Câu chuyện 1:  HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ

Anh M năm nay 28 tuổi, sống cùng mẹ và em gái tại một xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Trước đây, M từng có công việc ổn định, cuộc sống gia đình tuy không khá giả nhưng yên bình. Thế nhưng, do một thời gian giao du với bạn bè xấu, M đã sử dụng ma túy và dần trở nên lệ thuộc vào ma túy. Những thay đổi của M khiến gia đình rất lo lắng. M thường xuyên mệt mỏi, công việc bị ảnh hưởng, quan hệ với người thân cũng trở nên căng thẳng. Nhiều lần mẹ khuyên M đi cai nghiện nhưng M luôn né tránh vì mặc cảm và lo sợ.

Một buổi tối, sau khi nhìn thấy mẹ lặng lẽ khóc vì lo cho mình, M bắt đầu suy nghĩ.

M nói:  Mẹ ạ, con muốn cai nghiện. Con muốn làm lại từ đầu.

Người mẹ nhìn con, vừa bất ngờ vừa xúc động: Nếu con thật sự quyết tâm thì gia đình sẽ ở bên con. Nhưng con phải nghiêm túc và kiên trì.

Ngày hôm sau, M cùng mẹ đến Công an xã để tìm hiểu về việc cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Tại trụ sở Công an xã, cán bộ tiếp nhận hồ sơ, giải thích cho M và gia đình về quy định pháp luật. 

Cán bộ cho biết, theo khoản 1 Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định:

“Điều 32. Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng

1. Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng là việc người nghiện ma túy tự nguyện đăng ký cai nghiện tại gia đình, cộng đồng với sự hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy, sự phối hợp, trợ giúp của gia đình, cộng đồng và chịu sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã.”.

Cán bộ hỏi: Anh M đã suy nghĩ kỹ về việc đăng ký cai nghiện tự nguyện chưa?

M trả lời: Dạ rồi. Tôi muốn cai nghiện và mong gia đình, chính quyền và mọi người giúp đỡ để tôi có thể trở lại cuộc sống bình thường.

Cán bộ giải thích: Quyết tâm của anh là rất quan trọng. Tuy nhiên, cai nghiện không phải chỉ là việc của riêng anh. Gia đình sẽ cùng phối hợp, người cung cấp dịch vụ cai nghiện sẽ hỗ trợ về chuyên môn, còn chính quyền và Công an xã sẽ thực hiện việc quản lý theo quy định pháp luật.

Sau khi hoàn thành các thủ tục cần thiết, Công an xã lập biên bản tiếp nhận đăng ký cai nghiện ma túy đối với M. Đây là một thời điểm đặc biệt đối với M. Anh hiểu rằng mình vừa chính thức bắt đầu một hành trình mới. 

Trong những ngày đầu, M gặp không ít khó khăn. Có lúc anh cảm thấy mệt mỏi, chán nản và muốn bỏ cuộc. Nhưng mỗi khi như vậy, mẹ lại động viên: Con đã quyết định thay đổi thì hãy cố gắng thêm một ngày nữa. Gia đình luôn ở bên con.

Cán bộ phụ trách cũng thường xuyên nhắc nhở M thực hiện nghiêm túc các nội dung cai nghiện, đồng thời phối hợp với gia đình để hỗ trợ anh.

M từng hỏi: Thưa cán bộ, thời hạn cai nghiện của tôi được tính từ ngày nào?

Cán bộ giải thích: Trường hợp của anh thuộc trường hợp người cai nghiện thực hiện đầy đủ thời hạn, quy trình theo quy định tại Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Thời hạn cai nghiện được tính kể từ ngày Công an xã lập biên bản tiếp nhận đăng ký cai nghiện ma túy. M nghe xong liền hiểu rõ hơn ý nghĩa của biên bản mà Công an xã đã lập khi anh đăng ký cai nghiện.

Cán bộ nói thêm: Vì vậy, anh cần thực hiện đầy đủ các nội dung và thời hạn cai nghiện theo quy định. Việc tự nguyện đăng ký là bước khởi đầu, còn kết quả phụ thuộc rất nhiều vào sự quyết tâm của anh và sự phối hợp của gia đình, cộng đồng.

M gật đầu: Tôi hiểu rồi. Tôi sẽ cố gắng thực hiện đầy đủ.

Thời gian trôi qua, M dần thay đổi. Anh nghiêm túc thực hiện kế hoạch cai nghiện, tránh xa những mối quan hệ có thể khiến mình quay trở lại con đường cũ. Gia đình cũng thay đổi cách ứng xử với M, không kỳ thị hay xa lánh mà thường xuyên động viên, giúp đỡ. Một số người trong xóm trước đây còn e ngại khi nhắc đến M. Sau khi biết M đang tự nguyện cai nghiện và quyết tâm thay đổi, mọi người dần có cái nhìn tích cực hơn.

