Chắp cánh

Thứ ba - 23/06/2026 06:46 8 0

Cánh cửa của phòng khép lại, để lại ánh nắng chói chang bên ngoài. Chị Minh – công chức phụ trách công tác tư pháp – hộ tịch, UBND xã Bình Yên ngồi xuống ghế, rót một cốc nước đưa về phía người đàn ông đối diện. Người đang ngồi là Hoàng Văn Súa, một người đàn ông có vẻ ngoài cao lớn, đôi bàn tay chai sạn chằng chịt những vết sẹo của thanh niên vùng cao quanh năm bám lấy đồi, nương. Hôm nay, anh Súa xuống UBND xã với khuôn mặt nặng trĩu lo âu. Con trai anh, cậu bé Hoàng Văn Tuấn, mùa hè sang năm sẽ thi đại học. Đáng lẽ đó phải là niềm vui, niềm tự hào của cả gia đình, nhưng lúc này, nó lại trở thành nguồn cơn của sự bế tắc.

- Chào anh, mời anh uống nước, hôm nay anh đến đây có vấn đề gì cần tư vấn thế ạ - Chị Minh cất lời.
Anh Súa trả lời, giọng nói đầy sự khẩn thiết:
- Cán bộ giúp tôi với, tôi không biết phải làm như thế nào, ông trưởng thôn giới thiệu tôi lên đây nhờ cán bộ giúp.
- Anh cần giúp gì thế ạ?
Súa thở dài:
- Thằng Tuấn nhà tôi nó học giỏi lắm, sang năm là thi đại học rồi, nó bảo muốn vào học trường quân đội để làm bộ đội. Tôi nghe nói phải có Giấy khai sinh để hoàn thiện hồ sơ và làm thủ tục thì mới đi học đại học được. Nhưng cái hòm gỗ nhà tôi bị mối xông, cái giấy khai sinh bản giấy của nó ngày xưa xã cấp giờ đã rách nát, chữ nghĩa mất hết rồi. Tôi lên xã xin cấp lại, cán bộ bảo sổ gốc giai đoạn đó bị thất lạc do đợt lũ quét năm vừa rồi. Giờ không có giấy tờ, cứ thế này con tôi không được đi học mất cán bộ ạ.
Chị Minh vừa lắng nghe, đôi mắt vừa nhìn vào tập hồ sơ loang lổ vết mực và những mảnh giấy rách nát mà anh Súa cẩn thận bọc trong túi nilon. Chị mỉm cười trấn an:
- Anh Súa cứ bình tĩnh. Bản giấy không còn không có nghĩa là quyền lợi của cháu Tuấn bị tước bỏ. Pháp luật hiện đại đã có quy định để điều chỉnh trong những trường hợp như này để đảm bảo quyền của công dân.
Anh Súa ngơ ngác nhìn Minh.
- Vậy là như thế nào cán bộ?
Minh bắt đầu giải thích, giọng chị chậm rãi, rõ ràng:
- Anh đã từng nghe về “Dữ liệu hộ tịch điện tử” chưa? Theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, đăng ký hộ tịch trực tuyến thì thông tin của cháu Tuấn có thể đã được số hóa rồi.
- Dữ liệu điện tử à? Tôi chưa nghe, hay được nghe rồi mà quên tôi cũng không biết nữa.
- Anh Súa ạ, tại điểm a khoản 2 Điều 9 Thông tư số 01/2022/TT-BTP ngày 04/01/2022 của Bộ Tư pháp quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị định số 87/2020/NĐ-CP ngày 28 tháng 7 năm 2020 của Chính phủ quy định về Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, đăng ký hộ tịch trực tuyến quy định về giá trị pháp lý của bản điện tử giấy tờ hộ tịch được thực hiện theo quy định tại Khoản 6 Điều 12 Nghị định số 87/2020/NĐ-CP và hướng dẫn sau đây: “Bản điện tử giấy tờ hộ tịch có giá trị sử dụng như giấy tờ hộ tịch bản giấy trong các giao dịch, thủ tục hành chính thực hiện trực tuyến; có giá trị thay thế các giấy tờ hộ tịch bản giấy khi làm thủ tục đăng ký hộ tịch trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch.”
Sắp tới đây kể từ ngày 01/3/2027, Luật Hộ tịch năm 2026 sẽ có hiệu lực thi hành, tại khoản 3 Điều 9 Luật cũng có quy định như sau:
“3. Dữ liệu hộ tịch điện tử gồm bản điện tử giấy tờ hộ tịch, dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch đáp ứng các quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác”.
- Thế à cán bộ…
- Vâng. Theo quy định thì dữ liệu hộ tịch điện tử bao gồm bản điện tử giấy tờ hộ tịch và dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Khi các dữ liệu này đáp ứng những quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, nó sẽ có giá trị pháp lý hoàn toàn tương đương như giấy tờ hộ tịch bản giấy.
