, tự chăm sóc bản thân khi mắc một số bệnh thường gặp;
b) Tổ chức hoạt động thể dục, thể thao; luyện tập dưỡng sinh nâng cao sức khỏe;
c) Hướng dẫn và thực hiện chăm sóc người cao tuổi trong hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
3. Căn cứ tình hình và điều kiện của địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định lập điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng thuộc trạm y tế cấp xã trên cơ sở số người cao tuổi, người làm việc tại điểm, địa điểm cụ thể theo đề nghị của trạm y tế cấp xã, bảo đảm an toàn, phù hợp với đặc điểm của người cao tuổi”.
Trong tình huống trên, căn cứ quy định của pháp luật, các nội dung chăm sóc tại điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng của xã J sẽ bao gồm: hướng dẫn kiến thức, kỹ năng chăm sóc, phòng bệnh, nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần; phát hiện nguy cơ bệnh sớm, tự chăm sóc bản thân khi mắc một số bệnh thường gặp; tổ chức hoạt động thể dục, thể thao; luyện tập dưỡng sinh nâng cao sức khỏe; hướng dẫn và thực hiện chăm sóc người cao tuổi trong hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Điểm chăm sóc sẽ do Chủ tịch UBND xã J quyết định lập căn cứ vào tình hình và điều kiện thực tế của xã, điểm chăm sóc thuộc trạm y tế xã trên cơ sở số người cao tuổi, người làm việc tại điểm, địa điểm cụ thể theo đề nghị của trạm y tế xã, bảo đảm an toàn, phù hợp với đặc điểm của người cao tuổi.
Tình huống 17: Chị M và anh T đang sinh sống tại một xã thuộc tỉnh A. Chị M đang mang thai đứa con đầu lòng ở tuần thứ 12. Khi đi khám thai, chị được bác sĩ tư vấn và phát tài liệu hướng dẫn về việc thực hiện khám sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh ngay khi bé chào đời để phát hiện sớm các bệnh bẩm sinh nguy hiểm theo danh mục quy định của Bộ Y tế. Chị đã quyết định khám sàng lọc trước sinh đối với bệnh tan máu bẩm sinh và bệnh não úng thủy bẩm sinh. Tuy nhiên chồng chị lại ngăn cản, cho rằng việc sàng lọc là không cần thiết và bệnh tan máu bẩm sinh là bệnh sau khi sinh mới tiến hành sàng lọc. Vì vấn đề này nên hai vợ chồng chị giận nhau không nói chuyện cả tuần nay. Thấy không khí căng thẳng, mẹ chồng chị quyết định nhờ nhân viên y tế thôn, bản đến để tư vấn cho gia đình. Với cương vị là nhân viên y tế thôn bản, sẽ giải quyết như thế nào trong tình huống này?
Trả lời:
Theo khoản 1 Điều 21 Luật Dân số 2025 quy định về sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh như sau:
“1. Khuyến khích khám sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh theo danh mục bệnh cần sàng lọc do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định”.
Tại Điều 2 Thông tư số 12/2026/TT-BYT quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh có nội dung: “Bệnh bẩm sinh là các bất thường về cấu trúc hoặc chức năng (bao gồm cả bất thường chuyển hóa) xảy ra từ thời kỳ bào thai và gây ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe của cá thể”.
Bệnh thalassaemia (tan máu bẩm sinh) và bệnh não úng thủy bẩm sinh là các bệnh thuộc danh mục bệnh bẩm sinh khuyến khích khám sàng lọc trước sinh quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư số 12/2026/TT-BYT.
Trong tình huống trên, nhân viên y tế thôn bản cần giải thích cho gia đình chị M hiểu rằng việc chị M quyết định khám sàng lọc trước sinh đối với bệnh tan máu bẩm sinh và bệnh não úng thủy bẩm sinh là hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật; việc khám sàng lọc được pháp luật khuyến khích thực hiện để giúp phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh, giúp trẻ em có cơ hội chữa trị ngay từ trong bụng mẹ hoặc ngay sau khi chào đời.
Tình huống 18: Chị K (28 tuổi) đang mang thai con đầu lòng ở tháng thứ 5. Khi đi khám thai định kỳ tại Trạm y tế, chị và các thai phụ khác được bác sĩ tư vấn về việc khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh. Nghe bác sĩ nói về tầm quan trọng của việc khám sàng lọc để phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh, chị rất lo lắng nhưng cũng rất muốn thực hiện. Tuy nhiên, do thời gian buổi khám có hạn, bác sĩ chưa giải thích chi tiết các danh mục bệnh cụ thể. Chị K băn khoăn không biết pháp luật quy định thai phụ và trẻ sơ sinh sẽ được sàng lọc những bệnh gì, phạm vi đến đâu để chuẩn bị tài chính và tâm lý nên sáng hôm sau chị tiếp tục đến Trạm y tế để nhờ bác sĩ tư vấn kĩ thêm. Với cương vị là bác sĩ tại Trạm y tế, hãy giải thích cho chị K về tình huống này?
Trả lời:
Theo Điều 9 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định về phạm vi, đối tượng khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh như sau:
“Điều 9. Phạm vi, đối tượng khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh
1. Phụ nữ mang thai được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc trước sinh đủ 04 bệnh cơ bản: Hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau, bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh) (sau đây gọi là gói dịch vụ sàng lọc trước sinh).