Sau một thời gian, M đã có những chuyển biến rõ rệt. Anh bắt đầu quay trở lại lao động, quan tâm đến gia đình và chủ động xây dựng cuộc sống lành mạnh hơn. Nhìn con trai chăm chỉ làm việc, người mẹ mỉm cười: Mẹ không cần con phải trở thành người giỏi nhất. Chỉ cần con sống tốt, tránh xa ma túy và biết trân trọng cuộc sống là mẹ vui rồi.

M đáp: Con hiểu rồi mẹ. Con đã mất một khoảng thời gian vì ma túy, nhưng con không muốn đánh mất tương lai của mình.

Câu chuyện của M cho thấy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là quá trình đòi hỏi sự quyết tâm của chính người cai nghiện và sự đồng hành của gia đình, cộng đồng. Theo khoản 1 Điều 31 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, người nghiện ma túy có thể tự nguyện đăng ký cai nghiện tại gia đình, cộng đồng. Quá trình này có sự hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy; sự phối hợp, trợ giúp của gia đình, cộng đồng; đồng thời người cai nghiện chịu sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã và Công an xã.

Câu chuyện 2: ĐI HẾT CON ĐƯỜNG, ĐỪNG DỪNG GIỮA CHỪNG

Anh T, 32 tuổi, sinh sống cùng gia đình tại một xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Sau một thời gian sử dụng ma túy, cuộc sống của anh bắt đầu có nhiều thay đổi. Công việc không ổn định, sức khỏe giảm sút, tình cảm gia đình cũng thường xuyên căng thẳng. Nhận thấy tình trạng của mình ngày càng ảnh hưởng đến gia đình, T quyết định phải thay đổi.

Một buổi tối, T nói với mẹ: Mẹ ạ, con muốn đi cai nghiện. Con không muốn tiếp tục cuộc sống như thế này nữa.

Người mẹ im lặng một lúc rồi nói: Chỉ cần con thật sự quyết tâm thì gia đình sẽ cùng con cố gắng. Sau khi tìm hiểu, T quyết định thực hiện cai nghiện tại một cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân. Tại cơ sở, cán bộ tư vấn giải thích cho T rằng cai nghiện ma túy là một quá trình có thời hạn và được thực hiện theo các giai đoạn cụ thể. Theo quy định tại khoản 1 Điều 29 của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định: 

“Điều 29. Thời hạn, quy trình cai nghiện ma túy

1. Thời hạn cai nghiện ma túy đối với người cai nghiện ma túy lần đầu là 24 tháng, đối với người cai nghiện ma túy từ lần thứ hai trở lên là 36 tháng.”.

Anh T hỏi: Như vậy, tôi phải cai nghiện đủ 24 tháng phải không?

Cán bộ trả lời: Nếu đây là lần đầu anh cai nghiện thì thời hạn là 24 tháng. Tuy nhiên, thời hạn cai nghiện và các giai đoạn trong quy trình cai nghiện là hai vấn đề cần phân biệt. Quy trình cai nghiện gồm 05 giai đoạn theo quy định tại khoản 2 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 cụ thể:

“Điều 29. Thời hạn, quy trình cai nghiện ma túy

2. Quy trình cai nghiện ma túy bao gồm các giai đoạn sau đây:

a) Tiếp nhận, phân loại;

b) Điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác;

c) Giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách;

d) Lao động trị liệu, học nghề;

đ) Chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.”.

T chăm chú lắng nghe.

Cán bộ nói tiếp: Vì vậy, anh cần thực hiện đầy đủ cả thời hạn và quy trình cai nghiện theo quy định. Việc hoàn thành một số giai đoạn không đồng nghĩa với việc đã hoàn thành toàn bộ quá trình cai nghiện.

T bắt đầu quá trình cai nghiện.

Ngay khi tiếp nhận, T được cơ sở thực hiện việc tiếp nhận, phân loại để xác định tình trạng và nhu cầu hỗ trợ phù hợp. Đây là giai đoạn đầu tiên nhưng có ý nghĩa quan trọng, bởi mỗi người có hoàn cảnh, tình trạng sức khỏe và mức độ lệ thuộc khác nhau. Sau đó, T bước sang giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác theo quy trình chuyên môn.

Những ngày đầu không hề dễ dàng. Có lúc T cảm thấy mệt mỏi, chán nản. Nhưng được cán bộ chuyên môn hướng dẫn và gia đình thường xuyên động viên, T cố gắng vượt qua. Khi sức khỏe dần ổn định, T tiếp tục bước vào giai đoạn thứ ba: giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách.

Thông qua các buổi tư vấn và giáo dục, T bắt đầu nhìn nhận nghiêm túc hơn về nguyên nhân khiến mình sử dụng ma túy, những hậu quả đã xảy ra và trách nhiệm của bản thân đối với gia đình. Một buổi tư vấn, T nói: Trước đây tôi cứ nghĩ mình có thể tự kiểm soát được. Nhưng càng ngày tôi càng nhận ra ma túy đã khiến cuộc sống của tôi thay đổi rất nhiều.

