17 tình huống tuyên truyền pháp luật

Tình huống 01: Điều động công tác đối với người đang tố cáo hành vi tham nhũng có đúng pháp luật?
Ông A là chuyên viên Phòng Tài chính của một cơ quan nhà nước. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, ông phát hiện một số khoản chi ngân sách có dấu hiệu lập chứng từ khống, thanh toán không đúng quy định với tổng giá trị hàng trăm triệu đồng. Sau khi thu thập các tài liệu liên quan, ông A gửi đơn tố cáo kèm chứng cứ đến cơ quan có thẩm quyền.
Sau khi đơn tố cáo được thụ lý, người đứng đầu đơn vị biết ông A là người tố cáo. Trong các cuộc họp giao ban, lãnh đạo nhiều lần nhận xét ông A "thiếu tinh thần hợp tác", "không hoàn thành tốt nhiệm vụ" mặc dù kết quả đánh giá chuyên môn trước đó của ông đều đạt mức hoàn thành tốt. Cuối năm, ông A không được đưa vào danh sách đề nghị khen thưởng với lý do "chưa tạo được sự đoàn kết trong đơn vị".
Không lâu sau đó, khi cơ quan có thẩm quyền vẫn đang tiến hành xác minh nội dung tố cáo, người đứng đầu đơn vị ban hành quyết định điều động ông A sang làm công việc khác không đúng chuyên môn, với lý do "đáp ứng yêu cầu sắp xếp nhân sự". Việc điều động khiến ông A gặp nhiều khó khăn trong công tác và cho rằng đây là biện pháp nhằm gây áp lực vì đã tố cáo hành vi tham nhũng.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, người đứng đầu đơn vị đã có những hành vi nào không được phép thực hiện đối với người tố cáo? Trong trường hợp này, ông A có thể thực hiện những biện pháp gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?
Trả lời:
Luật Phòng, chống tham nhũng quy định người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng được Nhà nước bảo vệ. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền không được thực hiện các hành vi trù dập, phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi đối với người đã thực hiện quyền phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng.
Điểm d Khoản 2 Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định một trong các hành vi bị nghiêm cấm là:
"d) Thực hiện không đúng quy định, phân biệt đối xử, đề ra tiêu chí, điều kiện, nhận xét, đánh giá mang tính áp đặt gây bất lợi trong công tác cán bộ, khen thưởng, kỷ luật đối với người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng; luân chuyển, điều động, biệt phái người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng khi đang giải quyết vụ việc."
Đối với tình huống trên, người đứng đầu đơn vị đã có nhiều biểu hiện vi phạm quy định của pháp luật, gồm:
- Đưa ra các nhận xét, đánh giá mang tính chủ quan, áp đặt, không phản ánh đúng kết quả thực hiện nhiệm vụ của ông A, làm ảnh hưởng đến việc xét thi đua, khen thưởng.
- Điều động ông A sang vị trí công tác khác trong thời gian cơ quan có thẩm quyền đang giải quyết vụ việc tố cáo, mặc dù không có căn cứ hợp pháp chứng minh việc điều động là cần thiết theo quy định của pháp luật.
Đây đều là những việc làm bị pháp luật nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc trù dập, gây sức ép hoặc trả đũa người phản ánh, tố cáo hành vi tham nhũng.
Trong trường hợp này, ông A có thể gửi đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ người tố cáo theo quy định của Luật Tố cáo; đồng thời phản ánh hoặc kiến nghị đến cơ quan quản lý cấp trên, cơ quan thanh tra hoặc cơ quan đang giải quyết nội dung tố cáo để xem xét hành vi trù dập, trả đũa người tố cáo. Nếu việc điều động, đánh giá hoặc xử lý cán bộ được xác định là trái quy định, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét hủy bỏ hoặc khắc phục quyết định trái pháp luật, xử lý trách nhiệm đối với cá nhân có hành vi vi phạm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tố cáo theo quy định của pháp luật.
Tình huống 02: Gây khó khăn đối với người phản ánh hành vi tham nhũng
Bà B là chủ hộ kinh doanh thực phẩm trên địa bàn xã X. Trong quá trình thực hiện thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, một công chức có thẩm quyền “gợi ý” bà một khoản tiền "hỗ trợ" thì hồ sơ sẽ được giải quyết nhanh hơn. Không đồng ý với yêu cầu này, bà B đã gửi đơn phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền.
Sau đó, hồ sơ của bà B liên tục bị yêu cầu bổ sung các loại giấy tờ không được quy định trong thành phần hồ sơ theo quy định của pháp luật. Mặc dù bà đã nhiều lần hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu, cơ quan giải quyết vẫn tiếp tục yêu cầu bổ sung thêm tài liệu khác mà không nêu rõ căn cứ pháp lý. Thời gian giải quyết hồ sơ của bà kéo dài hơn nhiều so với thời hạn quy định, trong khi các hộ kinh doanh nộp hồ sơ cùng thời điểm đều đã được giải quyết.
Việc chậm được cấp giấy chứng nhận khiến bà B không thể đưa cơ sở vào hoạt động đúng kế hoạch, phải hủy nhiều hợp đồng cung cấp hàng hóa và chịu thiệt hại về kinh tế. Bà B cho rằng những khó khăn trên xuất phát từ việc mình đã phản ánh hành vi nhũng nhiễu của công chức trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, những hành vi nào trong tình huống trên có dấu hiệu vi phạm pháp luật? Bà B cần thực hiện những biện pháp gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?
Trả lời:
Luật Phòng, chống tham nhũng nghiêm cấm mọi hành vi trả thù, trù dập hoặc gây khó khăn đối với người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng. Việc bảo vệ người phản ánh không chỉ nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân mà còn khuyến khích người dân tích cực tham gia phát hiện, đấu tranh với hành vi tham nhũng.
Điểm đ khoản 2 Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định hành vi bị nghiêm cấm như sau:
"đ) Gây khó khăn, cản trở khi thực hiện chế độ, chính sách của Đảng, Nhà nước, giải quyết các thủ tục hành chính, các dịch vụ công theo quy định của pháp luật, các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp, việc làm, lao động, học tập hoặc thực thi nhiệm vụ của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng."
Đối với tình huống trên, nếu việc liên tục yêu cầu bổ sung giấy tờ ngoài quy định, kéo dài thời hạn giải quyết hồ sơ hoặc áp dụng các thủ tục bất hợp lý xuất phát từ việc bà B đã phản ánh hành vi nhũng nhiễu thì đây là hành vi gây khó khăn, cản trở đối với người phản ánh hành vi tham nhũng và thuộc trường hợp bị pháp luật nghiêm cấm.
Trong trường hợp này, bà B có thể gửi đơn kiến nghị, phản ánh hoặc khiếu nại đến người đứng đầu cơ quan giải quyết thủ tục hành chính hoặc cơ quan quản lý cấp trên để đề nghị kiểm tra, làm rõ nguyên nhân chậm giải quyết hồ sơ. Đồng thời, bà có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét hành vi gây khó khăn, cản trở đối với người phản ánh hành vi tham nhũng và áp dụng các biện pháp bảo vệ theo quy định của pháp luật.
Nếu kết quả xác minh cho thấy có hành vi cố ý trả đũa hoặc gây khó khăn đối với người phản ánh, cá nhân vi phạm phải bị xử lý theo quy định của pháp luật; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời giải quyết đúng thời hạn thủ tục hành chính và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của bà B.
Tình huống 03: Gây áp lực buộc người phản ánh tham nhũng rút lại nội dung phản ánh
Anh Nguyễn Văn C là kế toán của một đơn vị sự nghiệp công lập. Trong quá trình kiểm tra chứng từ thanh toán kinh phí mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động chuyên môn, anh phát hiện nhiều hóa đơn có dấu hiệu không phù hợp với số lượng hàng hóa thực tế đã mua, một số khoản chi không có đầy đủ hồ sơ, chứng từ theo quy định. Sau khi nhiều lần trao đổi với bộ phận liên quan nhưng không được giải trình thỏa đáng, anh C đã lập văn bản phản ánh kèm theo các tài liệu, chứng cứ và gửi đến người đứng đầu cơ quan để xem xét, xử lý theo quy định.
Sau khi cơ quan tiếp nhận phản ánh, lãnh đạo phòng biết anh C là người đã cung cấp thông tin. Từ đó, trong các cuộc họp giao ban, lãnh đạo nhiều lần nhận xét anh C "thiếu tinh thần đoàn kết", "làm ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị", mặc dù không đưa ra căn cứ cụ thể. Một số nhiệm vụ chuyên môn quan trọng trước đây do anh phụ trách được giao cho người khác; anh không còn được mời tham dự các cuộc họp liên quan đến lĩnh vực mình phụ trách và cũng không được cung cấp đầy đủ thông tin phục vụ công việc.