2. Trẻ sơ sinh được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc sơ sinh đủ 05 bệnh cơ bản: Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh nặng (sau đây gọi là gói dịch vụ sàng lọc sơ sinh)”.
Trong tình huống trên, căn cứ theo quy định của pháp luật, đối với phụ nữ mang thai như chị K sẽ được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc trước sinh với đủ 04 bệnh cơ bản: Hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau, bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh). Đối với trẻ sơ sinh sẽ được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc sơ sinh đủ 05 bệnh cơ bản: Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh nặng.
Tình huống 19: Vợ chồng anh H đã kết hôn được 3 năm, vợ anh mang thai được 2 tháng. Cả nhà đều rất vui mừng, anh H luôn dành những điều tốt nhất cho vợ như mua đồ dùng dành cho bà bầu, thuốc bổ, sữa bầu… Để an toàn cho hai mẹ con, anh H có ý định đưa vợ đi khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sẽ khám sàng lọc sơ sinh nhưng đang khá lo lắng về chi phí. Nghe vậy, một số đồng nghiệp của anh cho biết khi khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh sẽ được hỗ trợ với mức nhất định; tuy nhiên một số khác lại cho rằng mức hưởng hỗ trợ sẽ theo hóa đơn thực tế, hết bao nhiêu được hỗ trợ bấy nhiêu. Nghe vậy, anh H rất băn khoăn nên đã nhờ bạn là bác sĩ khoa sản tư vấn. Hãy giải quyết tình huống này trên cương vị là bác sĩ khoa sản?
Trả lời:
Tại khoản 2 Điều 21 Luật Dân số 2025 về sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh quy định:
“2. Kinh phí khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh được hỗ trợ từ nguồn ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế theo lộ trình tăng mức đóng bảo hiểm y tế và các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ và khả năng cân đối nguồn ngân sách nhà nước:
a) Chính phủ quy định cụ thể phạm vi, đối tượng, mức hỗ trợ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh theo lộ trình ưu tiên;
b) Chính quyền địa phương cấp tỉnh, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, quyết định việc mở rộng phạm vi, bổ sung đối tượng và mức hỗ trợ khám sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh quy định tại điểm a khoản này”.
Theo điểm a khoản 1 Điều 10 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định về mức hỗ trợ tài chính khi khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh có nội dung như sau:
“1. Mức hỗ trợ tài chính, phương thức thực hiện:
a) Mức hỗ trợ khám sàng lọc các bệnh bẩm sinh trước sinh tại khoản 1 Điều 9 Nghị định này được thanh toán theo thực tế nhưng tối đa không vượt quá 900.000 đồng/trường hợp và các bệnh bẩm sinh sơ sinh tại khoản 2 Điều 9 Nghị định này được thanh toán theo thực tế nhưng tối đa không vượt quá 600.000 đồng/trường hợp.
Trường hợp cơ quan có thẩm quyền phê duyệt giá gói dịch vụ thì thực hiện mức hỗ trợ tài chính theo giá gói dịch vụ được phê duyệt.
Mức hỗ trợ trên được chi trả trực tiếp cho cơ sở y tế thu thập mẫu và cơ sở y tế thực hiện các kỹ thuật sàng lọc”.
Căn cứ các quy định trên, theo tình huống khi anh H đưa vợ đi khám sàng lọc trước sinh, mức hỗ trợ khám sàng lọc đối với các bệnh bẩm sinh trước sinh (gồm: hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau, bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh)) sẽ được thanh toán tối đa không vượt quá 900.000 đồng/trường hợp. Sau này khi con anh chào đời, khi khám sàng lọc các bệnh bẩm sinh sơ sinh (gồm: suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh nặng) sẽ được thanh toán tối đa không vượt quá 600.000 đồng/trường hợp. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền phê duyệt giá gói dịch vụ thì thực hiện mức hỗ trợ tài chính theo giá gói dịch vụ được phê duyệt.
Tình huống 20: Chị E là cộng tác viên dân số tại thôn P thuộc xã Q. Chị đang chuẩn bị tài liệu để tuyên truyền tới bà con trong thôn các nội dung về dân số, kế hoạch hóa gia đình. Chị đã biết tới việc khi khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh sẽ được hỗ trợ về tài chính. Chị cho rằng kể từ ngày 01/7/2026 tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh sẽ được hưởng hỗ trợ. Tuy nhiên, anh H (nhân viên y tế thôn, bản) lại cho rằng từ 01/7/2026 chưa phải tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh đều được hỗ trợ mà chỉ có một số đối tượng ưu tiên được hưởng. Do có ý kiến khác nhau nên anh chị đã lên UBND xã nhờ tư vấn. Công chức phụ trách tại xã Q sẽ giải quyết tình huống này như thế nào?
Trả lời:
Tại khoản 2 Điều 21 Luật Dân số 2025 về sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh quy định:
“2. Kinh phí khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh được hỗ trợ từ nguồn ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế theo lộ trình tăng mức đóng bảo hiểm y tế và các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ và khả năng cân đối nguồn ngân sách nhà nước:
a) Chính phủ quy định cụ thể phạm vi, đối tượng, mức hỗ trợ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh theo lộ trình ưu tiên;
b) Chính quyền địa phương cấp tỉnh, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, quyết định việc mở rộng phạm vi, bổ sung đối tượng và mức hỗ trợ khám sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh quy định tại điểm a khoản này”.