Cán bộ tư vấn hỏi: Vậy anh muốn thay đổi điều gì trước tiên?

T suy nghĩ rồi trả lời: Tôi muốn trở thành người có trách nhiệm với gia đình và tự kiểm soát được cuộc sống của mình.

Sau một thời gian, T đã hoàn thành 03 giai đoạn đầu của quy trình cai nghiện. T cảm thấy rất vui: Tôi đã hoàn thành ba giai đoạn rồi. Như vậy chắc tôi đã hoàn thành cai nghiện?

Cán bộ giải thích: Anh đã có một bước tiến rất quan trọng. Nhưng anh cần lưu ý: quy trình cai nghiện gồm 05 giai đoạn, trong khi anh mới hoàn thành ba giai đoạn đầu. Anh vẫn còn các giai đoạn tiếp theo và phải bảo đảm đủ thời hạn, quy trình theo quy định.

T hỏi: Nếu vì điều kiện nào đó tôi không thể tiếp tục hoàn thành tại cơ sở thì sao?

Cán bộ trả lời: Pháp luật đã có quy định đối với trường hợp như vậy.

Sau đó, vì điều kiện thực tế, T không tiếp tục thực hiện cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân và trở về địa phương khi chưa hoàn thành đầy đủ thời hạn và quy trình cai nghiện.

T đến Công an xã để đăng ký cai nghiện ma túy theo quy định.

Cán bộ Công an xã tiếp nhận T và giải thích:

- Trường hợp của anh đã hoàn thành ít nhất 03 giai đoạn gồm: tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách. Tuy nhiên, anh chưa hoàn thành đầy đủ thời hạn và quy trình cai nghiện.

T hỏi: - Vậy tôi có phải bắt đầu lại từ giai đoạn đầu không?

Cán bộ trả lời: - Không! Theo khoản 3 Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, đối với trường hợp như anh, thời hạn cai nghiện còn lại được tính kể từ ngày Công an xã lập biên bản tiếp nhận đăng ký cai nghiện ma túy.

T ngạc nhiên: 

- Nghĩa là tôi tiếp tục phần còn lại?

- Đúng. Anh phải tiếp tục thực hiện cai nghiện tại gia đình, cộng đồng theo thời gian, quy trình còn lại cho đến khi đủ thời hạn và hoàn thành quy trình theo quy định.

Công an xã lập biên bản tiếp nhận đăng ký cai nghiện ma túy đối với T. Từ ngày đó, T bắt đầu tiếp tục hành trình cai nghiện tại gia đình, cộng đồng. Gia đình phối hợp với chính quyền địa phương, thường xuyên động viên và tạo điều kiện để T thực hiện phần thời gian, quy trình còn lại.

T cũng hiểu rằng mình không thể chủ quan.

Anh nói với mẹ: - Con đã đi được ba giai đoạn, nhưng vẫn còn chặng đường phía trước. Con phải tiếp tục cố gắng.

Mẹ T mỉm cười: - Chỉ cần con không bỏ cuộc thì gia đình luôn ở bên con.

T tiếp tục thực hiện các giai đoạn còn lại theo quy định, trong đó có lao động trị liệu, học nghề và chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.

Qua quá trình học nghề và lao động phù hợp, T dần lấy lại sự tự tin. Anh bắt đầu nghĩ đến một công việc ổn định sau khi hoàn thành quá trình cai nghiện.

Một ngày, T nói với cán bộ phụ trách: - Trước đây tôi chỉ nghĩ cai nghiện là từ bỏ ma túy. Bây giờ tôi hiểu rằng còn phải thay đổi cách sống, học nghề, có việc làm và chuẩn bị để trở lại cộng đồng.

Cán bộ trả lời: - Đó chính là ý nghĩa của việc thực hiện đầy đủ quy trình cai nghiện. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp người cai nghiện vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn chuẩn bị cho cuộc sống ổn định, lành mạnh khi trở về cộng đồng.

T gật đầu: - Tôi sẽ cố gắng hoàn thành phần còn lại.

CÂU CHUYỆN 3: QUYẾT ĐỊNH PHÍA SAU GIẢNG ĐƯỜNG

Hải năm nay 16 tuổi, là học sinh một trường trung cấp nghề trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Xa gia đình, thiếu sự quan tâm, kèm cặp thường xuyên của cha mẹ, lại đang ở độ tuổi mới lớn, Hải dần bị lôi kéo vào những cuộc vui của nhóm bạn xấu tại các quán bar, karaoke trên địa bàn thành phố Thái Nguyên (cũ).