Thấy anh Súa vẫn còn vẻ bán tín bán nghi, chị Minh kéo chiếc máy tính xách tay lại gần, giải thích thêm:
- Nói một cách đơn giản nhất cho anh dễ hiểu: Giấy khai sinh điện tử của cháu Tuấn, có mã quét QR và chữ ký số của cơ quan quản lý, có giá trị giống hệt như tờ giấy khai sinh màu hồng ngày xưa bác giữ trong hòm gỗ. Khi anh mang bản điện tử này đi làm thủ tục hành chính tại trường học hay bất kỳ cơ quan nhà nước nào, họ đều chấp nhận và không đòi hỏi anh phải xuất trình bản giấy.
- Có thật thế không cán bộ? - Anh Súa run run hỏi - Cái máy tính này nó thay được cái dấu đỏ của Nhà nước à?
- Không phải máy tính thay thế đâu anh ạ, mà là giờ Nhà nước sử dụng công nghệ để bảo vệ quyền lợi cho người dân - Minh giải thích.
- À, tôi cứ tưởng cái máy tính nó giỏi thế.
Chị Minh ôn tồn:
- Trước đây, khi xã bị lũ quét, sổ hộ tịch mất là mất trắng. Nhưng nay, khi dữ liệu đã được nhập vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử quốc gia, nó được lưu trữ trên hệ thống máy chủ an toàn. Dù thiên tai, hỏa hoạn có xảy ra, thông tin cá nhân của công dân vẫn vẹn nguyên. Khi thực hiện các thủ tục hành chính hay các giao dịch dân sự, kinh tế khác, công dân có thể xuất trình bản điện tử này. Điều này được quy định rất rõ ràng nhằm cắt giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí và thời gian đi lại cho người dân, đặc biệt là những người ở vùng sâu vùng xa như anh.
- Thế nghĩa là thằng Tuấn con tôi vẫn đi học đại học được phải không cán bộ?
- Đúng vậy anh Súa ạ.
Nói rồi Minh hướng dẫn anh Súa gọi điện thoại cho con trai, sử dụng tài khoản định danh điện tử (VNeID) của mình để kiểm tra phần thông tin cư trú và hộ tịch. Đúng như chị dự đoán, do Tuấn đã từng làm căn cước công dân gắn chíp, thông tin về ngày tháng năm sinh, quê quán và cha mẹ của cậu đã được đồng bộ hóa hoàn hảo trên hệ thống.
- Anh nhìn xem - Minh chỉ vào màn hình điện thoại, nơi Tuấn vừa chụp ảnh màn hình ứng dụng VNeID gửi qua - Đây là thông tin của cháu Tuấn, trên đó có đầy đủ các thông tin như là căn cước, thông tin cư trú… Bản điện tử này được tạo lập từ Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử quốc gia, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật.
Anh Súa đứng dậy, nắm chặt lấy tay chị Minh, nghẹn ngào:
- Cán bộ ơi, thế là cái “dữ liệu điện tử” mà cán bộ nói, nó linh thiêng quá, nó cứu cả nhà tôi rồi. Cảm ơn pháp luật, cảm ơn cán bộ.
Minh vỗ nhẹ vào tay người cha vùng cao, lòng chị trào dâng một cảm xúc ấm áp. Chị biết rằng, câu chuyện của gia đình anh Súa không phải là duy nhất. Trên khắp đất nước này, hàng triệu người dân, đặc biệt là những người ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới hải đảo, đang từng ngày được hưởng lợi từ sự tiến bộ của công nghệ và sự nhân văn của pháp luật.
Dữ liệu hộ tịch điện tử không còn là những khái niệm khô khan trên văn bản, không còn là những dãy mã số lạnh lùng trên máy tính. Giờ đây, nó đã hiện hữu sinh động, trở thành chiếc cầu nối hiện đại, xóa bỏ khoảng cách địa lý, vượt qua những rủi ro của thiên tai, bão lũ để bảo vệ quyền con người, quyền công dân một cách trọn vẹn nhất. Tờ giấy khai sinh bản giấy có thể bị mối mọt, có thể bị dòng lũ cuốn trôi, nhưng danh tính, tư cách công dân và tương lai của một con người thì luôn được pháp luật bảo giữ vững bền trên không gian số.
Bước ra khỏi trụ sở UBND xã, Hoàng Văn Súa ngước lên nhìn bầu trời xanh trong veo. Anh biết, từ nay về sau, con trai mình sẽ vững vàng bước đi trên đường đời, bởi sau lưng con luôn có sự đồng hành, che chở của một nền pháp luật hiện đại, minh bạch và vì con người.