Khoản 2 Điều 10 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định về mức hỗ trợ tài chính khi khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh có nội dung như sau:
“2. Lộ trình ưu tiên:
a) Từ ngày 01 tháng 07 năm 2026 đến ngày 31 tháng 12 năm 2026: Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội; người dân tại thôn đặc biệt khó khăn; xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo được sử dụng miễn phí gói dịch vụ theo quy định tại Điều 9 Nghị định này và mức hỗ trợ quy định tại điểm a khoản 1 Điều này từ nguồn ngân sách nhà nước;
b) Từ ngày 01 tháng 01 năm 2027: Tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được hưởng hỗ trợ gói dịch vụ quy định tại Điều 9 Nghị định này và mức hỗ trợ theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều này từ nguồn kinh phí quy định tại điểm b khoản 2 Điều 12 Nghị định này”.
Trong tình huống trên, ý kiến của anh H phù hợp với quy định của pháp luật. Căn cứ quy định của pháp luật, kể từ ngày 01/7/2026 đến 31/12/2026, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội; người dân tại thôn đặc biệt khó khăn; xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo sẽ được sử dụng miễn phí gói dịch vụ khám sàng lọc và mức hỗ trợ theo quy định. Bắt đầu từ ngày 01/01/2027 trở đi, tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được hưởng hỗ trợ gói dịch vụ và mức hỗ trợ theo quy định của pháp luật.
Tình huống 21: Vợ chồng anh B kết hôn đã được 4 năm nhưng chưa có con. Sau khi bàn bạc, cả hai thống nhất sẽ đi kiểm tra sức khỏe sinh sản để tìm nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp. Họ lựa chọn đến Bệnh viện Đa khoa tư nhân H - một cơ sở y tế tại địa phương. Tuy nhiên, hôm đến khám anh B có việc đột xuất nên chỉ kịp đưa vợ đến phòng khám và đi luôn. Sau khi vợ hoàn thành các bước khám sản khoa suôn sẻ và đã đi về, anh B mới đến khám. Tuy nhiên, nhân viên tiếp nhận đã từ chối hồ sơ của anh với lý do áp dụng quy định nội bộ mới: Các dịch vụ chuyên sâu về nam khoa và hỗ trợ sinh sản chỉ tiếp nhận khám, điều trị cho người chồng nếu đi cùng trực tiếp của người vợ để ký hồ sơ. Nghe vậy anh B rất bức xúc, yêu cầu bệnh viện phải giải quyết cho mình. Hãy giải quyết tình huống trên với cương vị là người quản lý bệnh viện?
Trả lời:
Tại khoản 1 Điều 22 Luật Dân số 2025 có nội dung về chăm sóc sức khỏe sinh sản quy định:
“1. Cá nhân, cặp vợ chồng được quyền tiếp cận đầy đủ, bình đẳng và không bị phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản; tự đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện và tôn trọng quyền, lợi ích của cá nhân”.
Trong tình huống trên, việc anh B bị nhân viên từ chối hồ sơ khám do không có vợ đi cùng là không đúng theo quy định của pháp luật. Anh có quyền tiếp cận đầy đủ, bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản; ngoài ra, được tự đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện và tôn trọng quyền, lợi ích của cá nhân mình. Do vậy, nếu là người quản lý bệnh viện, cần yêu cầu nhân viên tiếp nhận hồ sơ và khám cho anh B theo quy định.
Tình huống 22: Chị K vừa trở thành cộng tác viên dân số của thôn T, thôn chị thuộc xã Y là một xã khó khăn theo quy định của pháp luật. Chị sẽ phối hợp thực hiện công tác dân số tại thôn T cùng với nhân viên y tế thôn bản của thôn. Chị được biết cộng tác viên dân số sẽ được hưởng thù lao hằng tháng nhưng chưa rõ là mức nào nên đã đến UBND xã để hỏi. Với cương vị là công chức phụ trách lĩnh vực này tại xã, hãy giải quyết tình huống?
Trả lời:
Khoản 1, khoản 2 Điều 11 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chính sách, chế độ cho cộng tác viên dân số như sau:
“1. Cộng tác viên dân số là người làm công tác dân số ở thôn, bản, khóm, ấp, buôn, bon, làng, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố đáp ứng đủ các tiêu chuẩn, thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
2. Cộng tác viên dân số được hưởng thù lao hằng tháng theo mức lương cơ sở như sau:
a) Mức 0,5 áp dụng đối với cộng tác viên dân số làm việc tại: Các thôn có từ 350 hộ gia đình trở lên; các thôn đặc biệt khó khăn theo Quyết định của Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo; các thôn, bản tại các xã vùng khó khăn theo quy định; các tổ dân phố, khu phố có từ 500 hộ gia đình trở lên;
b) Mức 0,4 áp dụng đối với cộng tác viên dân số làm việc tại các địa bàn còn lại”.
Trong tình huống trên, thôn của chị K là thôn tại xã vùng khó khăn theo quy định của pháp luật nên chị K (cộng tác viên dân số của thôn) sẽ được hưởng thù lao hằng tháng bằng 0,5 mức lương cơ sở.