Ban đầu, Hải chỉ nghĩ việc thử vài viên “kẹo”, “ke” cùng bạn bè là cách để giải trí, thể hiện bản thân và hòa nhập với nhóm bạn. Em cho rằng mình còn trẻ, có thể dừng lại bất cứ lúc nào nên không mấy bận tâm đến những lời cảnh báo về tác hại của ma túy. Thế nhưng, những cuộc vui ngày càng thường xuyên khiến Hải dần sa sút trong học tập, sức khỏe giảm sút, tinh thần bất ổn. Em thường xuyên nghỉ học, nói dối mẹ để xin tiền và tìm cách che giấu những mối quan hệ không lành mạnh. Những cuộc điện thoại hỏi han của mẹ chỉ nhận lại những câu trả lời qua loa. Hải không nhận ra rằng, trong khi em mải mê với những cuộc vui nhất thời, cánh cửa tương lai đang dần khép lại.

Một buổi tối, trong đợt kiểm tra hành chính tại một căn hộ chung cư thuộc phường Phan Đình Phùng, lực lượng chức năng phát hiện Hải cùng nhóm bạn có biểu hiện sử dụng trái phép chất ma túy. Kết quả xét nghiệm cho thấy Hải dương tính với chất ma túy tổng hợp. Khi nhận được tin, mẹ Hải vội vã từ quê xuống Thái Nguyên. Nhìn con trai cúi đầu, gương mặt hốc hác, bà không giấu được nước mắt. Người mẹ từng hy vọng con học nghề thành tài, có công việc ổn định để tự lập, nay đau lòng khi chứng kiến con vướng vào ma túy.

Qua quá trình làm việc, Hải được giải thích về tác hại của việc sử dụng trái phép chất ma túy và những quy định pháp luật có liên quan. Gia đình cũng được hướng dẫn phối hợp với cơ quan chức năng để xác minh tình trạng của em, tìm kiếm phương án hỗ trợ phù hợp. Kết quả xác định chuyên môn cho thấy Hải đã nghiện ma túy. Trước tình trạng của con, mẹ Hải vừa lo lắng vừa băn khoăn: liệu con có còn cơ hội tiếp tục học tập, sửa chữa sai lầm và trở lại cuộc sống bình thường? Cán bộ phụ trách giải thích rằng việc xác định tình trạng nghiện ma túy phải thực hiện theo quy định pháp luật và chuyên môn, không thể chỉ căn cứ vào một kết quả xét nghiệm dương tính. Gia đình cần phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để lựa chọn hình thức cai nghiện phù hợp với tình trạng thực tế, độ tuổi và điều kiện chăm sóc, quản lý của Hải.

Sau khi được hướng dẫn, mẹ Hải quyết định sắp xếp lại công việc, phối hợp với người thân để ổn định nơi ở và trực tiếp đồng hành cùng con. Hải cũng được động viên bày tỏ nguyện vọng cai nghiện, nghiêm túc nhìn nhận sai lầm và chủ động thay đổi.

Căn cứ Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, gia đình được giải thích về hình thức cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Theo đó, người nghiện ma túy tự nguyện đăng ký cai nghiện, được tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ hỗ trợ chuyên môn, có sự phối hợp, giúp đỡ của gia đình và cộng đồng, đồng thời chịu sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã và Công an cấp xã.

Tuy nhiên, việc áp dụng hình thức này phải đáp ứng các điều kiện theo quy định. Do Hải mới 16 tuổi, văn bản cam kết cai nghiện phải có xác nhận của cha, mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp. Gia đình cũng được hướng dẫn về trách nhiệm phối hợp quản lý, giám sát và thực hiện đầy đủ các yêu cầu trong quá trình cai nghiện. Sau khi được giải thích rõ quyền lợi, nghĩa vụ và các thủ tục cần thiết, Hải cùng mẹ chủ động làm việc với cơ quan có thẩm quyền. Trên cơ sở xác minh nơi cư trú, điều kiện chăm sóc, quản lý và các yêu cầu pháp luật, cơ quan chức năng hướng dẫn gia đình thực hiện thủ tục theo hình thức cai nghiện phù hợp. Trong câu chuyện này, Hải được tiếp nhận đăng ký cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng sau khi các điều kiện áp dụng được xác định là đáp ứng quy định.

Ngày hoàn tất thủ tục, Hải cúi đầu nói với mẹ: - Con biết mình đã sai. Con không muốn tiếp tục sống như trước nữa. Con sẽ cố gắng cai nghiện, học nghề trở lại và không để mẹ phải buồn thêm. 

Mẹ Hải nắm chặt tay con, nghẹn ngào: - Mẹ không thể quyết định thay con, nhưng mẹ sẽ đồng hành cùng con. Chỉ cần con thực sự quyết tâm, gia đình sẽ cùng con vượt qua khó khăn.