Bên cạnh đó, một số đồng nghiệp liên tục khuyên anh nên rút lại nội dung phản ánh để "giữ hòa khí trong cơ quan", đồng thời cho rằng nếu tiếp tục theo đuổi vụ việc thì việc đánh giá, xếp loại cuối năm và cơ hội được quy hoạch, bổ nhiệm của anh sẽ bị ảnh hưởng. Trên nhóm trao đổi nội bộ của cơ quan còn xuất hiện những thông tin sai sự thật cho rằng anh C cố tình bịa đặt vụ việc nhằm hạ uy tín lãnh đạo và phục vụ mục đích cá nhân. Những thông tin này khiến nhiều đồng nghiệp e ngại tiếp xúc, phối hợp công việc với anh.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, những hành vi nào trong tình huống trên bị pháp luật nghiêm cấm? Anh C cần thực hiện những biện pháp gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?
Trả lời:
Pháp luật về phòng, chống tham nhũng quy định người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng được Nhà nước bảo vệ trước mọi hành vi đe dọa, trả thù, trù dập hoặc gây áp lực nhằm cản trở việc phát hiện và xử lý tham nhũng.
Điểm a khoản 2 Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định nghiêm cấm:
"a) Đe dọa, dùng bạo lực, gây áp lực, vu khống, cô lập, xúc phạm hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng."
Đối chiếu với quy định trên, trong tình huống này có thể nhận thấy nhiều hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, bao gồm:
- Liên tục đưa ra những nhận xét mang tính quy kết, thiếu căn cứ nhằm tạo áp lực về tâm lý đối với anh C.
- Không giao hoặc rút các nhiệm vụ chuyên môn, không cho tham gia các cuộc họp liên quan đến lĩnh vực phụ trách, hạn chế cung cấp thông tin phục vụ công việc, dẫn đến việc anh C bị cô lập trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
- Đăng tải, lan truyền các thông tin sai sự thật làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của anh C, khiến đồng nghiệp hiểu sai và hạn chế phối hợp công việc.
- Tác động, gây sức ép thông qua việc gợi ý hoặc đe dọa ảnh hưởng đến kết quả đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm nhằm buộc anh C rút lại nội dung phản ánh.
Những việc làm trên không chỉ xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh mà còn cản trở việc phát hiện, xử lý tham nhũng, làm giảm hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, là các hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, anh C có thể gửi đơn đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ người phản ánh, tố cáo theo quy định của Luật Tố cáo; đồng thời phản ánh hành vi trù dập, trả đũa đến người đứng đầu cơ quan (nếu người vi phạm không phải là người đứng đầu), cơ quan quản lý cấp trên, cơ quan thanh tra hoặc cơ quan đang thụ lý, giải quyết nội dung phản ánh để được xem xét, xử lý.
Trường hợp người thực hiện hành vi vi phạm là người đứng đầu cơ quan thì anh C có thể gửi đơn trực tiếp đến cơ quan quản lý cấp trên hoặc cơ quan có thẩm quyền khác theo quy định để yêu cầu bảo vệ và xử lý hành vi vi phạm.
Nếu qua xác minh xác định có hành vi gây áp lực, cô lập, vu khống hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh hành vi tham nhũng thì cá nhân vi phạm phải bị xử lý theo quy định của pháp luật; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền phải áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo đảm người phản ánh được tiếp tục thực hiện công việc bình thường, không bị trù dập hoặc phân biệt đối xử vì đã thực hiện quyền phản ánh hành vi tham nhũng.
Tình huống 04: Xâm phạm chỗ ở, đe dọa và hủy hoại tài sản người tố cáo hành vi tham nhũng
Chị Hà Thị N là kế toán của một doanh nghiệp nhà nước. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chị phát hiện một số cán bộ có dấu hiệu lập khống hồ sơ thanh toán, chiếm đoạt tài sản của Nhà nước thông qua các hợp đồng mua sắm. Sau khi thu thập tài liệu, chứng cứ liên quan, chị N đã gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Sau khi đơn tố cáo được tiếp nhận, chị nhiều lần phát hiện có người lạ đứng gần cổng cơ quan và khu vực nơi ở để theo dõi, chụp ảnh khi chị tan làm hoặc đưa con đi học. Một số cuộc điện thoại từ số máy lạ liên tục gọi đến với nội dung yêu cầu chị "không nên can thiệp vào chuyện của người khác" và khuyên chị rút đơn tố cáo để tránh ảnh hưởng đến bản thân và gia đình.
Khoảng hai tuần sau, vào buổi tối, khi gia đình chị đang ở nhà, một nhóm người lạ tự ý mở cổng, xông vào sân nhà, đập phá camera an ninh, làm hư hỏng xe máy và nhiều tài sản khác. Trước khi bỏ đi, những người này để lại lời nhắn với nội dung: "Nếu không rút đơn tố cáo thì lần sau sẽ không chỉ dừng lại ở đây". Sau sự việc, chị và các thành viên trong gia đình luôn sống trong tâm trạng hoang mang, lo sợ, việc sinh hoạt và công tác bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, những hành vi nào trong tình huống trên bị pháp luật nghiêm cấm? Chị N cần thực hiện những biện pháp gì để được bảo vệ và xử lý các hành vi vi phạm?
Trả lời:
Pháp luật về phòng, chống tham nhũng quy định người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng được Nhà nước bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, chỗ ở và tài sản. Mọi hành vi đe dọa, xâm phạm hoặc trả thù người phản ánh, tố cáo nhằm cản trở việc phát hiện và xử lý tham nhũng đều bị nghiêm cấm.
Điểm b khoản 2 Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định nghiêm cấm:
"b) Xâm phạm bất hợp pháp nhà ở, chỗ ở, chiếm giữ, hủy hoại tài sản, xúc phạm nhân phẩm, danh dự hoặc có hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn cá nhân của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng."
Đối chiếu với quy định trên, các hành vi theo dõi, đe dọa, tự ý xâm nhập vào nơi ở của chị N, đập phá tài sản và để lại lời nhắn nhằm buộc chị rút đơn tố cáo đều là những hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người tố cáo hành vi tham nhũng và thuộc trường hợp bị pháp luật nghiêm cấm.
Ngoài việc vi phạm quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, người vi phạm còn có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật về dân sự, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi như xâm phạm chỗ ở của người khác, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, đe dọa xâm hại tính mạng, sức khỏe hoặc các tội danh khác có liên quan.
Trong tình huống này, để bảo vệ bản thân và gia đình, chị B cần trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm, bảo vệ hiện trường và xác minh đối tượng thực hiện. Bên cạnh đó, chị B có thể đề nghị cơ quan đang giải quyết nội dung tố cáo hoặc cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp bảo vệ người tố cáo theo quy định của Luật Tố cáo nhằm bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản, chỗ ở và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của bản thân và gia đình.
Khi xác định có hành vi xâm phạm, đe dọa hoặc trả thù người tố cáo hành vi tham nhũng, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời xử lý nghiêm người vi phạm theo quy định của pháp luật, đồng thời thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo đảm người tố cáo và gia đình được bảo vệ, yên tâm phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình giải quyết vụ việc.
Tình huống 05: Thuê người uy hiếp, bịa đặt nhằm trả thù người báo cáo hành vi tham nhũng
Chị H là chuyên viên phụ trách công tác đấu thầu tại một doanh nghiệp nhà nước. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chị phát hiện ông L - Trưởng một bộ phận của doanh nghiệp - có dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp vào quá trình lựa chọn nhà thầu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp quen biết trúng thầu và hưởng lợi bất chính. Sau khi thu thập các tài liệu liên quan, chị H đã gửi báo cáo kèm chứng cứ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định.
Một thời gian sau, ông L biết chị H là người đã báo cáo hành vi của mình. Mặc dù không trực tiếp gặp hay đe dọa chị H, ông L đã nhờ một số người quen nhiều lần gọi điện, nhắn tin với nội dung yêu cầu chị rút báo cáo, nếu không sẽ "khó tiếp tục làm việc tại doanh nghiệp". Một số người còn đến gần nơi chị H làm việc và nơi cư trú để gây sức ép, khiến chị và gia đình luôn trong tâm trạng lo lắng.