Tình huống 23: Anh C là nhân viên y tế thôn, bản tại thôn B thuộc xã D, thôn B gồm 380 hộ gia đình cùng sinh sống. Anh phụ trách các vấn đề về y tế của thôn, kiêm phụ trách việc thực hiện các nội dung về công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình trong thôn. Anh và chị K (cộng tác viên dân số ở thôn bên cạnh) đang tranh cãi về việc anh sẽ được nhận thù lao hàng tháng theo hợp đồng hay được nhận thù lao theo hợp đồng nhưng phải không vượt quá mức thù lao hàng tháng của công tác viên dân số. Nhân dịp Sở Y tế tổ chức hội nghị tập huấn tại xã D, anh đã đặt câu hỏi. Là báo cáo viên về nội dung này, hãy giải đáp thắc mắc của anh trong tình huống?
Trả lời:
 Khoản 4 Điều 11 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chính sách, chế độ cho cộng tác viên dân số có nội dung như sau:
“4. Nhân viên y tế thôn, bản hoặc các cộng tác viên khác trên địa bàn kiêm cộng tác viên dân số được hưởng thù lao hằng tháng đối với nhiệm vụ kiêm nhiệm theo thỏa thuận trong hợp đồng ký kết giữa các bên, mức thù lao kiêm nhiệm không vượt quá mức thù lao hằng tháng được quy định tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều này”.
Tại khoản 2 Điều 11 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định về mức thù lao như sau:
“2. Cộng tác viên dân số được hưởng thù lao hằng tháng theo mức lương cơ sở như sau:
a) Mức 0,5 áp dụng đối với cộng tác viên dân số làm việc tại: Các thôn có từ 350 hộ gia đình trở lên; các thôn đặc biệt khó khăn theo Quyết định của Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo; các thôn, bản tại các xã vùng khó khăn theo quy định; các tổ dân phố, khu phố có từ 500 hộ gia đình trở lên;
b) Mức 0,4 áp dụng đối với cộng tác viên dân số làm việc tại các địa bàn còn lại”.
Trong tình huống trên, căn cứ theo quy định của pháp luật, do thôn anh C có 380 hộ nên anh sẽ được hưởng thù lao hằng tháng đối với nhiệm vụ kiêm nhiệm theo thỏa thuận trong hợp đồng đã ký kết; tuy nhiên, nên mức thù lao kiêm nhiệm sẽ không được vượt quá 0,5 mức lương cơ sở.
Tình huống 24: Chị S là cộng tác viên dân số đã được 5 năm của thôn P. Theo quy định mới của pháp luật, mức thù lao mới của chị sẽ tăng lên cao hơn mức thù lao cũ kể từ ngày 01/7/2026. Tại hội nghị tuyên truyền pháp luật về dân số do UBND xã tổ chức, chị muốn biết mình có được hưởng mức thù lao mới kể từ ngày 01/7/2026 theo quy định không. Với cương vị công chức phụ trách lĩnh vực dân số tại xã, hãy giải quyết tình huống này?
Trả lời:
Theo quy định tại khoản 1 Điều 15 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP về điều khoản chuyển tiếp có nội dung:
“1. Trường hợp mức thù lao mới của cộng tác viên dân số cao hơn mức hiện hưởng thì cộng tác viên dân số hưởng mức đang hiện hưởng đến hết năm 2026, phần chênh lệch thù lao từ ngày 01 tháng 7 năm 2026 đến ngày 31 tháng 12 năm 2026 sẽ được chi trả vào năm 2027”.
Trong tình huống trên, căn cứ các quy định của pháp luật, mức thù lao mới của chị S sẽ tăng lên cao hơn mức thù lao cũ theo quy định mới. Tuy nhiên, chị sẽ chưa được hưởng luôn mức mới mà hưởng mức đang hiện hưởng đến hết năm 2026; riêng phần chênh lệch thù lao từ ngày 01/7/2026 đến ngày 31/12/2026 chị sẽ được chi trả vào năm 2027 theo quy định của pháp luật.
Tình huống 25: Trạm Y tế xã X phối hợp với Hội Phụ nữ xã tổ chức buổi tuyên truyền lưu động, phát tờ rơi về kế hoạch hóa gia đình trên địa bàn xã. Khi đến trước cổng Công ty may Lan Hương để phát tờ rơi cho công nhân tan ca, giám đốc công ty đã chỉ đạo lực lượng bảo vệ khóa cổng, dùng loa công suất lớn của công ty phát nhạc lớn để át tiếng loa tuyên truyền. Đồng thời, bảo vệ công ty dọa nạt, tịch thu các tờ rơi và yêu cầu đoàn tuyên truyền rời đi với lý do "làm mất tập trung của công nhân". Hành vi này của Công ty sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi của Công ty may Lan Hương đã vi phạm quy định về tuyên truyền, phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình, cụ thể như sau:
Tại khoản 1 Điều 96 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi cản trở việc vận động, tuyên truyền, phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình”.
Bên cạnh đó, khoản 5 Điều 4 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“5. Mức phạt tiền được quy định tại Chương II Nghị định này là mức phạt tiền đối với cá nhân. Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính thì mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi cản trở việc tuyên truyền, phổ biến về kế hoạch hóa gia đình của Công ty sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 400.000 đồng đến 1.000.000 đồng.
