Vai trò của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong bảo đảm quyền bầu cử của công dân

Thứ hai - 16/03/2026 06:45 8 0
Quyền bầu cử và ứng cử là quyền chính trị cơ bản của công dân, được khẳng định tại Điều 27 Hiến pháp năm 2013: “Công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân”. Quy định này thể hiện rõ bản chất dân chủ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam – Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã cụ thể hóa các nguyên tắc hiến định, bảo đảm việc bầu cử được tiến hành theo các nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín (Điều 7). Trong bối cảnh tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy theo các kết luận của Trung ương, trong đó có Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, yêu cầu nâng cao chất lượng đại biểu dân cử và hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử càng trở nên cấp thiết.
Để quyền bầu cử của công dân không chỉ được ghi nhận về mặt pháp lý mà còn được thực hiện đầy đủ, thực chất trong đời sống xã hội, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) giữ vai trò nền tảng. Thực tiễn tổ chức các cuộc bầu cử cho thấy, ở đâu làm tốt công tác tuyên truyền, ở đó nhận thức của cử tri được nâng cao, tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu cao, chất lượng lựa chọn đại biểu được bảo đảm.
1. Cơ sở lý luận và pháp lý về vai trò của PBGDPL trong bảo đảm quyền bầu cử
1.1. PBGDPL là công cụ bảo đảm thực thi quyền hiến định của công dân
Hiến pháp năm 2013 không chỉ ghi nhận quyền bầu cử mà còn khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân (Điều 14). Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 xác định PBGDPL là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó cơ quan tư pháp giữ vai trò tham mưu nòng cốt.
Trong lĩnh vực bầu cử, PBGDPL góp phần giúp công dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình khi tham gia bầu cử; nắm vững tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân theo quy định tại Luật Bầu cử; hiểu đúng quy trình hiệp thương, lập danh sách cử tri, nguyên tắc bỏ phiếu; nhận diện các hành vi bị nghiêm cấm trong bầu cử (Điều 9 Luật Bầu cử).
Chỉ khi cử tri được trang bị kiến thức pháp luật đầy đủ, quyền bầu cử mới được thực hiện một cách chủ động, có trách nhiệm và hiệu quả.
1.2. PBGDPL góp phần bảo đảm các nguyên tắc dân chủ trong bầu cử
Nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín chỉ thực sự được bảo đảm khi mọi cử tri đều hiểu và thực hiện đúng. Công tác PBGDPL giúp bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được ghi tên vào danh sách cử tri; tạo điều kiện để cử tri tham gia góp ý, nhận xét đối với người ứng cử theo đúng quy định; nâng cao nhận thức về trách nhiệm lựa chọn đại biểu xứng đáng. Đây là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đại biểu dân cử – một trong những yêu cầu được nhấn mạnh trong các chỉ thị của Trung ương về công tác bầu cử qua các nhiệm kỳ.
2. Thực tiễn công tác PBGDPL về bầu cử tại tỉnh Thái Nguyên
Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế của khu vực trung du và miền núi phía Bắc, sau sáp nhập với Bắc Kạn tỉnh có diện tích 8.382 km2, dân số khoảng 1,7 triệu người với 92 đơn vị hành chính cấp xã gồm 15 phường và 77 xã. Tỉnh có nhiều khu công nghiệp, trường đại học, đồng thời có các xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đặc điểm này đặt ra yêu cầu công tác tuyên truyền pháp luật về bầu cử phải đa dạng, linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng như công chức, viên chức, công nhân, thanh niên, đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi...
Với chức năng là cơ quan thường trực Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh, Sở Tư pháp Thái Nguyên đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch tuyên truyền pháp luật về bầu cử; hướng dẫn triển khai đồng bộ tại cơ sở.
Trong đợt tuyên truyền cao điểm về bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, Sở Tư pháp đã tham mưu ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn tuyên truyền; tổ chức biên soạn, phát hành hàng chục nghìn tờ gấp, tài liệu hỏi – đáp pháp luật về bầu cử; đăng tải hàng trăm tin, bài tuyên truyền trên Trang Thông tin điện tử của Sở, Trang thông tin điện tử Phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh; phối hợp với Báo và Phát thanh, truyền hình tỉnh xây dựng chuyên mục tuyên truyền pháp luật bầu cử. Thực hiện chủ trương chuyển đổi số của tỉnh, Sở Tư pháp đã chỉ đạo, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị, địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong PBGDPL như: xây dựng chuyên trang pháp luật; đăng tải video, infographic; khai thác hiệu quả mạng xã hội và hệ thống truyền thanh cơ sở, tuyên truyền pháp luật về bầu cử tại các hội nghị tiếp xúc cử tri, sinh hoạt chi bộ, tổ dân phố… đã góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với Nhân dân.
Tính đến thời điểm 19 giờ 00 phút ngày 15/3/2026, toàn tỉnh Thái Nguyên ghi nhận 1.239.022 cử tri đã tham gia bỏ phiếu, đạt 99,96% tổng số cử tri. Hiện nay, 100% đơn vị cấp xã có tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu trên 99%, trong đó 72/92 đơn vị cấp xã đạt tỷ lệ 100% cử tri tham gia bầu cử. Tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu đạt mức cao, thể hiện tinh thần trách nhiệm và quyền làm chủ của Nhân dân, qua đó góp phần quan trọng bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, an toàn, đúng quy định của pháp luật.