Những ngày đầu cai nghiện không hề dễ dàng. Hải phải học cách đối diện với những thay đổi về tâm lý, từ bỏ các mối quan hệ tiêu cực và xây dựng lại nếp sinh hoạt lành mạnh. Với sự hỗ trợ chuyên môn của người cung cấp dịch vụ cai nghiện, sự phối hợp của chính quyền địa phương và Công an xã, cùng sự động viên của gia đình, em từng bước học cách kiểm soát bản thân, tuân thủ hướng dẫn chuyên môn và tránh xa những yếu tố có nguy cơ khiến mình tái sử dụng ma túy. Mẹ Hải cũng thay đổi cách quan tâm đến con. Bà thường xuyên trò chuyện, lắng nghe những khó khăn của Hải, phối hợp với nhà trường để tìm phương án tiếp tục học tập phù hợp. Thay vì chỉ trách mắng, bà học cách động viên con chịu trách nhiệm với hành vi của mình và kiên trì thực hiện kế hoạch phục hồi.

Hải dần hiểu rằng cai nghiện không phải là việc có thể hoàn thành chỉ bằng lời hứa. Đó là một quá trình đòi hỏi sự quyết tâm, hỗ trợ chuyên môn và trách nhiệm của chính người cai nghiện. Em nghiêm túc thực hiện các giai đoạn cai nghiện theo quy định, đồng thời học cách lựa chọn bạn bè, sử dụng thời gian hợp lý và xây dựng những mục tiêu tích cực cho tương lai.

Câu chuyện của Hải là lời nhắc nhở đối với mỗi gia đình và cộng đồng: đừng đợi đến khi con em vướng vào những hậu quả nghiêm trọng mới quan tâm, hỗ trợ. Khi phát hiện dấu hiệu sử dụng trái phép chất ma túy, cần chủ động tìm đến cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn xác định tình trạng nghiện, lựa chọn hình thức cai nghiện phù hợp và thực hiện đúng quy định pháp luật. Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng phát huy vai trò của người cai nghiện, gia đình và các lực lượng hỗ trợ tại địa phương. Sự quan tâm đúng cách, sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời và môi trường sống lành mạnh có thể giúp người cai nghiện từng bước phục hồi, tiếp tục học tập, lao động và tái hòa nhập xã hội.

CÂU CHUYỆN 4: VẤP NGÃ

 Hơn một năm nay, ngôi nhà nhỏ của ông bà ngoại ở vùng ven thành phố Thái Nguyên (cũ) trở nên trầm buồn hơn. Từ ngày bố mẹ ly hôn, mỗi người một ngả, Dũng, 17 tuổi, dường như mất đi điểm tựa tinh thần. Cậu bé vốn hoạt bát, vui vẻ ngày nào giờ trở nên lầm lì, ít nói, thường xuyên bỏ bữa và không còn hứng thú với việc học tập.

Thương cháu phải chịu cảnh gia đình không trọn vẹn, ông bà ngoại hết lòng chăm sóc, cố gắng bù đắp những thiếu hụt tình cảm cho cháu. Dũng muốn gì, ông bà cũng cố gắng đáp ứng. Thế nhưng, vì quá thương cháu và thiếu sự quan tâm, uốn nắn đúng cách, ông bà không nhận ra rằng Dũng đang dần khép mình, tìm kiếm sự an ủi từ những người bạn bên ngoài.

Ban đầu, Dũng chỉ trốn học đi chơi điện tử, tụ tập cùng nhóm bạn xấu. Những lời rủ rê, kích động khiến cậu tò mò thử sử dụng ma túy. Dũng nghĩ rằng mình còn trẻ, chỉ thử một lần rồi sẽ dừng lại. Nhưng những lần thử ấy ngày càng nhiều hơn, cho đến khi em không còn dễ dàng kiểm soát hành vi và nhận ra mình đã rơi vào tình trạng lệ thuộc vào ma túy. Sự thay đổi của Dũng ngày càng rõ rệt. Em gầy sút, thường xuyên ngẩn ngơ, cáu gắt vô cớ, có lúc đóng cửa phòng hàng giờ liền. Một số đồ đạc trong nhà thỉnh thoảng biến mất. Ông bà ngoại ban đầu chỉ nghĩ cháu đang buồn chuyện bố mẹ, có những thay đổi tâm lý ở tuổi mới lớn nên cố gắng khuyên nhủ, động viên. Không ai ngờ rằng phía sau những biểu hiện bất thường ấy là một vấn đề nghiêm trọng hơn.