Tình huống 26: Biết thông tin một trường Đại học đang tổ chức ngày hội lớn truyền thông về "Sức khỏe sinh sản và các biện pháp tránh thai an toàn" cho sinh viên, anh B đã đăng ký tham gia một gian hàng tư vấn miễn phí dưới danh nghĩa "Nhà tài trợ phát bao cao su và tư vấn sức khỏe sinh sản". Tuy nhiên, trong quá trình diễn ra sự kiện, anh B đã lợi dụng hoạt động này để trưng bày, phát tán hàng loạt tờ rơi quảng cáo hình ảnh phản cảm cho các sinh viên đến tham quan. Hành vi này của anh B sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi của anh B đã vi phạm quy định về tuyên truyền, phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình, cụ thể như sau:
Tại điểm c khoản 2 Điều 96 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:…
c) Lợi dụng tuyên truyền, phổ biến thông tin về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình để phát tán tài liệu, vật phẩm hoặc có các hành vi khác trái với thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội”.
Ngoài ra, tại khoản 3, khoản 4 Điều 96 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả:
“3. Hình thức xử phạt bổ sung:
Tịch thu tang vật vi phạm hành chính là các tài liệu, vật phẩm có chứa thông tin đối với các hành vi quy định tại khoản 2 Điều này”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi lợi dụng tuyên truyền, phổ biến thông tin về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình để phát tán tài liệu trái với thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội của anh B sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Bên cạnh đó, còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tịch thu tang vật vi phạm hành chính là các tài liệu chứa thông tin vi phạm.
Tình huống 27: Nhận thấy nhu cầu muốn sinh con trai hoặc con gái theo ý muốn của nhiều cặp vợ chồng rất cao, bà C (42 tuổi, trú tại xã Y) đã nói với người dân trong xã rằng mình nắm giữ 1 tờ giấy "bí quyết gia truyền" và liên tục tuyên truyền, đưa ra thông tin về phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn bao gồm: chế độ ăn uống kiêng khem, canh thời điểm rụng trứng theo lịch âm và sử dụng một số loại thực phẩm chức năng tự chế. Nhờ đó thu hút được rất nhiều người dân trong và ngoài xã quan tâm, đến nhờ bà giúp. Hành vi này của bà có bị xử phạt vi phạm hành chính hay không?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi của bà C đã vi phạm quy định về tuyên truyền, phổ biến, tư vấn phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn, cụ thể như sau:
Tại điểm a khoản 1 Điều 97 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Tuyên truyền, phổ biến hoặc đưa ra những thông tin có nội dung về phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn”.
Bên cạnh đó, khoản 4, khoản 5 Điều 97 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả:
“4. Hình thức xử phạt bổ sung:
Tịch thu tang vật vi phạm hành chính là xuất bản phẩm, bài viết, tài liệu thông tin, tuyên truyền đối với hành vi quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này”.
“5. Biện pháp khắc phục hậu quả:
Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm đối với hành vi quy định tại điểm a khoản 1 và điểm b khoản 2 Điều này. Trường hợp không loại bỏ được thì buộc tiêu hủy sản phẩm có yếu tố vi phạm”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi tuyên truyền, đưa ra thông tin về phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn của bà C sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng. Ngoài ra, còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tịch thu tang vật vi phạm hành chính là xuất bản phẩm, bài viết, tài liệu thông tin, tuyên truyền vi phạm và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc loại bỏ yếu tố vi phạm đối với tài liệu vi phạm (nếu không loại bỏ được thì buộc tiêu hủy).
Tình huống 28: Ông Đ là chủ một cơ sở in ấn và photocopy tư nhân. Qua tìm kiếm trên mạng xã hội, ông thấy cuốn tài liệu nước ngoài mang tên "Bí quyết vàng để sinh con trai theo ý muốn" thu hút rất nhiều người quan tâm. Nhận thấy cơ hội kiếm lời, ông Đ đã tự mình dịch cuốn tài liệu này sang tiếng Việt, sau đó in thành 50 cuốn sách giấy và bày công khai số sách này tại cửa hàng của mình. Hành vi này của ông Đ có bị xử phạt vi phạm hành chính không?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi của ông Đ đã vi phạm quy định về tuyên truyền, phổ biến, tư vấn phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn, cụ thể như sau:
Tại khoản 3 Điều 97 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“3. Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi dịch, xuất bản, sản xuất, in, phát hành, nhân bản, sao chụp xuất bản phẩm, bài viết có nội dung về phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn”.
Ngoài ra, khoản 4 Điều 97 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về hình thức xử phạt bổ sung:
“4. Hình thức xử phạt bổ sung:
Tịch thu tang vật vi phạm hành chính là xuất bản phẩm, bài viết, tài liệu thông tin, tuyên truyền đối với hành vi quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi dịch, in ấn cuốn tài liệu nước ngoài có nội dung về phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn của ông Đ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Bên cạnh đó, còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tịch thu tang vật vi phạm hành chính là xuất bản phẩm, bài viết, tài liệu thông tin, tuyên truyền vi phạm.