Không dừng lại ở đó, ông L còn thuê người lập nhiều tài khoản mạng xã hội đăng tải các thông tin bịa đặt về đời tư, cho rằng chị H có động cơ cá nhân khi báo cáo, cố tình vu khống lãnh đạo để tranh giành vị trí công tác. Những thông tin này được chia sẻ nhiều lần, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, uy tín của chị H, khiến nhiều đồng nghiệp hiểu lầm và gây áp lực tâm lý để chị không tiếp tục phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xác minh vụ việc.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, việc không trực tiếp trả thù mà thuê, nhờ hoặc xúi giục người khác uy hiếp, bôi nhọ người báo cáo hành vi tham nhũng có bị nghiêm cấm hay không? Chị H cần thực hiện những biện pháp gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?
Trả lời:
Pháp luật về phòng, chống tham nhũng không chỉ nghiêm cấm các hành vi trả thù trực tiếp đối với người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng mà còn nghiêm cấm việc lợi dụng người khác để thực hiện các hành vi uy hiếp, trả thù nhằm che giấu hành vi vi phạm hoặc cản trở quá trình giải quyết vụ việc.
Điểm c khoản 2 Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định nghiêm cấm:
"c) Trả thù hoặc thuê, nhờ, xúi giục người khác uy hiếp tinh thần, trả thù người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng."
Đối chiếu với quy định trên, mặc dù ông L không trực tiếp đe dọa chị H nhưng việc nhờ người khác gọi điện, nhắn tin gây sức ép, đến nơi làm việc hoặc nơi cư trú để uy hiếp tinh thần, đồng thời thuê người đăng tải thông tin sai sự thật nhằm hạ thấp uy tín và buộc chị H rút báo cáo đều là những hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Việc sử dụng người khác làm công cụ để thực hiện hành vi trả thù không làm thay đổi bản chất vi phạm. Người chủ mưu, người tổ chức, người xúi giục, người thuê thực hiện hành vi và những người trực tiếp tham gia thực hiện hành vi vi phạm đều phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi.
Trong trường hợp này, chị H nên kịp thời thông báo cho cơ quan đang giải quyết vụ việc, cơ quan quản lý doanh nghiệp hoặc cơ quan có thẩm quyền để đề nghị áp dụng các biện pháp bảo vệ người báo cáo theo quy định của pháp luật.
Đối với các thông tin sai sự thật được đăng tải trên môi trường mạng, chị H có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác minh, xử lý người đăng tải, buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm và xử lý theo quy định của pháp luật. Trường hợp có dấu hiệu đe dọa, uy hiếp hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác, chị cần trình báo cơ quan Công an để được kịp thời bảo vệ và xử lý.
Nếu qua xác minh xác định có hành vi thuê, nhờ hoặc xúi giục người khác uy hiếp tinh thần, trả thù người báo cáo hành vi tham nhũng thì người chủ mưu và những người tham gia thực hiện phải bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tình huống 06: Cố tình hủy bỏ chứng cứ về hành vi tham nhũng
Anh Hoàng Văn T là chuyên viên phụ trách công tác đấu thầu của một đơn vị sự nghiệp công lập. Trong quá trình rà soát hồ sơ lựa chọn nhà thầu đối với một dự án mua sắm trang thiết bị, anh phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường như các báo giá có nội dung tương tự nhau, giá dự thầu cao hơn nhiều so với giá thị trường và có dấu hiệu thông đồng giữa một số tổ chức, cá nhân tham gia đấu thầu.
Sau khi đối chiếu hồ sơ và thu thập các tài liệu liên quan, anh T đã gửi đơn phản ánh đến người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền, kèm theo bản sao hồ sơ đấu thầu, bảng báo giá, thư điện tử trao đổi giữa các bên và các tài liệu khác để làm căn cứ xác minh.
Cán bộ được giao tiếp nhận hồ sơ đã nhận đầy đủ tài liệu do anh T cung cấp. Tuy nhiên, do có mối quan hệ quen biết với một số người bị phản ánh và lo ngại vụ việc sẽ ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị, cán bộ này không chuyển toàn bộ hồ sơ theo quy định mà tự ý giữ lại, loại bỏ một số thư điện tử và tài liệu được cho là có giá trị chứng minh quan trọng. Đồng thời, khi lập danh mục tài liệu chuyển cơ quan có thẩm quyền xác minh, người này không ghi nhận đầy đủ các tài liệu mà anh T đã nộp.
Do thiếu những tài liệu quan trọng, cơ quan có thẩm quyền phải nhiều lần yêu cầu bổ sung hồ sơ, việc xác minh nội dung phản ánh bị kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ việc và làm giảm hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, hành vi tự ý giữ lại, loại bỏ hoặc không chuyển đầy đủ thông tin, tài liệu, chứng cứ về hành vi tham nhũng có vi phạm pháp luật hay không? Trong trường hợp này, anh T và cơ quan có thẩm quyền cần xử lý như thế nào?
Trả lời:
Pháp luật về phòng, chống tham nhũng quy định mọi thông tin, tài liệu, chứng cứ liên quan đến phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng phải được tiếp nhận, quản lý và chuyển giao đầy đủ theo đúng trình tự, thủ tục. Mọi hành vi cố ý ngăn chặn, che giấu, làm sai lệch hoặc hủy bỏ thông tin, tài liệu, chứng cứ đều làm ảnh hưởng đến việc phát hiện, xác minh và xử lý hành vi tham nhũng, vì vậy đều bị pháp luật nghiêm cấm.
Khoản 3a Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định nghiêm cấm: "Ngăn chặn, hủy bỏ thông tin, tài liệu, chứng cứ về phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng..."
Đối chiếu với quy định trên, việc cán bộ tiếp nhận hồ sơ cố ý giữ lại, loại bỏ một phần tài liệu, chứng cứ hoặc không chuyển đầy đủ hồ sơ phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền là hành vi cản trở quá trình giải quyết vụ việc tham nhũng và thuộc trường hợp bị pháp luật nghiêm cấm. Hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh mà còn có thể làm chậm trễ hoặc làm sai lệch kết quả xác minh, xử lý hành vi tham nhũng.
Khi phát hiện hồ sơ, tài liệu, chứng cứ không được tiếp nhận hoặc chuyển giao đầy đủ, anh T cần kịp thời phản ánh đến người đứng đầu cơ quan, cơ quan thanh tra hoặc cơ quan đang giải quyết nội dung phản ánh để yêu cầu kiểm tra, làm rõ việc quản lý, xử lý hồ sơ. Trường hợp còn lưu giữ bản gốc hoặc bản sao tài liệu, anh T nên cung cấp lại cho cơ quan có thẩm quyền và đề nghị lập biên bản tiếp nhận theo quy định nhằm bảo đảm tính đầy đủ của hồ sơ.
Cơ quan có thẩm quyền cần tiến hành kiểm tra quá trình tiếp nhận, quản lý và chuyển giao hồ sơ; xác minh nguyên nhân dẫn đến việc thiếu tài liệu, chứng cứ; đồng thời khôi phục, thu thập bổ sung các tài liệu còn thiếu để bảo đảm việc giải quyết vụ việc được khách quan, toàn diện.
Nếu xác định cán bộ tiếp nhận đã cố ý ngăn chặn, che giấu, hủy bỏ hoặc không chuyển đầy đủ thông tin, tài liệu, chứng cứ về hành vi tham nhũng thì phải bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tình huống 07: Tiết lộ thông tin của người đề nghị được bảo vệ
Chị Trần Thị V là chuyên viên của một cơ quan nhà nước. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chị phát hiện người đứng đầu đơn vị có dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái quy định vào việc mua sắm tài sản công, gây thất thoát ngân sách nhà nước. Sau khi thu thập các tài liệu liên quan, chị V đã gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền.
Sau khi đơn tố cáo được thụ lý, chị B nhiều lần nhận được các cuộc gọi từ số điện thoại lạ với nội dung đe dọa, yêu cầu rút đơn tố cáo. Lo ngại bản thân và gia đình có thể bị trả thù, chị đã gửi văn bản đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp bảo vệ theo quy định của pháp luật.