Một buổi chiều, khi dọn dẹp phòng ngủ của cháu, bà ngoại phát hiện những gói bột lạ được giấu dưới gầm giường. Bà bàng hoàng gọi ông đến xem. Người ông đứng lặng, đôi tay run run; còn bà ngoại bật khóc khi nghĩ đến những nguy hiểm mà cháu mình đang phải đối mặt. Đêm hôm ấy, ông bà ngồi bên Dũng, hỏi han và mong cháu nói thật. Ban đầu, Dũng tìm cách chối bỏ, nhưng trước những giọt nước mắt của bà, em cúi đầu thú nhận đã sử dụng ma túy. Dũng khóc, nói rằng em cảm thấy cô đơn sau khi bố mẹ chia tay, muốn tìm một nơi để được bạn bè chấp nhận, nhưng rồi không thể tự mình thoát ra. Ông bà đau lòng, vừa thương cháu, vừa giận bản thân vì đã không nhận ra những dấu hiệu bất thường từ sớm. Vì sợ hàng xóm dị nghị, sợ cháu bị xa gia đình và gián đoạn việc học nghề, ông bà từng nghĩ đến việc giấu kín sự việc, tự tìm cách chữa trị cho cháu.

Nhưng sau nhiều đêm trăn trở, ông bà hiểu rằng ma túy không phải vấn đề có thể giải quyết bằng sự che giấu hay những lời hứa đơn giản. Nếu không có sự hỗ trợ phù hợp, tình trạng của Dũng có thể ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, tương lai và cả sự an toàn của gia đình.

Đúng lúc ấy, trong một buổi tuyên truyền tại địa phương, ông bà được cán bộ Công an xã giải thích về tác hại của ma túy, trách nhiệm của gia đình và các hình thức cai nghiện theo quy định pháp luật. Sau khi biết hoàn cảnh của Dũng, cán bộ đã hướng dẫn gia đình tìm đến cơ quan có thẩm quyền để được tư vấn, xác định tình trạng của cháu và lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp.

Các cán bộ giải thích rằng, theo Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng là hình thức người nghiện ma túy tự nguyện đăng ký cai nghiện tại gia đình, cộng đồng, có sự hỗ trợ chuyên môn của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy, sự phối hợp, trợ giúp của gia đình, cộng đồng và chịu sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã. Hình thức này tạo điều kiện để người cai nghiện nhận được sự hỗ trợ chuyên môn, đồng thời phát huy vai trò của gia đình và cộng đồng trong quá trình phục hồi. Tuy nhiên, việc đăng ký và thực hiện phải đáp ứng các điều kiện, trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật; không phải mọi trường hợp đều có thể tự cai nghiện tại nhà mà không cần đánh giá chuyên môn.

Đối với Dũng mới 17 tuổi, cán bộ Công an xã giải thích để gia đình hiểu rằng pháp luật có quy định riêng đối với người cai nghiện ma túy chưa thành niên. Ông bà ngoại là người trực tiếp nuôi dưỡng và là người giám hộ hợp pháp của Dũng nên có trách nhiệm phối hợp thực hiện các thủ tục cần thiết, trong đó có việc xác nhận văn bản cam kết cai nghiện theo quy định tại khoản 4 Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Sau khi được tư vấn, hướng dẫn về điều kiện, trình tự, thủ tục và trách nhiệm trong quá trình cai nghiện, ông bà cùng Dũng chủ động liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Việc lựa chọn hình thức cai nghiện được xem xét trên cơ sở tình trạng thực tế, điều kiện cư trú và các quy định pháp luật có liên quan. Những lời giải thích tận tình giúp ông bà hiểu rằng việc tìm kiếm sự trợ giúp không phải là làm xấu đi danh dự gia đình, mà là cách có trách nhiệm để bảo vệ cháu. Thay vì che giấu hoặc tự ý điều trị, gia đình cần phối hợp với cơ quan chức năng và người cung cấp dịch vụ chuyên môn để bảo đảm an toàn cho Dũng.

Được ông bà ôm vào lòng, Dũng bật khóc, thừa nhận sai lầm và bày tỏ mong muốn làm lại cuộc đời. Em hiểu rằng mình phải chịu trách nhiệm về những lựa chọn đã qua, nhưng vẫn có cơ hội thay đổi nếu thực sự quyết tâm và nhận được sự giúp đỡ đúng cách. Sau khi được hướng dẫn, gia đình chủ động liên hệ cơ quan có thẩm quyền để thực hiện thủ tục đăng ký cai nghiện tự nguyện. Việc lựa chọn hình thức cai nghiện được xem xét trên cơ sở tình trạng thực tế, điều kiện cư trú, khả năng chăm sóc, quản lý và các quy định áp dụng đối với người chưa thành niên.

Trong quá trình cai nghiện, Dũng được hỗ trợ chuyên môn theo kế hoạch phù hợp, tham gia tư vấn tâm lý, xây dựng lối sống lành mạnh và học cách tránh xa những mối quan hệ có nguy cơ dẫn đến tái sử dụng ma túy. Ông bà thường xuyên động viên, quan tâm đến sức khỏe, tâm lý của cháu, đồng thời phối hợp với nhà trường để tìm cách giúp em tiếp tục học nghề. Có những ngày Dũng mệt mỏi, chán nản, muốn bỏ cuộc. Những lúc ấy, ông bà không trách mắng mà kiên nhẫn lắng nghe, nhắc cháu nhớ đến ước mơ trở thành người thợ lành nghề. Cán bộ phụ trách và người cung cấp dịch vụ cũng hướng dẫn gia đình tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết, thay vì tự xử lý những biểu hiện bất thường về sức khỏe. Dần dần, Dũng học cách đối diện với khó khăn, tránh xa nhóm bạn cũ và sử dụng thời gian vào những việc có ích. Em hiểu rằng cai nghiện là một hành trình đòi hỏi sự kiên trì, không thể chỉ dựa vào ý chí nhất thời. Mỗi ngày vượt qua cám dỗ, mỗi buổi học nghề trở lại đều là một bước tiến trên con đường tìm lại chính mình. 

Câu chuyện của Dũng là lời nhắc nhở các bậc cha mẹ, ông bà và người thân rằng sự quan tâm dành cho con trẻ không chỉ là đáp ứng nhu cầu vật chất mà còn phải lắng nghe, chia sẻ và kịp thời nhận biết những thay đổi bất thường trong tâm lý, hành vi. Khi phát hiện người thân có dấu hiệu sử dụng ma túy, cần bình tĩnh tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn, không che giấu, kỳ thị hoặc tự ý điều trị.

Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng là sự phối hợp giữa người cai nghiện, gia đình, người cung cấp dịch vụ chuyên môn và chính quyền địa phương. Khi được hỗ trợ đúng cách, người cai nghiện có thêm cơ hội phục hồi, tiếp tục học tập, lao động và tái hòa nhập xã hội. Dũng đã từng vấp ngã, nhưng em không phải đơn độc đứng dậy. Tình yêu thương của ông bà, sự hỗ trợ của cộng đồng và việc thực hiện đúng các quy định pháp luật đã giúp em nhìn thấy con đường phía trước. Bởi đôi khi, điều một người trẻ cần nhất sau sai lầm không chỉ là lời trách phạt, mà còn là sự chỉ dẫn đúng đắn, sự giúp đỡ kịp thời và một cơ hội để bắt đầu lại.

Đừng để ma túy cướp đi tương lai của tuổi trẻ. Hãy chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ, đồng hành cùng người cai nghiện và chung tay xây dựng gia đình, cộng đồng không ma túy.

CÂU CHUYỆN 5: GÁNH NẶNG

Anh T. và chị H. có với nhau ba người con đang tuổi ăn học. Bố mẹ hai bên đều đã qua đời, không còn ai có thể thường xuyên hỗ trợ gia đình. Chị H. làm công nhân tại một khu công nghiệp cách nhà gần 10 km, thu nhập ít ỏi, phải chắt chiu từng đồng để lo tiền ăn, tiền học và những khoản chi tiêu thiết yếu cho các con.

Thế nhưng, thay vì là chỗ dựa vững chắc cho vợ con, anh T. lại sa vào ma túy. Từ một người chồng, người cha từng có công việc và trách nhiệm với gia đình, anh dần thay đổi, thường xuyên bỏ bê công việc, cáu gắt, sống khép kín và tìm mọi cách có tiền để thỏa mãn cơn nghiện. Chiếc xe máy cũ, chiếc quạt, rồi cả nồi cơm điện trong nhà lần lượt biến mất. Căn nhà vốn đã chật hẹp nay càng thêm hiu quạnh, những góc tường trống trải như phản chiếu sự kiệt quệ của cả gia đình.

Chị H. nhiều lần khuyên nhủ chồng, mong anh nghĩ đến tương lai của ba đứa con. Có những đêm, chị ngồi lặng bên các con đang ngủ, nước mắt âm thầm rơi. Chị không biết phải làm gì để kéo chồng ra khỏi ma túy, cũng không đủ sức một mình gánh vác mọi khó khăn. Các con ngày càng ít nói, ngại ngùng khi nhắc đến bố, còn anh T dường như chẳng còn quan tâm đến những tổn thương mà mình gây ra cho người thân. Trước tình cảnh đó, tổ dân phố phối hợp với Công an xã nhiều lần đến gặp gỡ, tuyên truyền, vận động anh T. tham gia cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng. Cán bộ giải thích về tác hại của ma túy, đồng thời hướng dẫn anh và gia đình tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn để từng bước phục hồi sức khỏe, ổn định cuộc sống.

Theo Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng là hình thức người nghiện tự nguyện đăng ký cai nghiện, được tổ chức, cá nhân đủ điều kiện cung cấp dịch vụ hỗ trợ chuyên môn, có sự phối hợp, trợ giúp của gia đình và cộng đồng, đồng thời chịu sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã. Đây không phải là việc người nghiện tự ở nhà cắt cơn, mà là quá trình phải thực hiện theo thời hạn, quy trình và hướng dẫn chuyên môn theo quy định pháp luật. 

Được vợ động viên và cán bộ giải thích, anh T đồng ý đăng ký cai nghiện tự nguyện. Chị H hy vọng đây sẽ là bước ngoặt giúp chồng thay đổi, để các con có thể được sống trong một gia đình bình yên hơn. Những ngày đầu, anh T cố gắng thực hiện việc cai nghiện. Tuy nhiên, khi gặp những khó khăn về sức khỏe, tâm lý và sự thôi thúc muốn sử dụng ma túy trở lại, anh dần mất kiên nhẫn. Thay vì trao đổi với người cung cấp dịch vụ để được hỗ trợ, anh tự ý bỏ dở việc cai nghiện, lén lút tìm đến nhóm bạn cũ và tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Chị H phát hiện, vừa đau lòng vừa bất lực. Chị khuyên chồng nghĩ đến ba đứa con, nhưng anh T. nhiều lần gạt đi, phớt lờ lời động viên của vợ và sự giúp đỡ của địa phương. Những nỗ lực ban đầu không được duy trì, khiến tình trạng gia đình ngày càng khó khăn.

Cán bộ Công an xã tiếp tục gặp gỡ, giải thích rằng người cai nghiện cần nghiêm túc thực hiện kế hoạch, tuân thủ hướng dẫn chuyên môn và phối hợp với cơ quan quản lý. Khi gặp khó khăn trong quá trình cai nghiện, người nghiện cần chủ động thông báo để được hỗ trợ phù hợp, không nên tự ý chấm dứt hoặc quay lại sử dụng ma túy. Gia đình cũng cần kịp thời thông tin cho cơ quan chức năng khi người cai nghiện có biểu hiện bỏ dở quá trình hoặc tái sử dụng.

Tuy nhiên, anh T. vẫn không thay đổi. Trong một đợt kiểm tra tại địa phương, anh tiếp tục bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy. Kết quả xác định tình trạng nghiện cùng hồ sơ về quá trình cai nghiện trước đó được cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo quy định pháp luật. Theo Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên có thể bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc nếu thuộc trường hợp luật định, trong đó có việc không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện, hoặc bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy trong thời gian cai nghiện tự nguyện, nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo pháp luật hình sự. Việc áp dụng phải được thực hiện đúng căn cứ, hồ sơ và trình tự, thủ tục theo quy định; không chỉ dựa vào việc một người có kết quả xét nghiệm dương tính. 

Sau khi xem xét hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện thủ tục đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa anh T. đi cai nghiện bắt buộc. Hồ sơ được chuyển đến Tòa án nhân dân khu vực 2 tỉnh Thái Nguyên để xem xét, quyết định theo quy định pháp luật. Tại phiên họp, hoàn cảnh gia đình anh T. được xem xét cùng các tài liệu, căn cứ pháp lý liên quan. Chị H. hiểu rằng việc chồng phải đi cai nghiện bắt buộc sẽ khiến gánh nặng chăm sóc ba đứa con dồn lên vai mình. Nhưng chị cũng nhận ra rằng nếu anh tiếp tục sống trong vòng luẩn quẩn của ma túy, cả gia đình sẽ còn phải chịu thêm nhiều tổn thương.

Sau khi xem xét hồ sơ và các điều kiện theo quy định, Tòa án quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa anh T. đi cai nghiện bắt buộc tại cơ sở cai nghiện ma túy theo thẩm quyền.

Ngày anh T. được đưa đi, chị H. đứng lặng trước cửa nhà, nhìn theo chiếc xe khuất dần cuối ngõ. Nước mắt chị rơi, vừa đau đớn, vừa chất chứa hy vọng. Chị biết những tháng ngày phía trước sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng mong rằng khoảng thời gian cai nghiện sẽ giúp chồng có cơ hội phục hồi sức khỏe, nhận ra trách nhiệm với gia đình và chuẩn bị cho hành trình tái hòa nhập cộng đồng.

Câu chuyện của anh T. là lời cảnh tỉnh về hậu quả của ma túy đối với mỗi người và những người thân yêu. Cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng có thể tạo điều kiện để người nghiện nhận hỗ trợ chuyên môn trong môi trường quen thuộc, nhưng chỉ có hiệu quả khi người cai nghiện thực sự hợp tác, thực hiện đầy đủ quy trình và nhận được sự đồng hành đúng cách từ gia đình, cộng đồng.

Gia đình không thể thay người nghiện quyết định mọi việc, nhưng sự quan tâm, động viên và phối hợp kịp thời có thể giúp họ có thêm động lực thay đổi. Khi người nghiện gặp khó khăn, cần tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn thay vì tự ý bỏ dở quá trình cai nghiện. Khi việc cai nghiện tự nguyện không được thực hiện hoặc bị chấm dứt trong những trường hợp luật định, người nghiện có thể phải đối diện với việc áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc theo quy định pháp luật.

Đừng để ma túy trở thành gánh nặng đè lên vai cả gia đình. Hãy chủ động cai nghiện, tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn và chung tay cùng cộng đồng bảo vệ tương lai của những người thân yêu.