Tình huống 29: Chị M đang mang thai đứa con đầu lòng được 4 tháng. Do áp lực từ gia đình chồng muốn có cháu trai nối dõi, chị M luôn lo lắng và tìm mọi cách để biết trước giới tính của thai nhi. Qua lời giới thiệu trên mạng xã hội, chị tìm đến nhà bà K - chuyên xem bói tại địa phương. Tại đây, bà K yêu cầu chị M đặt lễ 500.000 đồng, sau đó tiến hành thắp hương và xem chỉ tay cho chị M. Sau một hồi phán đoán, bà K khẳng định chắc chắn cái thai này 100% là con gái, muốn đổi mệnh sang con trai thì phải làm lễ. Hỏi hành vi này của bà K có bị xử phạt vi phạm hành chính không?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi của bà K đã vi phạm quy định về chẩn đoán, xác định giới tính thai nhi, cụ thể như sau:
Tại khoản 1 Điều 98 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi”.
Căn cứ quy định trên, hành vi bói toán xác định giới tính thai nhi của bà K sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng.
Tình huống 30: Công ty Cổ phần Y khoa Hoa Hồng là đơn vị sở hữu, vận hành Phòng khám sản phụ khoa Hoa Hồng. Chị H (đang mang thai tuần thứ 20) cùng chồng đến phòng khám Hoa Hồng để thăm khám định kỳ. Trong quá trình thực hiện kỹ thuật siêu âm thai, vợ chồng chị H đã liên tục gặng hỏi và tha thiết muốn trả thêm tiền muốn biết giới tính của con để chuẩn bị đồ dùng. Dù biết rõ quy định cấm, nhưng do chị H trả thêm tiền, phòng khám đã tiết lộ giới tính thai nhi cho vợ chồng chị. Trường hợp này Công ty Cổ phần Y khoa Hoa Hồng có bị xử phạt vi phạm hành chính không?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trường hợp này phòng khám Hoa Hồng thuộc Công ty Cổ phần Y khoa Hoa Hồng đã vi phạm quy định về chẩn đoán, xác định giới tính thai nhi, cụ thể như sau:
Tại khoản 2 Điều 98 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“2. Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi bắt mạch hoặc siêu âm hoặc xét nghiệm cho người đang mang thai để chẩn đoán và tiết lộ, cung cấp thông tin về giới tính thai nhi, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”.
Khoản 3 Điều 98 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về hình thức xử phạt bổ sung:
“3. Hình thức xử phạt bổ sung:
Tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng đối với hành vi quy định tại khoản 2 Điều này”.
Bên cạnh đó, khoản 5 Điều 4 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“5. Mức phạt tiền được quy định tại Chương II Nghị định này là mức phạt tiền đối với cá nhân. Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính thì mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân”.
Căn cứ các quy định trên, Công ty Cổ phần Y khoa Hoa Hồng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 14.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng. Ngoài ra, bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng.
Tình huống 31: Chị N là con dâu của bà X, hiện đang mang thai đứa con thứ hai được 5 tuần tuổi. Vì chị N đã sinh một con gái đầu lòng, bà X có tư tưởng trọng nam khinh nữ sâu sắc và luôn khao khát có cháu trai để nối dõi. Qua lời đồn thổi, bà mua về một số loại thuốc Đông y không rõ nguồn gốc và ép buộc chị N phải uống hằng ngày, đồng thời bắt chị phải tuân theo chế độ ăn uống nghiêm ngặt theo một "mẹo dân gian" với mục đích can thiệp để thai nhi phát triển thành giới tính nam. Khi chị N từ chối uống vì lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe của thai nhi, bà X đã liên tục chửi bới và đe dọa sẽ đuổi chị ra khỏi nhà, ép con trai ly hôn, không cho chị gặp lại con gái nếu chị không nghe lời. Hành vi của bà X sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi uy hiếp tinh thần để ép buộc chị N phải áp dụng phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn của bà X đã vi phạm quy định về lựa chọn giới tính thai nhi, cụ thể như sau:
Khoản 1 Điều 99 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác phải áp dụng phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn”.
Căn cứ quy định trên, hành vi chửi bới, đe dọa sẽ đuổi chị N ra khỏi nhà, ép con trai ly hôn, không cho chị gặp lại con gái nếu không nghe lời uống thuốc để có con trai của bà X sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 7.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
Tình huống 32: Ông T là chủ sở hữu kiêm người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của Phòng khám Sản phụ khoa tư nhân T. Nhận thấy nhu cầu muốn sinh con trai để nối dõi của vợ chồng anh H, ông đã nhận lời giúp đỡ nhằm thu tiền dịch vụ cao. Ông T đã trực tiếp thăm khám, lập một phác đồ và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng một loại thuốc nội tiết và một loại chế phẩm đặc biệt nhập khẩu từ nước ngoài. Ông hướng dẫn vợ chồng anh H uống thuốc kết hợp bơm chế phẩm nhằm mục đích tác động trực tiếp vào quá trình thụ thai, tạo điều kiện để sinh con trai theo ý muốn. Hành vi này của ông T sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi hướng dẫn sử dụng thuốc, chế phẩm tác động vào quá trình thụ thai để có được giới tính thai nhi theo ý muốn của ông T đã vi phạm quy định về lựa chọn giới tính thai nhi, cụ thể như sau:
Điểm a khoản 3 Điều 99 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“3. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Chỉ định hoặc hướng dẫn sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng và các loại chế phẩm dưới mọi hình thức tác động vào quá trình thụ thai để có được giới tính thai nhi theo ý muốn”.
