Đưa pháp luật đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc bảo đảm mọi người dân, ở mọi vùng miền đều được tiếp cận pháp luật một cách công bằng, hiệu quả trở thành yêu cầu cấp thiết. Với mục tiêu đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, phổ biến giáo dục pháp luật cho Nhân dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; đồng thời nhằm triển khai thực hiện hiệu quả chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số quy định tại Nghị định số 05/2011/NĐ-CP ngày 14/01/2011 của Chính phủ về công tác dân tộc, ngày 03/02/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 233/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035” (sau đây gọi chung là Quyết định số 233/QĐ-TTg). Đây là một đề án quan trọng với nhiều giải pháp mới sẽ góp phần tạo nên những biến chuyển về nhận thức, ý thức thượng tôn Hiến pháp, pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; hình thành thói quen tự giác tìm hiểu pháp luật phù hợp với đặc thù của đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; góp phần thực hiện thống nhất, đồng bộ, hiệu quả công tác dân tộc, chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc và lòng tin của đồng bào với Đảng và Nhà nước.
Đề án “Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035” (sau đây gọi chung là Đề án) được xây dựng trên quan điểm xuyên suốt là quán triệt đầy đủ chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc; đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác PBGDPL và thi hành pháp luật, gắn công tác PBGDPL với các nhiệm vụ, giải pháp thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09 tháng 11 năm 2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30 tháng 4 năm 2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24 tháng 01 năm 202 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Đồng thời huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, sự tham gia rộng rãi, thực chất của người dân, ưu tiên nguồn lực tương xứng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức pháp luật, Đề án hướng tới mục tiêu xa hơn đó là thay đổi nhận thức, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số và người dân sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. 
Điểm nổi bật của Quyết định số 233/QĐ-TTg là mục tiêu đổi mới toàn diện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), hình thành thói quen tự giác tìm hiểu pháp luật phù hợp với đặc thù của đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; góp phần thực hiện thống nhất, đồng bộ, hiệu quả công tác dân tộc, chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc và lòng tin của đồng bào với Đảng và Nhà nước. Trong giai đoạn 2026-2030, Đề án đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể như đào tạo khoảng 650 người làm hạt nhân nòng cốt triển khai thực hiện công tác PBGDPL tại các địa phương; phấn đấu 100% địa phương xây dựng chương trình, tài liệu PBGDPL phù hợp; số hóa 70% tài liệu pháp luật và đưa pháp luật đến với khoảng 50-70% người dân tại các khu vực đặc thù. Ở giai đoạn 2031-2035, các mục tiêu được nâng cao hơn, phấn đấu đào tạo, bồi dưỡng khoảng 1.300 người để làm đội ngũ hạt nhân nòng cốt; 100% chương trình, tài liệu PBGDPL đã ban hành được cập nhật, chỉnh lý hoặc ban hành mới; hướng tới số hóa 100% tài liệu và mở rộng phạm vi tiếp cận pháp luật đến đa số người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. 
Đề án đã đưa ra nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp quan trọng, một trong những giải pháp đáng chú ý đó là xây dựng đội ngũ “hạt nhân nòng cốt” làm công tác PBGDPL - những người trực tiếp đưa pháp luật đến với người dân có trình độ, kiến thức, hiểu biết pháp luật, am hiểu phong tục tập quán, văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, ưu tiên người có khả năng sử dụng ngôn ngữ dân tộc thiểu số. Thu hút sự tham gia và tăng cường vai trò của bí thư chi bộ, trưởng thôn, bản; người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số; người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, bản; chức sắc, chức việc tôn giáo, người đứng đầu các tổ chức tôn giáo trong công tác PBGDPL. Đây là những người am hiểu phong tục, ngôn ngữ và đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, sẽ trở thành “cầu nối” hiệu quả, giúp pháp luật đi vào cuộc sống một cách tự nhiên, gần gũi. 
Việc đổi mới nội dung, phương thức PBGDPL cũng được nhấn mạnh trong nội dung của Đề án. Thay vì cách tiếp cận truyền thống, các hình thức tuyên truyền sẽ được đa dạng hóa thông qua tiểu phẩm, phóng sự, câu chuyện pháp luật, phiên tòa giả định, hội thi tìm hiểu pháp luật… Trong đó, chú trọng xây dựng nội dung PBGDPL phù hợp với từng nhóm đối tượng gắn với phong tục, tập quán, văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc; gắn với phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết sinh kế, việc làm, an sinh xã hội; gắn với việc tuyên truyền về giáo lý, giáo luật đối với đồng bào dân tộc thiểu số có đạo. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và xây dựng các nền tảng trực tuyến sẽ giúp pháp luật tiếp cận nhanh chóng, rộng rãi hơn với người dân. 
Bên cạnh đó, Đề án còn hướng tới thay đổi những tập quán lạc hậu, hủ tục trái pháp luật, góp phần xây dựng đời sống văn hóa tiến bộ. Thông qua việc lồng ghép PBGDPL với các hoạt động văn hóa, xã hội, phát triển kinh tế, Đề án tạo ra sự gắn kết chặt chẽ giữa pháp luật với đời sống, giúp người dân nhận thức rõ lợi ích thiết thực của việc tuân thủ pháp luật. 
Để triển khai hiệu quả, Quyết định số 233/QĐ-TTg xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, trong đó Bộ Dân tộc và Tôn giáo là cơ quan thường trực. Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang, đội ngũ luật gia, luật sư… sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, bảo đảm Đề án được triển khai sâu rộng, thực chất. 
Có thể khẳng định, Quyết định số 233/QĐ-TTg không chỉ là một văn bản quản lý nhà nước mang tính định hướng, mà còn là một chiến lược dài hạn, có ý nghĩa sâu sắc trong việc nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật của đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc tổ chức triển khai đồng bộ, bài bản các nội dung của Đề án sẽ góp phần đưa pháp luật thực sự đi vào đời sống, thực hiện thống nhất, đồng bộ, hiệu quả công tác dân tộc, chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc và lòng tin của đồng bào với Đảng và Nhà nước, từ đó tạo nền tảng để bảo đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương./.