Kết quả đó là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Đảng, chính quyền, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, lực lượng vũ trang, cơ quan thông tin truyền thông và đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật ở cơ sở. Qua tổng hợp báo cáo của các địa phương, toàn tỉnh đã tổ chức hàng nghìn hội nghị tuyên truyền với hàng trăm nghìn lượt người tham dự. Sự chủ động, trách nhiệm của các cấp, các ngành và chính quyền địa phương đã tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc đưa pháp luật về bầu cử đến gần Nhân dân, bảo đảm quyền bầu cử của công dân được thực hiện đầy đủ, thực chất và đúng quy định của pháp luật.
3. Một số vấn đề đặt ra và trao đổi
Thứ nhất, cần nhìn nhận PBGDPL về bầu cử không chỉ là nhiệm vụ mang tính thời điểm trước mỗi kỳ bầu cử mà phải được thực hiện thường xuyên, liên tục. Việc nâng cao nhận thức về quyền chính trị của công dân cần được tiến hành lâu dài, gắn với giáo dục công dân trong nhà trường.
Thứ hai, trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, nguy cơ xuất hiện thông tin sai lệch, xuyên tạc về bầu cử ngày càng gia tăng. Do đó, PBGDPL cần gắn với tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội, nâng cao kiến thức về pháp lý cho người dân.
Thứ ba, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan tư pháp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, cơ quan thông tin truyền thông trong tuyên truyền pháp luật về bầu cử, bảo đảm thống nhất, kịp thời.
4. Kiến nghị, đề xuất
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn triển khai tại tỉnh Thái Nguyên, để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về bầu cử, góp phần bảo đảm thực chất quyền bầu cử của công dân trong giai đoạn tới, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất, tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, hoàn thiện cơ chế chỉ đạo, điều hành công tác PBGDPL về bầu cử theo hướng dài hạn, chiến lược. Việc tuyên truyền pháp luật về bầu cử không nên chỉ tập trung vào giai đoạn mỗi kỳ bầu cử mà cần được triển khai thường xuyên, liên tục, gắn với giáo dục ý thức công dân, xây dựng văn hóa pháp lý trong xã hội. Cần cụ thể hóa các chỉ thị, kết luận của Trung ương, nhất là yêu cầu về nâng cao chất lượng đại biểu dân cử, phát huy dân chủ, tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, thành các chương trình, kế hoạch PBGDPL dài hạn, có lộ trình, mục tiêu, chỉ tiêu đánh giá cụ thể.
Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức tuyên truyền theo hướng hiện đại, lấy người dân làm trung tâm. Nội dung PBGDPL cần tập trung vào các vấn đề cử tri quan tâm như tiêu chuẩn đại biểu, quyền và nghĩa vụ của cử tri, cơ chế giám sát, phản ánh, kiến nghị; đồng thời tăng cường truyền thông chính sách, định hướng dư luận xã hội trước các thông tin sai lệch liên quan đến bầu cử. Về phương thức, cần đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, tuyên truyền pháp luật về bầu cử trên môi trường mạng; phát triển các sản phẩm truyền thông ngắn, trực quan như video, infographic; tận dụng nền tảng số, hệ thống truyền thanh thông minh, ứng dụng di động. Hướng tới hình thành “công dân số” am hiểu pháp luật, chủ động tiếp cận và phản hồi thông tin.
Thứ ba, xây dựng và chuẩn hóa hệ thống tài liệu tuyên truyền pháp luật về bầu cử. Cần nghiên cứu xây dựng bộ tài liệu chuẩn, thống nhất trong toàn tỉnh, bảo đảm tính khoa học, dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng như thanh niên, công nhân, sinh viên, đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi. Đồng thời, tăng cường biên soạn tài liệu song ngữ, tài liệu trực quan cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số; thường xuyên cập nhật, bổ sung theo quy định pháp luật mới.
Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác PBGDPL. Tiếp tục kiện toàn, bồi dưỡng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, có kỹ năng truyền thông, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và xử lý tình huống thực tiễn. Đồng thời, phát huy vai trò của trưởng thôn/xóm, người có uy tín, chức sắc tôn giáo, hòa giải viên cơ sở, tổ trưởng dân phố, cán bộ đoàn thể trong việc tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia bầu cử.
Thứ năm, tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực xã hội. Công tác PBGDPL về bầu cử cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan tư pháp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan thông tin truyền thông, ngành giáo dục, lực lượng vũ trang và chính quyền cơ sở. Đồng thời, khuyến khích sự tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục, đoàn thể trong việc xây dựng các chương trình truyền thông, giáo dục pháp luật về quyền chính trị của công dân.
Thứ sáu, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật về bầu cử theo hướng minh bạch, trách nhiệm và thích ứng với bối cảnh mới. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, cần kiến nghị hoàn thiện các quy định về công khai thông tin, ứng dụng công nghệ trong quản lý danh sách cử tri, giám sát quá trình bầu cử; tăng cường cơ chế giải trình, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của cử tri. Đồng thời, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng bầu cử.
Thực tiễn cho thấy, khi công tác PBGDPL được triển khai đồng bộ, bài bản, có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, quyền bầu cử của Nhân dân được bảo đảm thực chất, góp phần tổ chức thành công các cuộc bầu cử. Trong thời gian tới, việc tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức PBGDPL, gắn với chuyển đổi số và yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đại biểu dân cử, xây dựng chính quyền ngày càng trong sạch, vững mạnh./.

Tác giả bài viết: Hoàng Trần Lệ Trang

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây