05 chính sách mới trong dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)
- Thứ tư - 13/05/2026 23:31
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Hòa giải ở cơ sở từ lâu đã trở thành một thiết chế giải quyết tranh chấp mang đậm bản sắc văn hóa, thể hiện tinh thần đoàn kết, “tương thân tương ái” của dân tộc Việt Nam. Thông qua hoạt động hòa giải, các mâu thuẫn, bất đồng trong cộng đồng dân cư được tháo gỡ kịp thời, góp phần hàn gắn các mối quan hệ xã hội, giữ gìn ổn định an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Tổ hòa giải là tổ chức tự quản của Nhân dân, do Nhân dân bầu ra, tham gia giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn trong nội bộ Nhân dân, qua đó khẳng định vai trò quan trọng trong đời sống xã hội.
Ngày 20/6/2013, tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2014. Sau hơn 12 năm triển khai, Luật cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo lập hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, đồng bộ, góp phần đưa công tác hòa giải ở cơ sở đi vào nền nếp, thống nhất và hiệu quả. Nhiều mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong Nhân dân được giải quyết kịp thời ngay tại địa bàn, hạn chế phát sinh khiếu kiện kéo dài, giảm tải cho các cơ quan tư pháp, đồng thời củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và những biến đổi trong đời sống xã hội hiện nay, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Một số quy định không còn phù hợp với thực tiễn, chưa theo kịp yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới, đặc biệt là khi Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, chuyển đổi số và tổ chức lại mô hình chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.
Xuất phát từ yêu cầu đó, việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đồng thời bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn. Ngày 04/5/2026, Bộ Tư pháp đã trình Chính phủ Tờ trình số 63/TTr-BTP về hồ sơ chính sách dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), trong đó xác định 05 chính sách lớn, trọng tâm sau:
Thứ nhất, bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên và hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên
Thực tiễn cho thấy, không phải lúc nào việc bầu hòa giải viên tại thôn, tổ dân phố cũng được tổ chức thuận lợi. Trong một số trường hợp phát sinh nhu cầu cấp thiết về nhân sự nhưng không thể tiến hành bầu theo quy trình thông thường, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế xử lý phù hợp. Vì vậy, dự thảo Luật đề xuất bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên nhằm bảo đảm kịp thời kiện toàn đội ngũ, duy trì hoạt động liên tục của tổ hòa giải. Cùng với đó, các quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên cũng được quy định đầy đủ, rõ ràng hơn, góp phần nâng cao trách nhiệm và chất lượng thực thi nhiệm vụ.
Thứ hai, làm rõ phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải
Dự thảo Luật xác định cụ thể hơn vai trò của những người được mời tham gia hòa giải như người có uy tín trong cộng đồng, người am hiểu pháp luật, phong tục tập quán hoặc có chuyên môn liên quan. Những chủ thể này có thể tham gia trực tiếp vào quá trình hòa giải hoặc hỗ trợ về kiến thức, kỹ năng cho hòa giải viên. Việc quy định rõ phạm vi, hình thức tham gia và quyền, nghĩa vụ sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng các vụ việc hòa giải.
Thứ ba, bổ sung quy định về yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành
Mặc dù pháp luật tố tụng dân sự đã có quy định về công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, nhưng Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 chưa có sự liên thông, dẫn đến việc nhiều người dân chưa nắm được quyền này. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp sau khi hòa giải thành vẫn phát sinh tranh chấp trở lại hoặc bị khởi kiện ra Tòa án, gây tốn kém thời gian, chi phí. Do đó, dự thảo Luật bổ sung chính sách khuyến khích các bên yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành, đồng thời quy định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên, trách nhiệm của hòa giải viên trong việc lập văn bản kết quả hòa giải và tổ chức thực hiện thỏa thuận. Đây là bước quan trọng nhằm nâng cao giá trị pháp lý và tính bền vững của kết quả hòa giải.
Thứ tư, thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đưa công nghệ vào hoạt động hòa giải là xu hướng tất yếu. Dự thảo Luật đề xuất bổ sung các chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, trang bị phương tiện kỹ thuật và bảo đảm các điều kiện cần thiết phục vụ hòa giải. Đồng thời, cho phép địa phương chủ động lựa chọn hình thức hòa giải phù hợp, có thể kết hợp giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số, tùy theo điều kiện thực tế và sự đồng thuận của cộng đồng dân cư. Nội dung này góp phần hiện đại hóa công tác hòa giải, nâng cao hiệu quả và khả năng tiếp cận của người dân.
Thứ năm, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, việc xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức là hết sức cần thiết. Dự thảo Luật làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp, Ủy ban nhân dân các cấp và các bộ, ngành liên quan; đồng thời bảo đảm sự phối hợp đồng bộ, thông suốt trong tổ chức thực hiện. Nội dung này nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời phát huy vai trò của các chủ thể trong hệ thống chính trị đối với công tác hòa giải ở cơ sở.
Theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2026, dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).
Việc sửa đổi Luật lần này được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong công tác hòa giải ở cơ sở, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, góp phần duy trì ổn định trật tự xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc./.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và những biến đổi trong đời sống xã hội hiện nay, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Một số quy định không còn phù hợp với thực tiễn, chưa theo kịp yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới, đặc biệt là khi Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, chuyển đổi số và tổ chức lại mô hình chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.
Xuất phát từ yêu cầu đó, việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đồng thời bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn. Ngày 04/5/2026, Bộ Tư pháp đã trình Chính phủ Tờ trình số 63/TTr-BTP về hồ sơ chính sách dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), trong đó xác định 05 chính sách lớn, trọng tâm sau:
Thứ nhất, bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên và hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên
Thực tiễn cho thấy, không phải lúc nào việc bầu hòa giải viên tại thôn, tổ dân phố cũng được tổ chức thuận lợi. Trong một số trường hợp phát sinh nhu cầu cấp thiết về nhân sự nhưng không thể tiến hành bầu theo quy trình thông thường, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế xử lý phù hợp. Vì vậy, dự thảo Luật đề xuất bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên nhằm bảo đảm kịp thời kiện toàn đội ngũ, duy trì hoạt động liên tục của tổ hòa giải. Cùng với đó, các quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên cũng được quy định đầy đủ, rõ ràng hơn, góp phần nâng cao trách nhiệm và chất lượng thực thi nhiệm vụ.
Thứ hai, làm rõ phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải
Dự thảo Luật xác định cụ thể hơn vai trò của những người được mời tham gia hòa giải như người có uy tín trong cộng đồng, người am hiểu pháp luật, phong tục tập quán hoặc có chuyên môn liên quan. Những chủ thể này có thể tham gia trực tiếp vào quá trình hòa giải hoặc hỗ trợ về kiến thức, kỹ năng cho hòa giải viên. Việc quy định rõ phạm vi, hình thức tham gia và quyền, nghĩa vụ sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng các vụ việc hòa giải.
Thứ ba, bổ sung quy định về yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành
Mặc dù pháp luật tố tụng dân sự đã có quy định về công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, nhưng Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 chưa có sự liên thông, dẫn đến việc nhiều người dân chưa nắm được quyền này. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp sau khi hòa giải thành vẫn phát sinh tranh chấp trở lại hoặc bị khởi kiện ra Tòa án, gây tốn kém thời gian, chi phí. Do đó, dự thảo Luật bổ sung chính sách khuyến khích các bên yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành, đồng thời quy định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên, trách nhiệm của hòa giải viên trong việc lập văn bản kết quả hòa giải và tổ chức thực hiện thỏa thuận. Đây là bước quan trọng nhằm nâng cao giá trị pháp lý và tính bền vững của kết quả hòa giải.
Thứ tư, thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đưa công nghệ vào hoạt động hòa giải là xu hướng tất yếu. Dự thảo Luật đề xuất bổ sung các chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, trang bị phương tiện kỹ thuật và bảo đảm các điều kiện cần thiết phục vụ hòa giải. Đồng thời, cho phép địa phương chủ động lựa chọn hình thức hòa giải phù hợp, có thể kết hợp giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số, tùy theo điều kiện thực tế và sự đồng thuận của cộng đồng dân cư. Nội dung này góp phần hiện đại hóa công tác hòa giải, nâng cao hiệu quả và khả năng tiếp cận của người dân.
Thứ năm, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, việc xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức là hết sức cần thiết. Dự thảo Luật làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp, Ủy ban nhân dân các cấp và các bộ, ngành liên quan; đồng thời bảo đảm sự phối hợp đồng bộ, thông suốt trong tổ chức thực hiện. Nội dung này nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời phát huy vai trò của các chủ thể trong hệ thống chính trị đối với công tác hòa giải ở cơ sở.
Theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2026, dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).
Việc sửa đổi Luật lần này được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong công tác hòa giải ở cơ sở, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, góp phần duy trì ổn định trật tự xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc./.