Bên cạnh đó, khoản 4 Điều 99 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định hình thức xử phạt bổ sung:
“4. Hình thức xử phạt bổ sung:
a) Đình chỉ hoạt động của cơ sở trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng đối với hành vi quy định tại khoản 3 Điều này;
b) Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng đối với hành vi quy định tại khoản 3 Điều này”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi hành vi hướng dẫn sử dụng thuốc, chế phẩm tác động vào quá trình thụ thai để có được giới tính thai nhi theo ý muốn của ông T sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng. Ngoài ra, bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung đình chỉ hoạt động của phòng khám trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng và tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng.
Tình huống 33: Chị H và anh K đã kết hôn được 5 năm và có với nhau hai con gái. Hiện tại chị đang mang thai con thứ ba, tiếp tục là một bé gái. Do muốn có con trai nên dù không bị chồng hay bố mẹ ép buộc, chị H đã chủ động đến một phòng khám tư nhân để thực hiện thủ thuật phá thai nhằm chờ cơ hội sinh con trai vào lần sau. Việc phá thai hoàn toàn xuất phát từ ý muốn cá nhân của chị H. Hành vi này của chị có bị xử phạt vi phạm hành chính không?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi phá thai vì lý do giới tính dù không bị ép buộc của chị H đã vi phạm quy định của pháp luật, cụ thể như sau:
Tại khoản 1 Điều 100 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính của người mang thai mà không bị ép buộc phải loại bỏ thai nhi”.
Căn cứ quy định trên, việc chị H phá thai vì lý do thai nhi là con gái để chờ cơ hội sinh con trai dù không bị ai ép buộc sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng.
Tình huống 34: Chị M và anh T là hai vợ chồng, đã có 1 con gái. Khi chị M mang thai đứa con thứ hai được 16 tuần, kết quả siêu âm tại phòng khám cho thấy thai nhi là con gái. Vì anh T là trưởng họ và áp lực phải có con trai nối dõi, anh liên tục chửi bới, đập phá đồ đạc trong nhà. Anh T tuyên bố nếu chị M không đi phá thai này để đẻ đứa khác là con trai, sẽ đánh gãy chân và đuổi mẹ con chị ra khỏi nhà. Do quá hoảng sợ và bị khủng hoảng tinh thần nghiêm trọng, chị M buộc phải đến bệnh viện để làm thủ tục bỏ thai. Hành vi này của anh T sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi đe dọa dùng vũ lực ép chị M phá thai vì lý do lựa chọn giới tính của anh T đã vi phạm quy định của pháp luật, cụ thể như sau:
Tại khoản 3 Điều 100 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“3. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người mang thai loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính”.
Căn cứ quy định trên, hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc chị M loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính của anh T sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
Tình huống 35: Chị V đang mang thai tuần thứ 8 và kết quả xét nghiệm sớm cho biết thai nhi là con gái. Vì gia đình đã có hai con gái và áp lực từ phía nhà chồng, chị V quyết định không giữ lại thai nhi. Chị gặp bạn là chị Y (dược sĩ) để tìm cách giải quyết. Chị Y dù biết rõ mục đích phá thai của chị V hoàn toàn là vì lý do lựa chọn giới tính thai nhi. Tuy nhiên, thay vì khuyên ngăn, chị lại đồng cảm và hướng dẫn chị V sử dụng một loại thuốc để đình chỉ thai, đồng hướng dẫn chi tiết lịch trình, liều lượng cho chị V. Hành vi này của chị Y sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi hướng dẫn chị V sử dụng thuốc để đình chỉ thai của chị Y đã vi phạm quy định của pháp luật, cụ thể như sau:
Điểm b khoản 5 Điều 100 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“5. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:…
b) Chỉ định hoặc hướng dẫn sử dụng hóa chất, thuốc hoặc các biện pháp khác để loại bỏ thai nhi mà biết rõ người đang mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính”.
Ngoài ra, điểm a khoản 7 Điều 100 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định hình thức xử phạt bổ sung:
“7. Hình thức xử phạt bổ sung:
a) Tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề trong thời hạn từ 03 tháng đến 06 tháng đối với hành vi quy định tại khoản 5 Điều này”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi hướng dẫn chị V sử dụng thuốc để đình chỉ thai của chị Y sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng. Bên cạnh đó, bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề trong thời hạn từ 03 tháng đến 06 tháng.
Tình huống 36: Vợ chồng chị Q sinh sống tại xã X. Sau khi sinh liên tiếp 2 người con đều là con gái, anh chị quyết định chủ động sử dụng biện pháp tránh thai đặt vòng và dùng bao cao su để tập trung nuôi dạy các con thật tốt, không sinh thêm nữa. Ông K là hàng xóm sát vách, vốn mang tư tưởng trọng nam khinh nữ. Mỗi khi thấy chị Ngân đi ngang qua hoặc trong các cuộc họp, ông thường xuyên nói bóng gió, mỉa mai thật to để các hàng xóm khác cùng nghe: "Nhà đấy vô phúc, có biết đẻ đâu mà toàn ra một lũ vịt trời. Sinh toàn con gái, sau này không có người nối dõi tông đường. Đúng là gia môn bất hạnh!" khiến vợ chồng chị cảm thấy bị tổn thương danh dự, xúc phạm nhân phẩm nghiêm trọng. Hành vi của ông K sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi ông K có lời nói xúc phạm danh dự, nhân phẩm của chị Q do chị sinh con một bề đã vi phạm các quy định về thực hiện kế hoạch hóa gia đình, cụ thể như sau:
Điểm b khoản 1 Điều 101 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“1. Phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: …
b) Có lời nói hoặc hành động xúc phạm danh dự, nhân phẩm người sử dụng biện pháp tránh thai, người sinh toàn con trai hoặc sinh toàn con gái”.