Trong quá trình giải quyết yêu cầu bảo vệ, một cán bộ được giao phụ trách hồ sơ đã trao đổi nội dung đơn đề nghị bảo vệ và cung cấp thông tin về danh tính của chị V cho một số đồng nghiệp không có nhiệm vụ liên quan. Sau đó, những thông tin này tiếp tục bị lan truyền trong cơ quan. Chỉ ít ngày sau, người bị tố cáo biết chị V là người đã tố cáo và đề nghị được bảo vệ. Từ đó, chị liên tục bị gây sức ép, bị theo dõi trong quá trình làm việc, nhiều đồng nghiệp e ngại tiếp xúc, còn người bị tố cáo nhiều lần tìm cách tác động để chị rút đơn. Chị V lo ngại quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân không còn được bảo đảm.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, việc tiết lộ thông tin của người đề nghị được bảo vệ hoặc các thông tin phải giữ bí mật trong quá trình bảo vệ có vi phạm pháp luật hay không? Cơ quan, cá nhân có liên quan cần xử lý như thế nào trong trường hợp này?
Trả lời:
Để bảo đảm người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng yên tâm cung cấp thông tin và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền, pháp luật quy định các thông tin liên quan đến người được bảo vệ và nội dung thuộc diện phải giữ bí mật trong quá trình bảo vệ phải được quản lý chặt chẽ. Mọi hành vi tiết lộ trái phép các thông tin này đều có thể làm ảnh hưởng đến sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người được bảo vệ, đồng thời làm giảm hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng.
Khoản 3a Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định nghiêm cấm: "...tiết lộ các thông tin cần được giữ bí mật trong quá trình bảo vệ..."
Đối chiếu với tình huống trên, việc cán bộ được giao thực hiện nhiệm vụ bảo vệ tự ý cung cấp thông tin về danh tính của chị V và nội dung đơn đề nghị bảo vệ cho những người không có trách nhiệm là hành vi vi phạm quy định về bảo mật thông tin trong quá trình bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng. Việc để thông tin tiếp tục bị lan truyền, dẫn đến người bị tố cáo biết danh tính của chị V và có hành vi gây áp lực, trả đũa càng làm gia tăng nguy cơ xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người được bảo vệ.
Trong trường hợp này, chị V cần thông báo ngay cho cơ quan đang thực hiện việc bảo vệ, đồng thời phản ánh đến người đứng đầu cơ quan hoặc cơ quan quản lý cấp trên để yêu cầu kiểm tra, xác minh nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm của cá nhân đã làm lộ thông tin và áp dụng ngay các biện pháp bảo vệ cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho bản thân và gia đình.
Cơ quan có thẩm quyền phải khẩn trương rà soát quá trình quản lý, khai thác hồ sơ bảo vệ; xác định phạm vi thông tin bị tiết lộ, người có trách nhiệm và đánh giá mức độ ảnh hưởng đối với người được bảo vệ. Đồng thời, phải áp dụng các biện pháp phù hợp để hạn chế hậu quả của việc lộ thông tin, tăng cường các biện pháp bảo vệ và ngăn chặn kịp thời các hành vi trả thù, trù dập hoặc gây áp lực đối với người tố cáo.
Nếu xác định có hành vi cố ý hoặc thiếu trách nhiệm dẫn đến việc tiết lộ thông tin thuộc diện phải giữ bí mật trong quá trình bảo vệ thì người vi phạm phải bị xử lý theo quy định của pháp luật; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền phải bảo đảm việc bảo vệ người tố cáo được thực hiện đầy đủ, liên tục và hiệu quả theo quy định của pháp luật.
Tình huống 08: Chậm xử lý yêu cầu bảo vệ người tố cáo tham nhũng
Ông Phạm Văn C là công chức của một cơ quan nhà nước. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, ông phát hiện một số cá nhân có dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn để lập khống hồ sơ thanh toán, gây thất thoát ngân sách nhà nước. Sau khi thu thập tài liệu, chứng cứ, ông C đã gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Sau khi đơn tố cáo được thụ lý, ông C liên tục nhận được nhiều cuộc gọi từ các số điện thoại lạ với nội dung đe dọa, yêu cầu rút đơn tố cáo. Trên đường đi làm, ông nhiều lần phát hiện có người theo dõi; một số thông tin cá nhân của ông cũng bị phát tán trên mạng xã hội. Lo ngại bản thân và gia đình có thể bị trả thù, ông C đã gửi văn bản đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ khẩn cấp theo quy định của pháp luật.
Mặc dù đã tiếp nhận đầy đủ hồ sơ, cán bộ được giao xử lý không tiến hành xác minh ngay, không báo cáo người có thẩm quyền xem xét quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ mà để hồ sơ tồn đọng trong nhiều tuần với lý do "đang chờ xin ý kiến". Trong thời gian đó, ông C tiếp tục bị uy hiếp tinh thần, nhiều lần phản ánh tình trạng nguy hiểm nhưng vẫn không nhận được thông báo về kết quả xử lý hoặc bất kỳ biện pháp bảo vệ nào. Chỉ đến khi vụ việc được cơ quan cấp trên kiểm tra, việc chậm xử lý hồ sơ mới được phát hiện.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, cơ quan, người có thẩm quyền trong tình huống trên đã có những hành vi nào không đúng quy định? Việc xử lý yêu cầu bảo vệ người tố cáo cần được thực hiện như thế nào để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tố cáo?
Trả lời:
Pháp luật về phòng, chống tham nhũng quy định việc bảo vệ người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng phải được thực hiện kịp thời, khách quan và đúng trình tự, thủ tục. Khi có căn cứ cho thấy người tố cáo có nguy cơ bị đe dọa, trả thù hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, cơ quan có thẩm quyền phải nhanh chóng tiếp nhận, xác minh và xem xét áp dụng các biện pháp bảo vệ theo quy định.
Khoản 3a Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định nghiêm cấm:
"...che giấu, không báo cáo, trì hoãn hoặc xử lý, xác minh đề nghị, yêu cầu được bảo vệ không đúng quy định; không kịp thời chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ; không thay đổi người thực hiện nhiệm vụ bảo vệ khi có căn cứ xác định người đó thiếu trách nhiệm, không khách quan trong thực hiện nhiệm vụ."
Đối với tình huống trên, việc cán bộ được giao xử lý hồ sơ không kịp thời xác minh, không báo cáo người có thẩm quyền để xem xét áp dụng biện pháp bảo vệ, để hồ sơ tồn đọng trong thời gian dài mặc dù người tố cáo đang có nguy cơ bị đe dọa là hành vi không đúng quy định của pháp luật. Nếu việc chậm trễ xuất phát từ sự thiếu trách nhiệm, cố ý trì hoãn hoặc che giấu thông tin thì đây là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Bên cạnh đó, nếu người được giao thực hiện nhiệm vụ bảo vệ không khách quan, thiếu trách nhiệm hoặc không thực hiện đúng nhiệm vụ được giao thì cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời xem xét thay đổi người thực hiện nhiệm vụ nhằm bảo đảm việc bảo vệ người tố cáo được thực hiện hiệu quả, khách quan và đúng quy định.
Trong trường hợp này, ông C cần tiếp tục phản ánh bằng văn bản về việc chậm xử lý yêu cầu bảo vệ đến người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền, đồng thời có thể gửi kiến nghị đến cơ quan quản lý cấp trên hoặc cơ quan thanh tra để yêu cầu kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết. Nếu xuất hiện nguy cơ trực tiếp đe dọa đến tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản, ông C cần kịp thời trình báo cơ quan Công an để được áp dụng các biện pháp bảo vệ cần thiết theo quy định của pháp luật.
Cơ quan có thẩm quyền phải khẩn trương rà soát hồ sơ, xác minh mức độ nguy hiểm đối với người tố cáo, xem xét áp dụng ngay các biện pháp bảo vệ phù hợp; đồng thời kiểm tra trách nhiệm của cá nhân, bộ phận được giao xử lý hồ sơ. Trường hợp phát hiện người thực hiện nhiệm vụ bảo vệ thiếu trách nhiệm hoặc không bảo đảm tính khách quan thì phải kịp thời thay thế người thực hiện nhiệm vụ và có biện pháp khắc phục hậu quả của việc chậm xử lý.
Nếu xác định có hành vi che giấu, không báo cáo, cố ý trì hoãn hoặc xử lý yêu cầu bảo vệ trái quy định thì cá nhân vi phạm phải bị xử lý theo quy định của pháp luật; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền phải bảo đảm người tố cáo được áp dụng các biện pháp bảo vệ kịp thời, đầy đủ và liên tục trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.
Tình huống 09: Đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng không chỉ căn cứ vào số vụ việc tham nhũng
Cuối năm, UBND xã tổ chức hội nghị đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của các phòng, ban chuyên môn, trong đó có nội dung đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng.
Tại hội nghị, Trưởng một phòng chuyên môn báo cáo rằng trong năm đơn vị không phát hiện bất kỳ vụ việc tham nhũng nào, không có cán bộ, công chức bị xử lý kỷ luật hoặc bị tố cáo liên quan đến tham nhũng. Trên cơ sở đó, đơn vị đề nghị được đánh giá hoàn thành xuất sắc công tác phòng, chống tham nhũng.
Tuy nhiên, qua ý kiến của các đại biểu và kết quả kiểm tra hồ sơ, nhiều nội dung cho thấy đơn vị chưa thực hiện đầy đủ các quy định về phòng ngừa tham nhũng. Cụ thể, việc công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản công còn mang tính hình thức; chưa ban hành hoặc rà soát quy chế kiểm soát xung đột lợi ích theo quy định; việc chuyển đổi vị trí công tác đối với một số công chức thuộc diện phải chuyển đổi chưa được thực hiện; công tác tự kiểm tra, phát hiện nguy cơ tham nhũng trong nội bộ còn hạn chế và chưa có giải pháp khắc phục cụ thể.
Từ thực tế trên, hội nghị có nhiều ý kiến khác nhau về việc đánh giá kết quả công tác phòng, chống tham nhũng của đơn vị. Có ý kiến cho rằng việc không phát hiện vụ việc tham nhũng là căn cứ quan trọng để đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ. Ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng cần xem xét toàn diện việc thực hiện các quy định về phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng theo quy định của pháp luật, thay vì chỉ căn cứ vào số vụ việc tham nhũng đã được phát hiện.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, việc đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng của cơ quan, tổ chức, đơn vị được thực hiện dựa trên những tiêu chí nào? Việc chỉ căn cứ vào số vụ việc tham nhũng hoặc việc không phát hiện tham nhũng để đánh giá kết quả công tác phòng, chống tham nhũng có phù hợp với quy định của pháp luật hay không?
Trả lời:
Việc đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng nhằm xác định mức độ thực hiện trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng; đồng thời làm cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về phòng, chống tham nhũng. Vì vậy, việc đánh giá phải được thực hiện toàn diện, khách quan trên nhiều tiêu chí, không chỉ dựa vào số lượng vụ việc tham nhũng đã được phát hiện.
Khoản 1 Điều 17 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định các tiêu chí đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng bao gồm:
“a) Việc xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng;
b) Việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng;
c) Việc phát hiện tham nhũng;
d) Việc xử lý tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng.”
Đối chiếu với tình huống trên, việc đơn vị không phát hiện vụ việc tham nhũng trong năm chỉ phản ánh một nội dung thuộc tiêu chí về phát hiện tham nhũng và không phải là căn cứ duy nhất để đánh giá kết quả công tác phòng, chống tham nhũng. Cơ quan có thẩm quyền cần xem xét đồng thời việc xây dựng và hoàn thiện các quy định nội bộ; mức độ thực hiện các biện pháp phòng ngừa như công khai, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích, chuyển đổi vị trí công tác, kiểm soát tài sản, thu nhập; hiệu quả công tác tự kiểm tra, phát hiện tham nhũng; cũng như việc xử lý các vụ việc tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng (nếu có).
Do đó, một cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa theo quy định thì không thể chỉ vì không phát hiện vụ việc tham nhũng mà được đánh giá hoàn thành xuất sắc công tác phòng, chống tham nhũng.
Khi đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, cơ quan có thẩm quyền cần đối chiếu đầy đủ các tiêu chí theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng; kiểm tra hồ sơ, tài liệu và kết quả thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng của từng cơ quan, đơn vị. Việc đánh giá phải bảo đảm khách quan, toàn diện, phản ánh đúng thực chất kết quả thực hiện nhiệm vụ, tránh tình trạng chỉ căn cứ vào số vụ việc tham nhũng hoặc việc không phát sinh vụ việc tham nhũng để xếp loại.
Đối với các cơ quan, đơn vị còn hạn chế trong việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng, cơ quan có thẩm quyền cần yêu cầu xây dựng kế hoạch khắc phục, hoàn thiện các quy chế nội bộ, tăng cường công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng trong thời gian tới.
Tình huống 10: Giải trình khi tài sản tăng từ 1 tỷ đồng trở lên trong năm
Ông Nguyễn Văn K là Trưởng phòng của Sở X, thuộc đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Đầu năm 2026, ông thực hiện kê khai tài sản, thu nhập và thể hiện chỉ có một căn nhà đang sử dụng cùng các tài sản phục vụ sinh hoạt của gia đình.
Đến cuối năm, qua công tác theo dõi, quản lý bản kê khai tài sản, thu nhập, Thanh tra tỉnh (là cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập) phát hiện ông K đã đứng tên mua thêm một căn hộ có giá khoảng 3 tỷ đồng và một xe ô tô trị giá hơn 1,2 tỷ đồng. Ngoài ra, tài khoản ngân hàng của ông K cũng có nhiều giao dịch với số tiền lớn trong thời gian thực hiện các giao dịch mua tài sản.
Nhận thấy tổng giá trị tài sản tăng thêm trong năm vượt 1 tỷ đồng, Thanh tra tỉnh đã ban hành văn bản yêu cầu ông K cung cấp hợp đồng mua bán, chứng từ thanh toán, tài liệu chứng minh nguồn tiền và giải trình về nguồn gốc số tài sản tăng thêm theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, ông cho rằng toàn bộ số tiền mua căn hộ và xe ô tô là tiền của gia đình, do vợ và người thân hỗ trợ nên không có nghĩa vụ phải cung cấp tài liệu hoặc giải trình.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, trong trường hợp tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai biến động từ 1 tỷ đồng trở lên trong năm, cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có những quyền gì? Người có nghĩa vụ kê khai có trách nhiệm thực hiện yêu cầu của cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập như thế nào?
Trả lời:
Kiểm soát tài sản, thu nhập là một trong những biện pháp quan trọng nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của người có chức vụ, quyền hạn và góp phần phòng ngừa, phát hiện hành vi tham nhũng. Khi có căn cứ theo quy định của pháp luật, cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập được quyền yêu cầu người có nghĩa vụ kê khai cung cấp thông tin, tài liệu và giải trình về biến động tài sản, thu nhập.
Điểm a khoản 2 Điều 31 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có quyền: "a) Yêu cầu người có nghĩa vụ kê khai cung cấp, bổ sung thông tin có liên quan, giải trình khi có biến động về tài sản, thu nhập trong năm có giá trị từ 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc để phục vụ việc xác minh tài sản, thu nhập."
Đối chiếu với tình huống trên, việc ông K phát sinh thêm căn hộ và xe ô tô có tổng giá trị vượt 1 tỷ đồng trong cùng một năm là căn cứ để cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu và giải trình về nguồn gốc tài sản tăng thêm theo quy định của pháp luật. Việc nguồn tiền có thể là của bản thân, của vợ, chồng, gia đình hoặc được tặng cho, thừa kế không làm mất đi nghĩa vụ giải trình của người có nghĩa vụ kê khai. Việc giải trình nhằm giúp cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đánh giá tính trung thực, đầy đủ của việc kê khai và nguồn gốc tài sản theo quy định, chứ không đồng nghĩa với việc mặc nhiên xác định tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp.
Trong trường hợp này, ông K cần thực hiện đầy đủ yêu cầu của cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập bằng việc cung cấp các tài liệu liên quan như hợp đồng mua bán, chứng từ thanh toán, giấy tờ vay, cho, tặng, thừa kế (nếu có), sao kê tài khoản ngân hàng hoặc các tài liệu khác chứng minh nguồn hình thành tài sản. Đồng thời, ông phải giải trình trung thực, đầy đủ về quá trình hình thành tài sản theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có trách nhiệm xem xét, đánh giá khách quan các tài liệu, chứng cứ và nội dung giải trình; trường hợp cần thiết có thể tiếp tục xác minh theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định để làm rõ nguồn gốc tài sản, thu nhập. Nếu phát hiện có dấu hiệu kê khai không trung thực hoặc có hành vi vi phạm pháp luật thì phải xử lý hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.
Tình huống 11: Phó Trưởng phòng đơn vị sự nghiệp công lập có phải kê khai tài sản, thu nhập?
Bệnh viện Đa khoa tỉnh X tổ chức triển khai việc kê khai tài sản, thu nhập đối với các cán bộ, viên chức thuộc diện phải kê khai theo quy định của pháp luật. Trong quá trình rà soát, Phòng Tổ chức cán bộ đưa bà Dương Thị Y - Phó Trưởng phòng Hành chính - Tổng hợp của bệnh viện - vào danh sách người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập. Tuy nhiên, bà Y cho rằng bệnh viện là đơn vị sự nghiệp công lập, không phải cơ quan hành chính nhà nước; bản thân chỉ giữ chức vụ quản lý cấp phòng trong đơn vị sự nghiệp nên không thuộc đối tượng phải kê khai.
Một số viên chức giữ chức vụ Trưởng phòng, Phó Trưởng phòng tại bệnh viện cũng có cùng quan điểm và đề nghị đơn vị xem xét lại danh sách. Trước những ý kiến khác nhau, lãnh đạo bệnh viện yêu cầu Phòng Tổ chức cán bộ nghiên cứu quy định của pháp luật để xác định đúng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập, bảo đảm việc triển khai được thực hiện thống nhất và đúng quy định.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, người giữ chức vụ Phó Trưởng phòng tại đơn vị sự nghiệp công lập có thuộc đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập hay không? Trong trường hợp này, bệnh viện và bà Y cần thực hiện như thế nào để bảo đảm đúng quy định của pháp luật?
Trả lời:
Kê khai tài sản, thu nhập là một trong những biện pháp quan trọng nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của người có chức vụ, quyền hạn, góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng.
Khoản 3 Điều 34 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định quy định cụ thể các nhóm đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập, trong đó có:
"3. Người giữ chức vụ từ Phó Trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập, người giữ chức vụ trong doanh nghiệp nhà nước, người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định của Chính phủ."
Đối chiếu với quy định trên, bà Dương Thị Y đang giữ chức vụ Phó Trưởng phòng Hành chính - Tổng hợp của một đơn vị sự nghiệp công lập, nên thuộc đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của pháp luật. Do đó, việc Phòng Tổ chức cán bộ đưa bà Y vào danh sách người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập là phù hợp với quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng.
Trong trường hợp này, bệnh viện cần tiếp tục rà soát, xác định đầy đủ các chức danh thuộc diện phải kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của pháp luật; đồng thời tổ chức phổ biến, hướng dẫn để cán bộ, viên chức hiểu rõ đối tượng, phạm vi và trách nhiệm kê khai, tránh tình trạng hiểu chưa đúng dẫn đến không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ kê khai.
Đối với bà Y và các viên chức giữ chức vụ từ Phó Trưởng phòng và tương đương trở lên, cần thực hiện việc kê khai tài sản, thu nhập đầy đủ, trung thực và đúng thời hạn theo quy định. Trường hợp còn có vướng mắc về đối tượng hoặc trình tự, thủ tục kê khai, đơn vị có thể đề nghị cơ quan quản lý cấp trên hoặc cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có thẩm quyền hướng dẫn để bảo đảm việc thực hiện thống nhất, đúng quy định của pháp luật.
Việc xác định đúng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập không chỉ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập mà còn tăng cường hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, qua đó phòng ngừa và ngăn chặn hành vi tham nhũng.
Tình huống 12: Những tài sản nào phải kê khai theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng?
Ông Lê Văn M là Phó Giám đốc một doanh nghiệp nhà nước, thuộc đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Đến kỳ kê khai tài sản, thu nhập hằng năm, ông M đã kê khai quyền sử dụng đất và căn nhà đang đứng tên mình. Tuy nhiên, trong năm ông còn mua 10 lượng vàng trị giá khoảng 1,4 tỷ đồng để tích lũy; mở một sổ tiết kiệm tại ngân hàng với số tiền 500 triệu đồng; có một tài khoản thanh toán tại ngân hàng ở nước ngoài phục vụ việc nhận thu nhập hợp pháp từ hoạt động đầu tư và phát sinh tiền lương, tiền thưởng cùng một số khoản thu nhập hợp pháp khác.
Khi kiểm tra bản kê khai, bộ phận phụ trách công tác tổ chức phát hiện các tài sản và khoản thu nhập nêu trên chưa được kê khai. Ông M giải thích rằng chỉ nhà, đất và tài sản gắn liền với đất mới thuộc diện phải kê khai; còn vàng, tiền gửi tiết kiệm, tài khoản ở nước ngoài và các khoản thu nhập hợp pháp không bắt buộc phải kê khai nên ông không đưa vào bản kê khai.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, những loại tài sản, thu nhập nào thuộc diện phải kê khai? Trong trường hợp này, ông M cần thực hiện việc kê khai như thế nào để bảo đảm đúng quy định của pháp luật?

Trả lời:
Kê khai tài sản, thu nhập là biện pháp nhằm kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và phòng ngừa tham nhũng. Vì vậy, pháp luật quy định cụ thể các loại tài sản, tài khoản và thu nhập thuộc diện phải kê khai, không chỉ giới hạn ở nhà, đất.
Khoản 1 Điều 35 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định tài sản, thu nhập phải kê khai bao gồm:
“a) Quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng và tài sản khác gắn liền với đất, nhà ở, công trình xây dựng;
b) Kim khí quý, đá quý, tiền, giấy tờ có giá và tài sản khác mà mỗi loại tài sản có giá trị từ 150.000.000 đồng trở lên;
c) Tài sản, tài khoản ở nước ngoài;
d) Tổng thu nhập giữa 02 lần kê khai.”
Đối chiếu với quy định trên, ngoài quyền sử dụng đất và nhà ở đã kê khai, ông M còn có trách nhiệm kê khai:
- Số vàng có giá trị khoảng 1,4 tỷ đồng, là kim khí quý có giá trị vượt ngưỡng luật định.
- Sổ tiết kiệm 500 triệu đồng, thuộc nhóm tiền hoặc tài sản có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên.
- Tài khoản ngân hàng ở nước ngoài.
- Tổng thu nhập phát sinh giữa hai lần kê khai, bao gồm tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập hợp pháp khác theo quy định.
Việc cho rằng chỉ nhà, đất mới thuộc diện phải kê khai là chưa phù hợp với quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng.
Trong trường hợp này, ông M cần rà soát lại toàn bộ tài sản, tài khoản và thu nhập thuộc diện phải kê khai để bổ sung đầy đủ vào bản kê khai theo đúng quy định của pháp luật. Nội dung kê khai phải bảo đảm trung thực, đầy đủ và đúng thời hạn; đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của thông tin đã kê khai. Doanh nghiệp cần tăng cường hướng dẫn, phổ biến quy định về kê khai tài sản, thu nhập để người có nghĩa vụ kê khai hiểu đúng phạm vi các loại tài sản, thu nhập phải kê khai, tránh tình trạng kê khai thiếu do nhận thức chưa đầy đủ. Khi phát hiện bản kê khai chưa đầy đủ hoặc có sai sót, đơn vị cần yêu cầu người kê khai kịp thời bổ sung, hoàn thiện theo quy định.
Tình huống 13: Khi nào phải kê khai bổ sung tài sản, thu nhập?
Ông Nguyễn Văn Q là Trưởng phòng của một sở thuộc UBND tỉnh, thuộc đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Tháng 3/2026, ông Q đã hoàn thành việc kê khai tài sản, thu nhập hằng năm theo quy định.
Đến tháng 5/2026, ông Q chuyển nhượng một thửa đất đang sở hữu. Sau đó, ông sử dụng số tiền thu được từ việc chuyển nhượng, kết hợp với khoản tiền tiết kiệm của gia đình để mua một căn nhà mới. Tổng giá trị biến động về tài sản trong năm khoảng 2,5 tỷ đồng.
Trong quá trình theo dõi việc kê khai tài sản, thu nhập, bộ phận tổ chức cán bộ phát hiện ông Q chưa thực hiện kê khai bổ sung đối với biến động tài sản nêu trên và đã nhắc nhở thực hiện theo quy định. Tuy nhiên, ông Q cho rằng mình đã kê khai tài sản vào đầu năm nên không cần kê khai thêm, chỉ cần cập nhật các thay đổi vào bản kê khai của năm sau.
Do có cách hiểu khác nhau về thời điểm và trường hợp phải kê khai bổ sung, sở đã đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn để bảo đảm việc thực hiện thống nhất theo quy định của pháp luật.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, trường hợp nào người có nghĩa vụ kê khai phải thực hiện kê khai bổ sung tài sản, thu nhập? Trong tình huống trên, ông Q có phải thực hiện kê khai bổ sung hay không và phải thực hiện trong thời hạn nào?
Trả lời:
Ngoài việc kê khai lần đầu, kê khai hằng năm và kê khai phục vụ công tác cán bộ theo quy định, pháp luật còn quy định người có nghĩa vụ kê khai phải thực hiện kê khai bổ sung khi tài sản, thu nhập có biến động lớn trong năm. Quy định này nhằm bảo đảm cơ quan có thẩm quyền kịp thời kiểm soát các biến động đáng kể về tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả phòng, chống tham nhũng.
Khoản 2 Điều 36 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định:
"2. Kê khai bổ sung được thực hiện khi người có nghĩa vụ kê khai có biến động về tài sản, thu nhập trong năm có giá trị từ 1.000.000.000 đồng trở lên. Việc kê khai phải hoàn thành trước ngày 31 tháng 12 của năm có biến động về tài sản, thu nhập, trừ trường hợp đã kê khai theo quy định tại khoản 3 Điều này."
Đối chiếu với quy định trên, mặc dù ông Q đã thực hiện kê khai tài sản, thu nhập vào đầu năm 2026, nhưng sau đó tài sản của ông tiếp tục có biến động với tổng giá trị khoảng 2,5 tỷ đồng, vượt ngưỡng 1 tỷ đồng theo quy định của pháp luật. Vì vậy, ông Q thuộc trường hợp phải thực hiện kê khai bổ sung và không thể chờ đến kỳ kê khai hằng năm tiếp theo mới cập nhật biến động tài sản.
Theo quy định, việc kê khai bổ sung phải được hoàn thành trước ngày 31 tháng 12 của năm phát sinh biến động.
Trong trường hợp này, ông Q cần khẩn trương thực hiện kê khai bổ sung đối với các biến động về tài sản, thu nhập phát sinh trong năm; đồng thời kê khai trung thực nguồn gốc hình thành tài sản và các thông tin liên quan theo mẫu, trình tự và thủ tục do pháp luật quy định.
Cơ quan, đơn vị nơi ông Q công tác cần tăng cường rà soát, theo dõi việc thực hiện nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức thuộc diện phải kê khai; kịp thời hướng dẫn, nhắc nhở khi phát hiện có biến động tài sản thuộc trường hợp phải kê khai bổ sung. Trường hợp người có nghĩa vụ kê khai không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định thì phải xem xét xử lý theo quy định của pháp luật. Việc thực hiện kê khai bổ sung đúng thời hạn không chỉ bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập, tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của người có chức vụ, quyền hạn.
Tình huống 14: Chủ tịch UBND cấp tỉnh yêu cầu xác minh tài sản, thu nhập của người dự kiến giữ chức vụ Chủ tịch UBND cấp xã
Tháng 4/2026, xã A thực hiện quy trình giới thiệu nhân sự để bầu giữ chức vụ Chủ tịch UBND xã nhiệm kỳ mới. Sau quá trình giới thiệu, ông Lê Văn G được dự kiến là nhân sự để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định.
Trong quá trình thẩm tra hồ sơ nhân sự, Chủ tịch UBND tỉnh nhận thấy cần có thêm thông tin về việc kê khai tài sản, thu nhập và tình hình biến động tài sản của ông G nhằm phục vụ việc đánh giá toàn diện về tiêu chuẩn, điều kiện của nhân sự trước khi thực hiện các bước tiếp theo trong quy trình công tác cán bộ. Vì vậy, Chủ tịch UBND tỉnh dự kiến yêu cầu Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập tiến hành xác minh tài sản, thu nhập của ông G.
Tuy nhiên, một số cán bộ tham mưu cho rằng việc xác minh tài sản, thu nhập chỉ được thực hiện khi có đơn tố cáo, phản ánh hoặc có căn cứ cho rằng người kê khai không trung thực; trường hợp chỉ nhằm phục vụ công tác cán bộ thì chưa cần thiết phải xác minh. Trong khi đó, một số ý kiến khác cho rằng pháp luật đã cho phép xác minh trong một số trường hợp để phục vụ công tác cán bộ, kể cả khi chưa có dấu hiệu vi phạm. Trước những ý kiến khác nhau, cơ quan tham mưu đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý và thẩm quyền yêu cầu xác minh tài sản, thu nhập trong trường hợp này.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, việc xác minh tài sản, thu nhập để phục vụ công tác cán bộ được thực hiện trong những trường hợp nào? Trong tình huống trên, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền yêu cầu xác minh tài sản, thu nhập của người dự kiến giữ chức vụ Chủ tịch UBND cấp xã như thế nào?
Trả lời:
Xác minh tài sản, thu nhập là biện pháp nhằm kiểm tra tính trung thực, đầy đủ của việc kê khai tài sản, thu nhập, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn. Ngoài các trường hợp xác minh khi có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu của hoạt động thanh tra, kiểm tra, pháp luật còn cho phép thực hiện việc xác minh để phục vụ công tác cán bộ trong một số trường hợp cụ thể.
Khoản 1 Điều 42 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định khi có căn cứ theo quy định của pháp luật hoặc khi xét thấy cần có thêm thông tin để phục vụ công tác cán bộ, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền được yêu cầu hoặc kiến nghị Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập ra quyết định xác minh tài sản, thu nhập. Điểm e khoản 1 Điều 42 của Luật  quy định:
"e) Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh yêu cầu xác minh đối với người dự kiến được bầu hoặc đề nghị phê chuẩn chức vụ Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã."
Đối chiếu với tình huống trên, ông Lê Văn G là người được dự kiến để bầu giữ chức vụ Chủ tịch UBND xã. Khi xét thấy cần có thêm thông tin về việc kê khai và biến động tài sản, thu nhập để phục vụ việc đánh giá nhân sự, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền yêu cầu Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập tiến hành xác minh theo quy định của pháp luật. Việc xác minh trong trường hợp này không phụ thuộc vào việc đã có đơn tố cáo hoặc có dấu hiệu kê khai không trung thực, mà nhằm bảo đảm cơ sở khách quan, đầy đủ cho công tác cán bộ.
Trong trường hợp này, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thể ban hành yêu cầu xác minh tài sản, thu nhập theo đúng thẩm quyền. Sau khi tiếp nhận yêu cầu, Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có trách nhiệm thực hiện việc xác minh theo trình tự, thủ tục luật định; thu thập, kiểm tra, đối chiếu các thông tin cần thiết và báo cáo kết quả cho cơ quan, người có thẩm quyền để phục vụ việc xem xét, quyết định về công tác cán bộ.
Các cơ quan tham mưu cần nhận thức đúng rằng việc xác minh tài sản, thu nhập không chỉ được thực hiện khi có dấu hiệu vi phạm mà còn là công cụ hỗ trợ đánh giá cán bộ trong những trường hợp pháp luật quy định. Việc thực hiện đúng quy trình xác minh sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác cán bộ, bảo đảm lựa chọn người có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của bộ máy nhà nước.
Tình huống 15: Việc xác minh tài sản, thu nhập có phải tuân theo trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật?
 Ông Trần Thanh T là Phó Giám đốc một doanh nghiệp nhà nước, thuộc đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Trong quá trình xem xét hồ sơ phục vụ công tác cán bộ, Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập quyết định tiến hành xác minh tài sản, thu nhập của ông T. Sau đó, ông T nhận được văn bản yêu cầu cung cấp hồ sơ, tài liệu và giải trình về nguồn gốc một số tài sản có biến động trong thời gian gần đây.
Ông T cho rằng trước khi yêu cầu giải trình, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện một số thủ tục như ban hành quyết định xác minh, thành lập Tổ xác minh và tiến hành các bước theo quy định. Trong khi đó, một số người cho rằng cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có thể linh hoạt thực hiện các bước xác minh để bảo đảm hiệu quả công việc, không nhất thiết phải theo một trình tự cụ thể.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, việc xác minh tài sản, thu nhập được thực hiện theo trình tự, thủ tục như thế nào? Việc tuân thủ đúng trình tự, thủ tục có ý nghĩa gì trong quá trình xác minh tài sản, thu nhập?
Trả lời:
Xác minh tài sản, thu nhập là hoạt động có tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người được xác minh và là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền đánh giá tính trung thực của việc kê khai tài sản, thu nhập. Vì vậy, Luật Phòng, chống tham nhũng quy định việc xác minh phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục chặt chẽ nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch, đúng pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được xác minh.
Khoản 1 Điều 44 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định trình tự, thủ tục xác minh tài sản, thu nhập gồm:
“a) Ra quyết định xác minh tài sản, thu nhập và thành lập Tổ xác minh tài sản, thu nhập;
b) Yêu cầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai;
c) Yêu cầu người được xác minh giải trình về tài sản, thu nhập của mình;
d) Tiến hành xác minh tài sản, thu nhập;
đ) Báo cáo kết quả xác minh tài sản, thu nhập;
e) Kết luận xác minh tài sản, thu nhập;
g) Gửi và công khai Kết luận xác minh tài sản, thu nhập.”
Đối chiếu với quy định trên, việc xác minh tài sản, thu nhập không được tiến hành tùy tiện mà phải tuân thủ đầy đủ các bước theo trình tự do pháp luật quy định. Việc yêu cầu người được xác minh giải trình là một nội dung trong quy trình xác minh và được thực hiện trên cơ sở quyết định xác minh của cơ quan có thẩm quyền. Mỗi bước trong quy trình đều có ý nghĩa bảo đảm tính khách quan, chính xác của kết quả xác minh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được xác minh.
Trong trường hợp này, ông A cần phối hợp với Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập, thực hiện đầy đủ việc cung cấp thông tin, tài liệu và giải trình theo yêu cầu trong quá trình xác minh. Đồng thời, ông có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải thích, cung cấp thông tin về căn cứ và trình tự xác minh để bảo đảm việc thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Về phía Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập, việc xác minh phải được tổ chức theo đúng trình tự, thủ tục được Luật Phòng, chống tham nhũng quy định; bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch và đúng thẩm quyền. Kết quả xác minh phải được lập thành báo cáo, ban hành kết luận và gửi, công khai theo quy định, làm cơ sở phục vụ công tác kiểm soát tài sản, thu nhập, công tác cán bộ và phòng, chống tham nhũng.
Việc tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục xác minh không chỉ bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động kiểm soát tài sản, thu nhập mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin của cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân đối với công tác phòng, chống tham nhũng.
Tình huống 16: Kê khai tài sản không trung thực sẽ bị xử lý như thế nào?
Bà Trần Thanh H là Phó Giám đốc một đơn vị sự nghiệp công lập, thuộc đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Đến kỳ kê khai tài sản, thu nhập hằng năm, bà H đã nộp bản kê khai theo quy định. Tuy nhiên, trong quá trình kiểm soát tài sản, thu nhập, Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập phát hiện bà H có một khoản tiền gửi tiết kiệm trị giá hơn 2 tỷ đồng nhưng không được thể hiện trong bản kê khai. Đồng thời, khi được yêu cầu giải trình về nguồn gốc khoản tiền này, bà H cung cấp các thông tin và tài liệu không thống nhất, không phù hợp với kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền.
Sau khi tiến hành xác minh theo đúng trình tự, thủ tục, Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập kết luận bà Trần Thị H đã kê khai tài sản không đầy đủ, không trung thực và giải trình không trung thực về nguồn gốc tài sản tăng thêm.
Hỏi: Theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập nhưng kê khai không trung thực hoặc giải trình không trung thực về nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm phải chịu trách nhiệm như thế nào? Việc xử lý trong trường hợp này được thực hiện theo quy định nào?
Trả lời:
Kê khai tài sản, thu nhập trung thực, đầy đủ và giải trình trung thực về nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm là nghĩa vụ của người có chức vụ, quyền hạn thuộc diện phải kê khai. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan có thẩm quyền kiểm soát tài sản, thu nhập, góp phần phòng ngừa và phát hiện hành vi tham nhũng.
Khoản 3 Điều 51 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026) quy định:
"3. Người có nghĩa vụ kê khai không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này mà kê khai tài sản, thu nhập không trung thực, giải trình nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm không trung thực thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, pháp luật về viên chức và pháp luật khác có liên quan; trường hợp là đảng viên thì còn bị xử lý theo quy định của Đảng."
Đối chiếu với tình huống trên, việc bà Trần Thanh H không kê khai đầy đủ khoản tiền gửi tiết kiệm và giải trình không trung thực về nguồn gốc tài sản tăng thêm là hành vi vi phạm nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Sau khi có kết luận xác minh, cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý bà H cần căn cứ nội dung kết luận, mức độ vi phạm và các quy định của pháp luật về viên chức để xem xét, xử lý theo đúng thẩm quyền và trình tự, thủ tục. Trường hợp bà H là đảng viên, kết luận xác minh cần được chuyển đến tổ chức đảng có thẩm quyền để xem xét trách nhiệm theo quy định của Đảng.
Đồng thời, đơn vị cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn về nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập; nâng cao trách nhiệm của người có nghĩa vụ kê khai trong việc kê khai và giải trình trung thực; thường xuyên kiểm tra, rà soát nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp kê khai không đầy đủ hoặc không trung thực.
Việc xử lý nghiêm các hành vi kê khai, giải trình không trung thực góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ và tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng.
Tình huống 17: Những người nào phải thực hiện kê khai tài sản, thu nhập hằng năm?
Ông Phùng Văn Đ là Trưởng phòng Tài chính - Kế hoạch của một sở thuộc UBND tỉnh, có phụ cấp chức vụ 0,5. Trong quá trình công tác, ông trực tiếp tham mưu quản lý ngân sách nhà nước, tài sản công, đầu tư công và tham gia thẩm định nhiều dự án sử dụng vốn ngân sách.
Đầu năm 2026, sở triển khai việc kê khai tài sản, thu nhập hằng năm đối với các chức danh thuộc diện phải kê khai. Khi nhận được thông báo của bộ phận tổ chức cán bộ, ông Đ cho rằng mình chỉ là Trưởng phòng, không phải lãnh đạo cấp sở nên không thuộc diện phải kê khai hằng năm. Ông cũng cho rằng việc kê khai hằng năm chỉ áp dụng đối với người mới được bổ nhiệm hoặc giữ chức vụ lãnh đạo cao hơn.
Trong khi đó, bộ phận tổ chức cán bộ xác định ông Đ thuộc danh sách người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập hằng năm theo quy định và yêu cầu thực hiện việc kê khai đúng thời hạn. Do còn có cách hiểu khác nhau về đối tượng phải kê khai hằng năm, cơ quan đề nghị làm rõ quy định của pháp luật để thực hiện thống nhất.
Hỏi: Theo quy định của Nghị định số 164/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, những người nào thuộc đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập hằng năm? Trong trường hợp này, ông Đ cần thực hiện như thế nào để đảm bảo đúng quy định của pháp luật?
Trả lời:
Việc kê khai tài sản, thu nhập hằng năm được áp dụng đối với các chức danh, vị trí công tác theo quy định của pháp luật nhằm tăng cường kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, góp phần phòng ngừa tham nhũng và nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ.
Theo Điều 10 Nghị định số 164/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có nghĩa vụ kê khai hằng năm bao gồm:
"1. Người giữ chức vụ từ Trưởng phòng và tương đương có phụ cấp chức vụ từ 0,25 trở lên công tác tại các cơ quan nhà nước; Trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại doanh nghiệp nhà nước ở các vị trí việc làm phụ trách trực tiếp công tác: tổ chức cán bộ, quản lý tài chính công, tài sản công, đầu tư công hoặc trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân.
2. Người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
3. Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành danh mục người có nghĩa vụ kê khai theo quy định tại khoản 1 Điều này."
Đối chiếu với quy định trên, ông Đ là Trưởng phòng của một sở thuộc UBND tỉnh, có phụ cấp chức vụ 0,5 và trực tiếp phụ trách lĩnh vực quản lý tài chính công, tài sản công. Do đó, ông thuộc đối tượng phải thực hiện kê khai tài sản, thu nhập hằng năm theo quy định. Việc cho rằng chỉ người giữ chức vụ lãnh đạo cấp cao hoặc người mới được bổ nhiệm mới phải kê khai hằng năm là chưa phù hợp với quy định của Nghị định số 164/2026/NĐ-CP.
Trong trường hợp này, ông Đ cần thực hiện việc kê khai tài sản, thu nhập hằng năm đầy đủ, trung thực và đúng thời hạn theo quy định. Trường hợp còn có vướng mắc về đối tượng hoặc nội dung kê khai, ông cần trao đổi với bộ phận tổ chức cán bộ hoặc cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn, bảo đảm thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Đối với cơ quan, đơn vị, cần phổ biến đầy đủ các quy định về đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập hằng năm; rà soát, lập và công khai danh sách người có nghĩa vụ kê khai theo quy định, đồng thời hướng dẫn, đôn đốc việc thực hiện nhằm bảo đảm công tác kiểm soát tài sản, thu nhập được thực hiện nghiêm túc, thống nhất và hiệu quả.