Căn cứ quy định trên, hành vi dùng lời nói xúc phạm danh dự, nhân phẩm chị Q do chị sinh con một bề của ông K sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng.
Tình huống 37: Chị V và anh B là đã có với nhau hai đứa con nhỏ, do công việc chưa ổn định, để đảm bảo sức khỏe cho bản thân, chị V đã chủ động đến trạm y tế xã để được tư vấn và mua thuốc tránh thai để sử dụng. Biết chuyện này, anh B vô cùng tức giận, anh đã lục lọi đồ đạc, ném bỏ toàn bộ số thuốc tránh thai của chị V. Ngoài ra, anh còn lớn tiếng đe dọa sẽ đánh và đuổi chị ra khỏi nhà nếu chị sử dụng thuốc tránh thai. Do bị anh B uy hiếp tinh thần liên tục và lo sợ bạo lực gia đình xảy ra, chị V rơi vào trạng thái khủng hoảng, lo âu và buộc phải ngừng việc sử dụng thuốc tránh thai theo ý muốn của chồng. Hành vi của anh B sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc vợ ngừng sử dụng thuốc tránh thai của anh B đã vi phạm các quy định về thực hiện kế hoạch hóa gia đình, cụ thể như sau:
Tại điểm a khoản 3 Điều 101 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“3. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác không sử dụng biện pháp tránh thai hoặc ngừng sử dụng biện pháp tránh thai”.
Căn cứ quy định trên, hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc vợ ngừng sử dụng thuốc tránh thai của anh B sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
Tình huống 38: Chị L và anh H mới kết hôn được 6 tháng. Sau khi cưới, do làm công việc tự do nên chị L muốn sinh con ngay để thuận tiện chăm sóc, tuy nhiên anh H lại muốn tập trung phát triển sự nghiệp nên chưa có ý định sinh con. Nhân dịp chị L bị sốt siêu vi phải nhập viện điều trị tại một phòng khám tư nhân (nơi T - người bạn thân của anh H làm việc), anh H đã lén nhờ T thực hiện thủ thuật cấy thuốc tránh thai cho chị L trong lúc chị đang được tiêm thuốc mê và truyền dịch, hoàn toàn không hỏi ý kiến hay có sự đồng ý của chị. Hành vi của anh T sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi anh T cấy thuốc tránh thai mà không có sự đồng ý của chị L đã vi phạm các quy định về thực hiện kế hoạch hóa gia đình, cụ thể như sau:
Tại điểm a khoản 5 Điều 101 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“5. Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Đặt dụng cụ tử cung, tiêm thuốc tránh thai, cấy thuốc tránh thai mà không có sự đồng ý của người sử dụng”.
Ngoài ra, khoản 8 Điều 101 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về biện pháp khắc phục hậu quả:
“8. Biện pháp khắc phục hậu quả:
Buộc tháo dụng cụ tử cung, thuốc cấy tránh thai đối với hành vi quy định tại điểm a khoản 5 Điều này”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi anh T cấy thuốc tránh thai mà không có sự đồng ý của chị L sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng. Bên cạnh đó, còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc tháo thuốc cấy tránh thai với chị L.
Tình huống 39: Chị H và anh K đã có với nhau 3 người con. Do hoàn cảnh, anh K không muốn sinh thêm con nên đã nhiều lần bàn với vợ về việc đi triệt sản nhưng chị H không đồng ý vì lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe. Ít lâu sau, chị H mang thai ngoài ý muốn đứa con thứ 4. Đến ngày sinh, chị được gia đình đưa vào bệnh viện phụ sản X để thực hiện phẫu thuật mổ lấy thai. Tại đây, anh K đã lén gặp riêng bác sĩ phẫu thuật tên P và trình bày hoàn cảnh khó khăn, nhờ bác sĩ triệt sản cho vợ. Bác sĩ thấy hoàn cảnh anh đáng thương nên đã thực hiện luôn kỹ thuật để triệt sản cho chị H mà hoàn toàn không giải thích, tư vấn và không được chị H đồng ý. Hành vi này của anh P sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào?
Trả lời:
Theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi anh P thực hiện kĩ thuật triệt sản cho chị H mà không có sự đồng ý của chị đã vi phạm các quy định về thực hiện kế hoạch hóa gia đình, cụ thể như sau:
Khoản 6 Điều 101 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định:
“6. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện kỹ thuật triệt sản mà không có sự đồng ý của người bị triệt sản”.
Bên cạnh đó, khoản 7 Điều 101 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định hình thức xử phạt bổ sung:
“7. Hình thức xử phạt bổ sung:
Tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng đối với hành vi quy định tại khoản 6 Điều này”.
Căn cứ các quy định trên, hành vi anh P thực hiện kĩ thuật triệt sản cho chị H mà không có sự đồng ý của chị sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức phạt tiền với mức phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng. Ngoài ra, còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng.